Khởi nghiệp với công nghệ giúp robot “nhìn thấy”, doanh nhân Trung Quốc trở thành tỷ phú USD

Từ tiến sĩ vi điện tử đến quyết định trở về Trung Quốc khởi nghiệp

Ở tuổi 46, Wang Xinyang, nhà sáng lập kiêm Chủ tịch Gpixel Changchun Microelectronics, chính thức gia nhập hàng ngũ tỷ phú công nghệ Trung Quốc sau khi cổ phiếu doanh nghiệp tăng mạnh trên thị trường chứng khoán Hồng Kông. Điều đáng chú ý là khối tài sản ước tính 1,3 tỷ USD của ông không đến từ những lĩnh vực quen thuộc như thương mại điện tử hay điện thoại thông minh, mà được gây dựng từ công nghệ cảm biến hình ảnh, một trong những thành phần quan trọng giúp robot và các hệ thống tự động hóa nhận biết môi trường xung quanh.

Trước khi bước vào thương trường, Wang Xinyang đã có nhiều năm theo đuổi con đường nghiên cứu chuyên sâu về điện tử và bán dẫn. Sau khi tốt nghiệp ngành điện tử ứng dụng tại Đại học Chiết Giang, ông tiếp tục học chuyên ngành vi điện tử tại Đại học Southampton (Anh), rồi hoàn thành chương trình tiến sĩ tại Đại học Công nghệ Delft (Hà Lan). Quá trình học tập tại những cơ sở đào tạo kỹ thuật ở châu Âu giúp Wang tích lũy nền tảng chuyên môn về thiết kế vi mạch, đặc biệt là công nghệ cảm biến hình ảnh CMOS, loại chip có khả năng chuyển đổi ánh sáng thành tín hiệu điện để tạo ra dữ liệu hình ảnh.

Sau khi hoàn thành chương trình đào tạo, Wang làm việc tại CMOSIS, một doanh nghiệp phát triển cảm biến CMOS có trụ sở tại Bỉ. Đây là giai đoạn ông có điều kiện tiếp cận môi trường nghiên cứu và thương mại hóa công nghệ, đồng thời hiểu rõ hơn những yêu cầu kỹ thuật khắt khe của thị trường cảm biến hình ảnh công nghiệp. Từ kinh nghiệm tích lũy trong quá trình làm việc, Wang nhận thấy cơ hội phát triển những sản phẩm chuyên biệt phục vụ sản xuất, nghiên cứu khoa học và tự động hóa, thay vì chỉ tập trung vào thị trường thiết bị điện tử tiêu dùng vốn có mức độ cạnh tranh rất cao.

Năm 2012, Wang quyết định trở về Trung Quốc thành lập Gpixel tại thành phố Trường Xuân, bắt đầu hành trình xây dựng doanh nghiệp công nghệ riêng. Thời điểm đó, lĩnh vực cảm biến hình ảnh công nghiệp vẫn chịu sự cạnh tranh mạnh mẽ từ những tập đoàn lâu đời của Nhật Bản và Mỹ, trong khi việc phát triển một dòng chip mới đòi hỏi nguồn vốn nghiên cứu lớn, đội ngũ kỹ thuật có trình độ cao và thời gian dài để kiểm nghiệm sản phẩm. Để giảm áp lực đầu tư, Gpixel lựa chọn mô hình fabless, tập trung vào thiết kế và phát triển cảm biến, còn công đoạn chế tạo chip được thực hiện thông qua các đối tác sản xuất chuyên nghiệp.

Lựa chọn này giúp doanh nghiệp dành nhiều nguồn lực hơn cho nghiên cứu công nghệ, cải thiện hiệu năng và mở rộng danh mục sản phẩm. Thay vì phải đầu tư ngay vào những nhà máy bán dẫn có chi phí xây dựng rất lớn, Gpixel có thể tập trung vào thế mạnh thiết kế, từng bước đáp ứng nhu cầu của khách hàng trong các lĩnh vực đòi hỏi độ chính xác cao.

