Ngăn chặn hàng giả, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

Hàng giả, hàng nhái đe dọa sức khỏe người tiêu dùng

Sự phát triển của thị trường hàng tiêu dùng, cùng với sự mở rộng nhanh chóng của các kênh phân phối trực tuyến, đang tạo điều kiện để người dân tiếp cận nhiều sản phẩm, dịch vụ. Tuy nhiên, tình trạng hàng giả, hàng nhái, hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ vẫn diễn biến phức tạp, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người tiêu dùng và hoạt động sản xuất, kinh doanh của các doanh nghiệp chân chính.

Đáng lo ngại, đối với những sản phẩm liên quan đến chăm sóc sức khỏe, việc mua phải hàng giả, hàng nhái có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng. Người tiêu dùng không những bị thiệt hại về kinh tế mà còn phải đối mặt với nguy cơ sử dụng sản phẩm không bảo đảm chất lượng, không rõ nguồn gốc, xuất xứ.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, thạc sĩ, dược sĩ Nguyễn Thị Hồng Vân - Phó Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Sao Thái Dương cho biết, tình trạng sản phẩm bị làm giả, làm nhái là vấn đề doanh nghiệp đã và đang phải đối mặt, đặc biệt đối với những sản phẩm có thương hiệu và được nhiều người tiêu dùng biết đến.

Theo bà Nguyễn Thị Hồng Vân, hàng giả, hàng nhái gây thiệt hại lớn cho doanh nghiệp, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng. Đối với những doanh nghiệp sản xuất sản phẩm chăm sóc sức khỏe, vấn đề này càng cần được quan tâm bởi chất lượng sản phẩm có liên quan trực tiếp đến sự an toàn của người sử dụng.

Từ thực tế hoạt động của doanh nghiệp, bà Vân cho biết, một số dòng dầu gội của Sao Thái Dương đã xuất hiện dấu hiệu bị làm giả, làm nhái. Khi phát hiện dấu hiệu vi phạm, doanh nghiệp đã báo cáo cơ quan chức năng có thẩm quyền để xem xét, xử lý.

Thực tế này đặt ra yêu cầu tăng cường trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân kinh doanh trong việc bảo đảm chất lượng hàng hóa, minh bạch thông tin và bảo vệ quyền lợi chính đáng của người mua.

Theo khoản 1 và khoản 2 Điều 4 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023, người tiêu dùng có quyền được bảo đảm an toàn về tính mạng, sức khỏe, tài sản; được cung cấp thông tin kịp thời, chính xác, đầy đủ về sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ, nguồn gốc, xuất xứ và tổ chức, cá nhân kinh doanh. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để người mua yêu cầu bên bán minh bạch thông tin về hàng hóa, bảo đảm quyền lợi trong quá trình giao dịch.

Bên cạnh đó, Điều 14 của Luật quy định tổ chức, cá nhân kinh doanh phải bảo đảm an toàn, đo lường, số lượng, khối lượng, chất lượng, công dụng của sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ bán, cung cấp cho người tiêu dùng theo đúng nội dung đã đăng ký, thông báo, công bố, niêm yết, quảng cáo, giới thiệu, giao kết, cam kết hoặc theo quy định của pháp luật.

Tăng trách nhiệm của doanh nghiệp và sàn thương mại điện tử

Một trong những vấn đề được bà Nguyễn Thị Hồng Vân đề cập là việc phát hiện, ngăn chặn hàng giả, hàng nhái cần được doanh nghiệp thực hiện từ nhiều kênh, trong đó có hệ thống nhân viên, bộ phận chuyên trách của doanh nghiệp và phản ánh từ chính khách hàng.

Theo bà Vân, doanh nghiệp trước hết phải chủ động phát hiện những hành vi gian dối, dấu hiệu giả mạo thông qua mạng lưới nhân viên và hệ thống nắm bắt thông tin nội bộ. Đồng thời, việc tiếp nhận khiếu nại, phản ánh của khách hàng cũng là nguồn thông tin quan trọng giúp nhận diện những sản phẩm có dấu hiệu vi phạm trên thị trường. Người tiêu dùng vừa là đối tượng cần được bảo vệ, vừa có thể góp phần phát hiện những hành vi kinh doanh không đúng quy định.

Điều 31 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 quy định tổ chức, cá nhân kinh doanh có trách nhiệm tiếp nhận và giải quyết phản ánh, yêu cầu, khiếu nại của người tiêu dùng. Trong thời hạn 3 ngày làm việc kể từ ngày nhận được phản ánh, yêu cầu, khiếu nại, tổ chức, cá nhân kinh doanh phải thông báo cho người tiêu dùng về việc tiếp nhận. Đây là quy định quan trọng nhằm bảo đảm những phản ánh của người mua được ghi nhận, xử lý theo trách nhiệm của bên kinh doanh.

