Tiêu dùng văn minh: Kiến tạo môi trường kinh doanh lành mạnh

Hình thành lối sống văn minh trong tiêu dùng

Trong đời sống hiện đại, tiêu dùng không đơn thuần dừng lại ở việc mua một sản phẩm hay sử dụng một dịch vụ. Thông qua cách lựa chọn, sử dụng hàng hóa và ứng xử trong tiêu dùng, mỗi người thể hiện nhận thức, thái độ và trách nhiệm của mình đối với cộng đồng. Vì vậy, xây dựng văn hóa tiêu dùng văn minh đang trở thành một yêu cầu quan trọng trong quá trình hình thành lối sống hiện đại, bền vững.

Trong văn hóa tiêu dùng Việt Nam, người tiêu dùng thường đề cao những sản phẩm và cách tiêu dùng mang ý nghĩa tích cực, phù hợp với truyền thống văn hóa dân tộc và chuẩn mực đạo đức xã hội. Đó là lựa chọn sản phẩm an toàn, có nguồn gốc rõ ràng, phù hợp với nhu cầu thực tế; ưu tiên những sản phẩm thân thiện với môi trường, có lợi cho sức khỏe cộng đồng, đồng thời hướng tới sự hài hòa, cái đẹp và lối sống văn minh trong tiêu dùng.

Không chỉ dừng ở lợi ích của mỗi cá nhân, văn hóa tiêu dùng còn gắn với trách nhiệm đối với cộng đồng và môi trường. Việc ưu tiên sử dụng sản phẩm thân thiện với môi trường, hạn chế đồ nhựa dùng một lần, không chạy theo lối sống xa hoa hay lãng phí đều thể hiện nét đẹp của văn hóa tiêu dùng hiện đại. Những hành động này không chỉ góp phần bảo vệ tài nguyên thiên nhiên mà còn hướng tới xây dựng môi trường sống xanh, sạch và bền vững cho xã hội.

Thực tế cho thấy, cùng với sự phát triển của thị trường, nhận thức và yêu cầu của người tiêu dùng cũng đang thay đổi. Người tiêu dùng thông minh, đặc biệt là phụ nữ, không còn chỉ lựa chọn sản phẩm tốt theo cảm tính mà ngày càng đòi hỏi phải biết rõ sản phẩm đó tốt cụ thể như thế nào. Việc tìm hiểu kỹ thành phần giúp người tiêu dùng cân bằng giá trị dinh dưỡng cho cơ thể, chủ động phòng tránh các nguy cơ bệnh tật.

Cùng với đó, niềm tin của người tiêu dùng ngày càng được đặt vào những thương hiệu uy tín, có sự minh bạch rõ ràng về câu chuyện sản phẩm. Đây là sự thay đổi đáng chú ý trong hành vi tiêu dùng, khi quyết định mua hàng ngày càng gắn với thông tin, chất lượng và mức độ minh bạch của sản phẩm. Mặt khác, không dừng lại ở sự thay đổi của người tiêu dùng, doanh nghiệp ngày càng nhận thức rõ hơn vai trò của mình trong xây dựng văn hóa tiêu dùng văn mình, có trách nhiệm.

Chia sẻ về vấn đề này với Báo Công Thương, bà Bùi Thị Hạnh Hiếu - Tổng Giám đốc Công ty CP kinh doanh chế biên nông sản Bảo Minh cho hay, trước đây, thói quen mua gạo ở quê của đại đa số người dân thường đối mặt với rủi ro từ các loại gạo trôi nổi, gạo giả, gạo nhái không có công bố chất lượng, không bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm hoặc không có ngày sản xuất, hạn sử dụng rõ ràng.

Hiện nay, theo bà Bùi Thị Hạnh Hiếu, thói quen tiêu dùng của người dân đang dịch chuyển mạnh mẽ, yêu cầu chất lượng sản phẩm ngày càng khắt khe. Vì vậy, nhận thức được trách nhiệm của doanh nghiệp trong xây dựng văn hóa tiêu dùng văn minh, Bảo Minh đã phải chuẩn bị đầy đủ các điều kiện khắt khe về vệ sinh an toàn thực phẩm, tiêu chuẩn nhà xưởng nghiêm ngặt, đảm bảo tính liên vụ, thời vụ rõ ràng, đi kèm với hạn sử dụng, hướng dẫn nấu và đo lường định lượng thành phần chi tiết.

“Chúng tôi nỗ lực tạo ra một hệ sinh thái nơi tiêu dùng nhanh, tiêu dùng xanh và tiêu dùng sạch đồng hành cùng nhau. Từ minh bạch hóa vùng trồng, bảo đảm sản phẩm đúng hương vị đặc trưng theo từng mùa, đến tổ chức các phiên chợ tuần, mục tiêu là mang đến những tiện ích tốt nhất cho người tiêu dùng trong hành trình hướng tới lối sống xanh”, bà Hiếu chia sẻ.