Xây dựng doanh nghiệp cảm biến hình ảnh thuộc nhóm ba nhà cung cấp lớn nhất thế giới

Sau hơn một thập kỷ phát triển, Gpixel từng bước khẳng định vị trí trên thị trường cảm biến hình ảnh công nghiệp toàn cầu. Theo dữ liệu của Frost & Sullivan được trích dẫn trong bản cáo bạch, năm 2024, doanh nghiệp này chiếm 15,2% thị phần cảm biến hình ảnh công nghiệp, đứng thứ ba thế giới sau Sony và Onsemi. Kết quả này cho thấy một doanh nghiệp Trung Quốc thành lập năm 2012 đã tạo được vị trí đáng kể trong lĩnh vực vốn có yêu cầu kỹ thuật cao và sự hiện diện lâu năm của các tập đoàn quốc tế.

Sản phẩm chủ lực của Gpixel là cảm biến hình ảnh CMOS, được sử dụng trong nhiều thiết bị và hệ thống khác nhau. Trong các nhà máy, cảm biến có thể hỗ trợ camera công nghiệp kiểm tra linh kiện, phát hiện lỗi sản phẩm và giám sát quy trình sản xuất. Đối với robot, dữ liệu hình ảnh từ cảm biến giúp hệ thống nhận diện vật thể, xác định vị trí và hỗ trợ quá trình di chuyển, qua đó đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao khả năng tự động hóa. Ngoài ra, công nghệ này còn được ứng dụng trong các thiết bị nghiên cứu khoa học, camera huỳnh quang và một số hệ thống ghi nhận hình ảnh chuyên dụng trong y tế.

Việc lựa chọn tập trung vào những ứng dụng chuyên biệt giúp Gpixel phát triển trong phân khúc có nhu cầu ổn định từ khách hàng doanh nghiệp. Theo cơ cấu doanh thu được công bố, khoảng 75% doanh thu của công ty đến từ cảm biến phục vụ hình ảnh công nghiệp, trong khi các sản phẩm dành cho nghiên cứu khoa học đóng góp khoảng 24%. Phần còn lại thuộc về những ứng dụng khác, bao gồm camera chuyên nghiệp và thiết bị hình ảnh y tế. Cơ cấu này cho thấy hoạt động kinh doanh của Gpixel vẫn phụ thuộc chủ yếu vào nhu cầu công nghiệp, nhưng đã có sự hiện diện ở nhiều lĩnh vực công nghệ chuyên sâu.

Về thị trường tiêu thụ, gần 80% doanh thu của Gpixel đến từ Trung Quốc đại lục, nơi nhu cầu đầu tư vào sản xuất thông minh và tự động hóa đang tạo ra cơ hội cho các doanh nghiệp cung cấp linh kiện công nghệ. Trong danh sách khách hàng có Changchun UP Optotech, doanh nghiệp quang điện được nhà nước hậu thuẫn và cũng là cổ đông tổ chức lớn của Gpixel; Hikrobot, đơn vị phát triển robot tự hành và camera công nghiệp thuộc hệ sinh thái Hikvision; cùng Luster LightTech, doanh nghiệp chuyên về thiết bị kiểm tra thị giác. Bên cạnh thị trường nội địa, Gpixel còn xuất khẩu sản phẩm sang châu Âu, Nhật Bản, Canada, Hàn Quốc và Mỹ.

Nhờ mở rộng hoạt động và hưởng lợi từ nhu cầu cảm biến hình ảnh công nghiệp, kết quả kinh doanh của Gpixel tiếp tục tăng trưởng trong năm 2025. Doanh nghiệp ghi nhận doanh thu 856,5 triệu nhân dân tệ, tăng 27% so với năm trước, trong khi lợi nhuận ròng đạt 293 triệu nhân dân tệ, tương đương khoảng 43 triệu USD, tăng 49%. Đây là những con số cho thấy Gpixel không chỉ phát triển về quy mô thị trường mà còn cải thiện kết quả kinh doanh trong giai đoạn nhu cầu ứng dụng công nghệ thị giác vào sản xuất ngày càng mở rộng.