Bên cạnh việc tiếp nhận phản ánh, đại diện Sao Thái Dương cho biết, doanh nghiệp chú trọng bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đối với các sản phẩm, nhãn hiệu của mình. Đồng thời, doanh nghiệp xây dựng bộ phận pháp lý, pháp chế nhằm chủ động ứng phó khi phát hiện những hành vi xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp.

Việc bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ là một trong những biện pháp giúp doanh nghiệp bảo vệ thương hiệu, hạn chế hành vi sử dụng trái phép nhãn hiệu trên thị trường. Tuy nhiên, để ngăn chặn hiệu quả hàng giả, hàng nhái, nỗ lực của riêng doanh nghiệp là chưa đủ, đặc biệt khi hoạt động mua bán hàng hóa ngày càng mở rộng trên môi trường thương mại điện tử.

Chia sẻ về vấn đề này, bà Vân cho biết, khi phát hiện các trường hợp có dấu hiệu bán hàng giả, hàng nhái trên sàn thương mại điện tử, doanh nghiệp sẽ gửi thông tin đến đơn vị vận hành nền tảng để đề nghị xác minh, xử lý.

“Ví dụ như khi họ bán hàng trên các sàn thương mại điện tử chẳng hạn, thì chúng tôi sẽ báo cáo lên các trang sàn thương mại điện tử, từ đó các sàn sẽ có những cơ chế xác minh và xác thực để bảo vệ quyền của doanh nghiệp”, bà Nguyễn Thị Hồng Vân cho biết.

Theo đại diện doanh nghiệp, các sàn thương mại điện tử đã có những biện pháp xử lý đối với trường hợp được xác minh có hành vi vi phạm, chẳng hạn sử dụng nhãn hiệu của doanh nghiệp khi chưa được phép.

Từ góc độ pháp lý, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 đã có những quy định cụ thể về trách nhiệm bảo vệ người tiêu dùng trong giao dịch trên không gian mạng. Cụ thể, điểm đ khoản 3 Điều 39 quy định tổ chức thiết lập, vận hành nền tảng số trung gian có trách nhiệm hiển thị đầy đủ, minh bạch thông tin sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ do tổ chức, cá nhân kinh doanh bán, cung cấp theo phạm vi luật định.

Đáng chú ý, điểm e khoản 3 Điều 39 quy định trách nhiệm chỉ định, công bố công khai đầu mối tiếp nhận và giải quyết phản ánh, yêu cầu, khiếu nại của người tiêu dùng liên quan đến sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ, nội dung thông tin trên nền tảng số trung gian; đồng thời tiếp nhận và giải quyết phản ánh, yêu cầu, khiếu nại của người tiêu dùng đối với chính tổ chức thiết lập, vận hành nền tảng. Điểm m khoản 3 Điều này còn quy định trách nhiệm xác thực danh tính tổ chức, cá nhân bán sản phẩm, hàng hóa, cung cấp dịch vụ trên nền tảng số trung gian.

Những quy định trên cho thấy trách nhiệm bảo vệ người tiêu dùng trong giao dịch trực tuyến không dừng lại ở người trực tiếp bán hàng mà còn liên quan đến đơn vị vận hành nền tảng số trung gian theo phạm vi pháp luật quy định. Việc minh bạch thông tin, xác thực người bán, tiếp nhận phản ánh và phối hợp xác minh những trường hợp có dấu hiệu vi phạm có ý nghĩa quan trọng nhằm hạn chế hàng giả, hàng nhái tiếp cận người tiêu dùng.

Về phía người tiêu dùng, việc chủ động tìm hiểu thông tin sản phẩm, lựa chọn kênh mua hàng đáng tin cậy, lưu giữ chứng từ giao dịch và phản ánh khi phát hiện dấu hiệu bất thường cũng là những biện pháp cần thiết để tự bảo vệ quyền lợi.

Ngăn chặn hàng giả, hàng nhái cần được thực hiện từ khâu phát hiện, tiếp nhận phản ánh đến xác minh và xử lý vi phạm. Khi trách nhiệm của từng chủ thể được thực hiện đầy đủ, quyền lợi người tiêu dùng sẽ được bảo vệ tốt hơn, góp phần xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, lành mạnh.

Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 quy định người tiêu dùng có quyền được bảo đảm an toàn về tính mạng, sức khỏe, tài sản; được cung cấp thông tin chính xác, đầy đủ về hàng hóa; yêu cầu bồi thường thiệt hại trong các trường hợp luật định; khiếu nại, tố cáo, khởi kiện để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.