Lãi suất tăng trở lại, chứng khoán Việt có lặp lại kịch bản cũ?
Những lần lãi suất tăng cao trong quá khứ đều để lại dấu ấn rõ nét trên thị trường chứng khoán Việt Nam. VN-Index từng “bốc hơi” hàng chục phần trăm trong thời gian ngắn, đặt ra câu hỏi liệu kịch bản này có lặp lại khi lãi suất có dấu hiệu đi lên.
Lịch sử cho thấy thị trường chứng khoán Việt Nam thường chịu áp lực lớn trong các giai đoạn lãi suất tăng cao. Theo dữ liệu từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và các công ty chứng khoán, khi chi phí vốn tăng và dòng tiền chuyển sang tiền gửi, VN-Index thường bước vào chu kỳ điều chỉnh cả về điểm số lẫn thanh khoản.
Năm 2008 là ví dụ điển hình. Lạm phát tăng vọt lên 23,12%, buộc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam nâng lãi suất cơ bản lên 14%/năm, kéo lãi suất cho vay lên khoảng 20%/năm. Hệ quả, VN-Index giảm từ khoảng 927 điểm xuống 315,62 điểm, mất tới 66% giá trị chỉ trong một năm.
Chu kỳ thắt chặt năm 2011 tiếp tục lặp lại. Khi lạm phát lên gần 18,7%, NHNN nâng các lãi suất điều hành lên 12%/năm, khiến lãi vay thực tế vượt 20%. Theo tổng hợp từ Vietstock, VN-Index giảm gần 27%, xuống 351,55 điểm cuối năm, trong khi thanh khoản sụt giảm mạnh do dòng tiền rời khỏi thị trường.
Giai đoạn 2022 cho thấy tác động kết hợp giữa yếu tố trong nước và toàn cầu. Cục Dự trữ Liên bang Mỹ nâng lãi suất lên 3,25% vào tháng 9/2022, khiến VND mất giá khoảng 4,5%. NHNN sau đó tăng lãi suất điều hành thêm 100 điểm cơ bản, kéo mặt bằng lãi suất trong nước tăng theo.
Tác động nhanh chóng phản ánh lên thị trường. VN-Index từ vùng 1.500 điểm đầu năm 2022 giảm còn khoảng 1.007 điểm cuối năm, tương đương mất gần 33%. Dữ liệu từ Vietstock cho thấy riêng tháng 9/2022, chỉ số giảm 150 điểm (11,5%), trong khi khối ngoại bán ròng khoảng 3.600 tỷ đồng và thanh khoản xuống còn 7.400 tỷ đồng/phiên.
Theo các phân tích từ Công ty Chứng khoán Mirae Asset, lãi suất cao tác động đến thị trường qua ba kênh chính: làm giảm định giá doanh nghiệp (do tăng tỷ lệ chiết khấu), gia tăng chi phí tài chính và khiến dòng tiền dịch chuyển sang kênh an toàn như tiền gửi.
Bước sang năm 2026, bối cảnh đang có những điểm tương đồng. Theo nhận định của Ngân hàng VIB, lãi suất trong nước có thể tiếp tục chịu áp lực trong quý II–III khi Cục Dự trữ Liên bang Mỹ duy trì lãi suất cao và tỷ giá chịu sức ép.
Tuy nhiên, kịch bản cơ sở là mặt bằng lãi suất có thể ổn định trở lại từ quý IV/2026. Điều này đồng nghĩa thị trường chứng khoán có thể còn biến động trong ngắn hạn, nhưng sẽ có cơ hội phục hồi khi chi phí vốn hạ nhiệt và dòng tiền quay trở lại.
Mạnh Huyền