Cổ phiếu tăng 144% sau IPO, nhà sáng lập gia nhập hàng ngũ tỷ phú USD

Bước ngoặt lớn trong hành trình kinh doanh của Wang Xinyang xuất hiện khi Gpixel thực hiện đợt chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) tại Hồng Kông. Thương vụ giúp doanh nghiệp huy động khoảng 2,6 tỷ HKD, tương đương hơn 330 triệu USD, với sự tham gia của nhiều tổ chức đầu tư như Hillhouse Investment, Boyu Capital, Source Code Capital và Value Partners. Nguồn vốn mới được kỳ vọng tạo thêm điều kiện để công ty mở rộng hoạt động nghiên cứu và nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Theo kế hoạch được trình bày trong bản cáo bạch, khoảng 76% số tiền huy động từ IPO sẽ được sử dụng cho nghiên cứu và phát triển, bao gồm việc xây dựng trung tâm R&D mới tại Hàng Châu. Phần vốn còn lại phục vụ những kế hoạch mở rộng hoạt động tại Hồng Kông, Hàn Quốc và Nhật Bản, qua đó hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thêm khách hàng và tăng cường hiện diện tại các thị trường công nghệ quan trọng.

Ngay sau khi niêm yết, cổ phiếu Gpixel thu hút sự chú ý của giới đầu tư khi tăng khoảng 144% chỉ trong vài ngày giao dịch. Đà tăng mạnh của thị giá không chỉ nâng giá trị vốn hóa doanh nghiệp mà còn đưa Wang Xinyang gia nhập hàng ngũ tỷ phú USD. Với tỷ lệ sở hữu khoảng 23% cổ phần tại Gpixel, cùng 1,6% cổ phần do vợ ông là Zhang Yanxia nắm giữ, tổng giá trị cổ phần của hai vợ chồng được ước tính khoảng 1,3 tỷ USD theo mức giá cổ phiếu tại thời điểm được đề cập. Tuy nhiên, đây là giá trị tài sản tính theo thị trường và có thể thay đổi tùy theo diễn biến giao dịch, không phải khoản tiền mặt mà nhà sáng lập đã thu về.

Đằng sau sự phát triển của Gpixel còn có vai trò của Zhang Yanxia, người đồng hành cùng Wang trong quá trình xây dựng doanh nghiệp. Bà gia nhập công ty từ năm 2013 với vị trí giám đốc marketing và trở thành giám đốc vận hành vào năm 2018. Zhang cũng có nền tảng học thuật trong lĩnh vực kỹ thuật, từng tốt nghiệp ngành điện tử tại Đại học Chiết Giang, hoàn thành chương trình thạc sĩ kỹ thuật điện tại Đại học Concordia và nhận bằng tiến sĩ khoa học ứng dụng tại Đại học Công nghệ Delft.

Sự phát triển của Gpixel diễn ra trong bối cảnh công nghệ thị giác máy tính ngày càng đóng vai trò quan trọng đối với robot, xe tự hành và các dây chuyền sản xuất thông minh. Nếu bộ xử lý đảm nhiệm việc tính toán và ra quyết định, cảm biến hình ảnh cung cấp một phần dữ liệu cần thiết để hệ thống nhận biết môi trường, phát hiện vật thể và thực hiện các thao tác phù hợp. Chính vì vậy, khi tự động hóa công nghiệp và robot tiếp tục phát triển, nhu cầu đối với những linh kiện có khả năng cung cấp dữ liệu hình ảnh cũng được kỳ vọng mở rộng.

Từ một tiến sĩ vi điện tử từng làm việc tại châu Âu, Wang Xinyang trở về Trung Quốc khởi nghiệp năm 2012 và từng bước xây dựng Gpixel thành doanh nghiệp có vị trí trong nhóm ba nhà cung cấp cảm biến hình ảnh công nghiệp lớn nhất thế giới theo số liệu năm 2024. Việc niêm yết thành công tại Hồng Kông không chỉ đánh dấu bước phát triển mới của doanh nghiệp mà còn đưa nhà sáng lập trở thành tỷ phú USD. Hành trình này cho thấy cơ hội khởi nghiệp trong ngành công nghệ không nhất thiết đến từ những sản phẩm trực tiếp phục vụ người tiêu dùng, mà còn có thể nằm ở việc phát triển các linh kiện cốt lõi, góp phần thúc đẩy sự phát triển của robot và nền công nghiệp tự động hóa.