Giải ngân đầu tư công bước vào giai đoạn nước rút, hàng loạt siêu dự án áp sát đích

Quý III được xem là giai đoạn bản lề của kế hoạch giải ngân đầu tư công năm 2026, khi hàng loạt dự án hạ tầng trọng điểm đồng loạt bước vào chặng nước rút để kịp hoàn thành trong năm. Từ Cảng hàng không quốc tế Long Thành đến các tuyến cao tốc chiến lược, tiến độ thi công đang được đẩy lên mức cao nhất, hứa hẹn tạo hiệu ứng lan tỏa tới xây dựng, vật liệu, logistics và thu hút đầu tư. Tuy nhiên, để đầu tư công thực sự trở thành động lực tăng trưởng, bài toán giải ngân vẫn cần được tháo gỡ ở nhiều địa phương.

Khí thế thi công hiện rõ tại các công trường trọng điểm trên cả nước, nổi bật là Cảng hàng không quốc tế Long Thành. Theo Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV), dự án đã đạt tổng giá trị thực hiện gần 80% tính đến cuối tháng 7, trong đó các gói thầu xây lắp chính đạt khoảng 70%. Hơn 7.100 kỹ sư, công nhân đang làm việc liên tục tại công trường và ACV yêu cầu các nhà thầu nâng tổng nhân sự lên gần 9.000 người nhằm bảo đảm hoàn thành các mốc tiến độ quan trọng.

Nhiều hạng mục của dự án đã bước vào giai đoạn hoàn thiện. Gói thầu đường cất hạ cánh, đường lăn và sân đỗ đạt trên 91% khối lượng; đường cất hạ cánh cùng hệ thống đường lăn cơ bản hoàn thành và đã được đưa vào khai thác kỹ thuật từ cuối tháng 4/2025 để phục vụ các chuyến bay hiệu chuẩn cuối năm 2025. Kiến trúc nhà ga hoàn thiện gần 80%, hệ thống cơ điện vượt 92%, trong khi các hạng mục công nghệ như hệ thống xử lý hành lý, soi chiếu an ninh, cầu ống lồng, hệ thống dẫn đỗ tàu bay, thang cuốn và thang máy dự kiến cơ bản hoàn thành trong tháng 9. Theo kế hoạch, dự án sẽ vận hành thử trong giai đoạn từ tháng 9 đến tháng 11 trước khi hoàn thành vào tháng 12/2026.

Song song với Long Thành, nhiều dự án giao thông khác cũng đang tăng tốc như cao tốc Hữu Nghị - Chi Lăng, Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột, Cao Lãnh - An Hữu (giai đoạn 1), nút giao An Phú (TP.HCM) hay dự án mở rộng cao tốc TP.HCM - Long Thành. Nếu giai đoạn trước trọng tâm là trục cao tốc Bắc - Nam, thì hiện nay các tuyến kết nối Đông - Tây đang được đẩy nhanh nhằm tăng cường liên kết giữa các vùng sản xuất với cảng biển, cửa khẩu và các trung tâm logistics.

Việc hàng loạt đại công trường bước vào giai đoạn nước rút cũng tạo hiệu ứng lan tỏa rõ nét tới nhiều ngành kinh tế. Nhu cầu cát san lấp, đá xây dựng, thép cường độ cao và xi măng tiếp tục duy trì ở mức cao, tạo thêm động lực cho các doanh nghiệp vật liệu xây dựng sau giai đoạn dư cung. Trong khi đó, các doanh nghiệp xây dựng cũng mở rộng quy mô hoạt động để đáp ứng khối lượng công việc ngày càng lớn từ các dự án hạ tầng và bất động sản.

Báo cáo tài chính quý II cho thấy quy mô nhân sự của nhiều doanh nghiệp xây dựng tiếp tục gia tăng. Vinhomes bổ sung gần 1.500 lao động, Cotecons tăng khoảng 16%, từ 3.517 lên 4.080 người, còn Hòa Bình tăng hơn 3% so với trước. Riêng dự án thành phần 3 của sân bay Long Thành vẫn thiếu khoảng 2.400 lao động, tương đương gần 27% nhu cầu nhân lực phục vụ thi công.

