Làn sóng đóng cửa hàng kim cương tại TPHCM: Khủng hoảng thanh khoản và rủi ro từ thỏa thuận dân sự

Sau khi 3 chủ tiệm vàng Kim Lý, Ngọc Châu Âu và Ngọc Tâm bị khởi tố trong đường dây buôn lậu kim cương xuyên quốc gia, các cửa hàng thuộc những hệ thống này đồng loạt ngừng hoạt động. Trong đó, tiệm vàng Kim Lý tại số 34 An Dương Vương, phường An Đông đóng cửa từ chiều 14/7 và thông báo sẽ hoạt động lại sau 1 tháng nữa. Đây là tiệm vàng, kim cương lâu đời và có tiếng tại khu vực Chợ Lớn.

Tại các tuyến phố nổi tiếng về vàng bạc, đá quý như Lê Thánh Tôn hay An Dương Vương vốn tập trung nhiều cửa hàng kinh doanh kim cương, hàng loạt cửa tiệm cũng trong tình trạng đóng cửa, treo biển tạm ngưng hoạt động với lý do sửa chữa hoặc nâng cấp hệ thống. gây hoang mang lớn cho người tiêu dùng.

"Cơn bão" mất thanh khoản

Nguyên nhân trực tiếp dẫn đến tình trạng này là do áp lực thanh khoản quá lớn. Theo ghi nhận, làn sóng khách hàng đồng loạt mang kim cương đến yêu cầu bán lại (theo cam kết thu đổi trước đó) đã vượt quá khả năng xoay xở tài chính của nhiều doanh nghiệp.

Tại PJA Diamond & Jewelry, thông báo của nơi này cho biết, việc dừng hoạt động không xuất phát từ chất lượng sản phẩm, mà do tâm lý hoang mang của khách hàng khiến lượng người mang kim cương đến bán lại tăng đột biến, vượt quá khả năng đáp ứng. Áp lực thanh khoản đã khiến PJA rơi vào tình trạng tắc nghẽn nghiêm trọng về dòng tiền và hoạt động kinh doanh, buộc phải dừng kinh doanh từ ngày 17/7, ngừng thu đổi sản phẩm riêng lẻ để xem xét các nghĩa vụ tài chính trước khi tiến hành thủ tục giải thể, phá sản theo quy định.

Ngày 19/7, Kim cương Cashion có tại Vincom Cộng Hòa đã thông báo tạm dừng hoạt động kinh doanh trong hai tháng để tái cấu trúc. Trong thư gửi đối tác, khách hàng đăng trên fanpage, tiệm kim cương này cho biết trước những biến động quá lớn của thị trường đã không còn đủ điều kiện để duy trì hoạt động theo mô hình hiện tại.

Trên fanpage chính thức của Cao Hùng Diamond hôm 18/7 cũng đã phát đi thông báo khẳng định, doanh nghiệp không đóng cửa nhưng sẽ tạm ngừng dịch vụ thu đổi trong hai tuần để ổn định hệ thống trước áp lực thanh khoản.

Theo doanh nghiệp, thời gian qua cửa hàng đã hẹn lịch thu đổi với nhiều khách hàng và được một số người đồng ý gia hạn thời gian thanh toán từ một đến tám tháng để doanh nghiệp có thêm thời gian xoay xở dòng tiền. Tuy nhiên, sau những biến động gần đây của thị trường, nhiều khách hàng đồng loạt thay đổi quyết định, yêu cầu được thanh toán ngay khiến hoạt động thu đổi rơi vào tình trạng quá tải.

Khách hàng "thụ động" trong quyền lợi pháp lý

Theo ông Nguyễn Văn Dưng, Chủ tịch Hội Mỹ nghệ Kim hoàn Đá quý TP.HCM, nguyên nhân khiến nhiều doanh nghiệp trong ngành phải đóng cửa thời gian qua xuất phát từ hai yếu tố. Trước hết, một số doanh nghiệp có liên quan đến các vụ việc buôn lậu kim cương và đang bị cơ quan chức năng điều tra. Bên cạnh đó, áp lực thanh khoản tăng mạnh khi nhiều khách hàng đồng loạt mang kim cương đến bán lại cũng khiến doanh nghiệp rơi vào tình trạng quá tải.

Ông Dưng phân tích, hoạt động kinh doanh kim cương vốn có quy mô giao dịch không lớn, mỗi tháng doanh nghiệp chỉ bán được số lượng hạn chế và biên lợi nhuận không cao. Vì vậy, khi lượng lớn khách hàng cùng lúc yêu cầu doanh nghiệp mua lại sản phẩm, nhiều đơn vị không đủ nguồn tiền để chi trả, dẫn đến mất cân đối dòng tiền và buộc phải tạm ngừng hoạt động.

Liên quan đến việc nhiều khách hàng thành lập các nhóm để chuẩn bị khởi kiện doanh nghiệp đã đóng cửa hoặc tuyên bố phá sản, ông Dưng cho rằng quá trình này sẽ không dễ dàng.

Do các giao dịch mua bán kim cương trên thị trường chủ yếu được xác lập dưới hình thức thỏa thuận dân sự. Doanh nghiệp thường chỉ phát hành giấy mua bán hoặc giấy bảo đảm, trong đó thể hiện thông tin về sản phẩm, giá trị giao dịch cũng như chính sách thu mua lại với mức khấu trừ đã được thống nhất, thay vì ký hợp đồng kinh tế.

Do đó, nếu muốn khởi kiện, người mua cần chứng minh doanh nghiệp có dấu hiệu gian dối hoặc hành vi chiếm đoạt tài sản. Trong trường hợp doanh nghiệp chỉ rơi vào khó khăn tài chính, chưa thể thực hiện nghĩa vụ thu mua lại theo cam kết, việc xử lý thông qua con đường tố tụng sẽ gặp nhiều trở ngại, ông Dưng nhận định.