Nhấn mạnh doanh nghiệp giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong xây dựng văn hóa tiêu dùng văn minh, PGS.TS Nguyễn Thị Bích Loan - nguyên Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Thương mại, Ủy viên Ban chấp hành Hiệp hội Phát triển văn hóa doanh nghiệp Việt Nam (VNABC) cho hay, trong quá trình hoạt động sản xuất, kinh doanh, doanh nghiệp tạo được chữ tín, thực hiện đúng các cam kết sẽ tác động trực tiếp đến niềm tin của người tiêu dùng. Bởi, hiện nay người tiêu dùng rất tin tưởng vào doanh nghiệp, khi doanh nghiệp có uy tín, người tiêu dùng sẽ có sự hiểu biết tốt hơn để lựa chọn các sản phẩm, dịch vụ chất lượng, phù hợp với mong muốn của mình.

Tạo dựng môi trường cạnh tranh lành mạnh

Công nghệ đang ngày một phát triển mạnh mẽ và thị trường số ngày càng mở rộng, văn hóa tiêu dùng vì thế không thể tách rời một hành lang pháp lý vững chắc để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, đồng thời tạo ràng buộc trách nhiệm đối với doanh nghiệp. Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 đã tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý theo hướng lấy người tiêu dùng làm trung tâm, đồng thời nâng cao trách nhiệm của tổ chức, cá nhân kinh doanh trong quá trình cung cấp hàng hóa, dịch vụ.

Trao đổi với Báo Công Thương, Luật sư Trần Thị Lan Phương - Phó Giám đốc Công ty Luật Đa Phương cho rằng, hệ thống pháp luật, thể chế bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng không ngừng được hoàn thiện. Trong đó, các quy định của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 đã quy định khá đầy đủ về quyền được cung cấp thông tin chính xác, quyền khiếu nại, yêu cầu bồi thường của người tiêu dùng, cũng như nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân kinh doanh trong việc công khai, minh bạch thông tin hàng hóa, dịch vụ.

Theo Luật sư Trần Thị Lan Phương, khi quyền được biết, quyền được lựa chọn, quyền được phản ánh, khiếu nại và yêu cầu bồi thường được bảo đảm; khi doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm về thông tin, chất lượng và cách thức cung cấp sản phẩm, dịch vụ, niềm tin của người tiêu dùng sẽ được củng cố. "Chính niềm tin đó là một trong những nền tảng quan trọng để hình thành văn hóa tiêu dùng văn minh, thúc đẩy cạnh tranh lành mạnh và xây dựng thị trường phát triển bền vữnga", Luật sư Trần Thị Lan Phương nói.

Ở góc độ doanh nghiệp, bà Bùi Thị Hạnh Hiếu cho rằng, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 đã đưa ra những quy định vô cùng chặt chẽ, siết chặt trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm, kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, cũng như đấu tranh triệt để với các loại hàng giả, hàng nhái, hàng trôi nổi không rõ nguồn gốc và truy xuất xứ.

Trên cơ sở nền tảng pháp lý, nhằm tiếp tục thúc đẩy văn hóa tiêu dùng văn minh và trách nhiệm, để những quy định của pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng thực sự đi vào cuộc sống, không chỉ cần sự vào cuộc của cơ quan quản lý nhà nước hay trách nhiệm của doanh nghiệp, mà bản thân mỗi người tiêu dùng cũng cần chủ động bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của mình.

Luật sư Trần Thị Lan Phương khuyến nghị, người tiêu dùng cần mạnh dạn lên tiếng trước những hành vi vi phạm. Khi phát hiện hàng hóa không đúng chất lượng, thông tin sai lệch, gian lận thương mại, quảng cáo gây nhầm lẫn hoặc quyền lợi chính đáng không được bảo đảm, người tiêu dùng có thể phản ánh, khiếu nại tới doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức có thẩm quyền theo quy định. Mỗi phản ánh đúng và kịp thời không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của chính người tiêu dùng mà còn góp phần cảnh báo cộng đồng, ngăn ngừa những hành vi vi phạm tiếp diễn.

Ở góc độ hiệp hội, PGS.TS Nguyễn Thị Bích Loan nêu rõ, mục đích cuối cùng của việc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng là giúp thị trường trở nên lành mạnh, thúc đẩy mối quan hệ cung cầu phát triển bền vững, văn minh. Đồng thời, hỗ trợ các doanh nghiệp có cơ sở để tái sản xuất, phát triển kinh doanh, tạo nên một môi trường kinh doanh tốt đẹp hơn.

Xây dựng văn hóa tiêu dùng văn minh, là quá trình hình thành từ chính những lựa chọn hàng ngày của người tiêu dùng, từ trách nhiệm của doanh nghiệp và từ sự đồng hành của cơ quan quản lý.