Nhu cầu lao động tăng cũng kéo theo mặt bằng tuyển dụng ở nhiều vị trí xây dựng được cải thiện. Theo thông tin tuyển dụng của VinCons, doanh nghiệp liên tục tuyển lao động phổ thông phục vụ các dự án với mức lương từ 16-33 triệu đồng/tháng đối với một số vị trí như trát, sơn bả, bê tông, cốp pha. Thợ phụ được tuyển với mức khoảng 14 triệu đồng/tháng, thợ phụ nhôm kính khoảng 16 triệu đồng/tháng, trong khi vị trí tổ trưởng có mức lương từ 32-35 triệu đồng/tháng.

Không chỉ thúc đẩy hoạt động xây dựng, việc hoàn thiện hạ tầng còn được kỳ vọng tạo nền tảng cho ngành logistics và thu hút đầu tư. Các tuyến giao thông mới giúp rút ngắn thời gian vận chuyển, nâng cao khả năng kết nối giữa khu công nghiệp, cảng biển và cửa khẩu, qua đó góp phần cải thiện năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Trong bảy tháng đầu năm, tổng vốn FDI đăng ký vào Việt Nam đạt hơn 38 tỷ USD, tăng 58% so với cùng kỳ năm trước, trong khi vốn thực hiện đạt 15,2 tỷ USD, tăng 11,8% và là mức cao nhất của cùng kỳ trong 5 năm.

Tuy nhiên, bức tranh đầu tư công vẫn tồn tại những gam màu đối lập. Theo Bộ Tài chính, đến hết ngày 31/7, cả nước giải ngân hơn 425.000 tỷ đồng, tương đương 41,9% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Dù nhiều địa phương đạt kết quả tích cực như Hà Nội với khoảng 76.200 tỷ đồng, TP.HCM khoảng 63.700 tỷ đồng, Hải Phòng khoảng 19.000 tỷ đồng, Tây Ninh khoảng 17.000 tỷ đồng và Hưng Yên khoảng 16.000 tỷ đồng, vẫn còn 24 bộ, cơ quan trung ương và 11 địa phương có tỷ lệ giải ngân thấp hơn mức bình quân chung.

Theo SSI Research, nếu tỷ lệ giải ngân đầu tư công trong nửa đầu năm đạt 50% thay vì mức thực tế 35,5%, tăng trưởng GDP có thể cao hơn khoảng 0,4 điểm phần trăm. Điều này cho thấy dư địa tăng trưởng trong những tháng cuối năm không chỉ phụ thuộc vào quy mô vốn đã bố trí mà còn nằm ở khả năng đưa nguồn vốn, dự án đã được phê duyệt và các nguồn lực sẵn có vào nền kinh tế đúng tiến độ.

Ông Bùi Minh Giáp, Chuyên gia kinh tế trưởng của ADB tại Việt Nam, cho rằng điều quan trọng không phải là giải ngân bằng mọi giá mà là tập trung nguồn lực vào các dự án có tính lan tỏa cao. Theo ông, các khoản đầu tư vào hạ tầng giao thông, năng lượng, logistics, lưới điện, chuyển đổi số và thích ứng biến đổi khí hậu vừa hỗ trợ tăng trưởng trong ngắn hạn, vừa nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế trong trung và dài hạn.

Nhiều chuyên gia cũng cho rằng để nâng cao hiệu quả đầu tư công, cần siết kỷ luật giải ngân, đồng thời nghiên cứu cơ chế điều chuyển vốn từ các dự án hoặc địa phương chậm triển khai sang những công trình có khả năng hấp thụ vốn tốt hơn. Bên cạnh đó, việc tháo gỡ các điểm nghẽn về vật liệu xây dựng và nguồn nhân lực sẽ đóng vai trò quan trọng khi nhiều dự án trọng điểm được triển khai đồng thời.

Trong bối cảnh thời tiết cuối năm được dự báo diễn biến phức tạp với nhiều đợt mưa bão, quý III được xem là khoảng thời gian thuận lợi nhất để các công trường tăng tốc. Khi nhiều siêu dự án đã tiến sát "vạch đích", hiệu quả của đầu tư công trong năm 2026 sẽ không chỉ được đo bằng tỷ lệ giải ngân mà còn bằng khả năng chuyển hóa dòng vốn thành hạ tầng, năng lực sản xuất và dư địa tăng trưởng cho nền kinh tế.