Hormuz tê liệt: 36 giờ quyết định cục diện thị trường dầu và năng lượng toàn cầu

Nếu không có bất kỳ sự nhân nhượng nào từ Mỹ hoặc Iran liên quan đến việc “đóng” hay “mở” Eo biển Hormuz, chỉ trong vài chục giờ tới, thế giới có thể hoàn toàn khác. Tuyến hàng hải này không chỉ vận chuyển dầu và khí quan trọng mà còn là trung tâm chiến lược, gắn trực tiếp với an ninh năng lượng và kinh tế toàn cầu.

Hormuz, với chiều rộng khoảng 33 km tại điểm hẹp nhất, vận chuyển mỗi ngày 17–21 triệu thùng dầu, tương đương gần 21% nhu cầu toàn cầu, đồng thời chuyên chở hơn 20% lượng khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) từ Qatar. Bất kỳ gián đoạn nào đều lập tức tác động đến giá năng lượng, thương mại, tài chính và ổn định chính trị quốc tế.

Mỹ đang quyết tâm mở Hormuz để bảo vệ năng lượng và ổn định tài chính toàn cầu. Chỉ cần lưu lượng giảm 10%, giá dầu có thể tăng 25–30%, kéo theo lạm phát và biến động tài chính toàn cầu. Với vai trò siêu cường, Mỹ còn phải bảo đảm tuyến vận tải quốc tế luôn mở, giữ trật tự hàng hải và ngăn “điểm nghẽn” khác như Malacca, Bab el-Mandeb hay Suez bị quân sự hóa. Chiến lược hiện nay còn bao gồm “chiến tranh hạ tầng”: đe dọa vô hiệu hóa lưới điện Iran để buộc Tehran mở cửa Hormuz mà không phải triển khai bộ binh quy mô lớn.

Trong khi đó, Iran tận dụng Hormuz như đòn bẩy quyền lực phi đối xứng. Tehran biết không thể thắng Mỹ trong xung đột quy ước, nhưng kiểm soát Hormuz có thể gây thiệt hại kinh tế toàn cầu hàng nghìn tỷ USD, trong khi chi phí quân sự thấp, chủ yếu bằng mìn biển, drone, tên lửa bờ. Iran còn áp dụng chiến thuật “kiểm soát chọn lọc” để duy trì nguồn thu từ các đối tác chiến lược và tạo chia rẽ trong cộng đồng quốc tế. Hormuz cũng là tín hiệu răn đe khu vực: nếu Iran bị tấn công, hạ tầng dầu khí, cảng biển và LNG của các nước Vùng Vịnh có thể trở thành mục tiêu.

Nếu xung đột leo thang, hậu quả sẽ gồm nhiều tầng tác động. Trước hết, khủng hoảng nhân đạo tại Iran khi lưới điện bị phá hủy, khiến hệ thống nước sạch, y tế, viễn thông và giao thông tê liệt. Tiếp đó, chiến tranh hạ tầng lan rộng ra các nước Vùng Vịnh, làm gián đoạn dầu khí, nước sạch và vận tải. Cú sốc năng lượng sẽ đẩy giá dầu lên 150–200 USD/thùng, kích hoạt lạm phát toàn cầu, đặc biệt với các nước nhập khẩu năng lượng lớn ở châu Á và châu Âu.

Áp lực kinh tế sẽ buộc các cường quốc phải can dự, tăng nguy cơ va chạm quân sự ngoài ý muốn. Cuối cùng, xung đột phi đối xứng kéo dài, với drone, tên lửa và tác chiến mạng, bào mòn tài chính, thương mại và niềm tin thị trường trong nhiều năm. Nếu các “yết hầu” khác như Bab el-Mandeb, Malacca hay Suez cùng chịu rủi ro cao, thương mại toàn cầu có thể bị tái cấu trúc cưỡng bức.

Hormuz không còn là tuyến vận tải, mà là “điểm hỏa” chiến lược. Với Mỹ, mở Hormuz bảo vệ trật tự hàng hải và ổn định kinh tế; với Iran, kiểm soát Hormuz duy trì vị thế chiến lược và khả năng tồn tại. Nếu cả hai bên không nhượng bộ, chỉ trong 36 giờ tới, thế giới có thể bước vào một giai đoạn bất ổn sâu sắc, kéo dài và khó kiểm soát.