Dư cung toàn cầu, Trung Quốc siết ngành điện mặt trời

Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin Trung Quốc (MIIT) phát tín hiệu siết chặt ngành quang điện khi đề xuất kiểm soát công suất, định hướng giá và thúc đẩy sáp nhập, trong bối cảnh ngành này rơi vào cạnh tranh “nội bộ khốc liệt”. Động thái được đưa ra sau cuộc họp với Ủy ban Cải cách và Phát triển Quốc gia cùng các tập đoàn điện lực như China Huaneng Group.

Áp lực điều chỉnh xuất phát từ quy mô thống trị nhưng mất cân đối. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế, Trung Quốc hiện cung cấp hơn 80% linh kiện tấm pin mặt trời toàn cầu, nhưng công suất sản xuất đã vượt xa nhu cầu, kéo theo cuộc chiến giá kéo dài nhiều năm.

Số liệu từ Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế cho thấy mức độ áp đảo trong chuỗi cung ứng: Trung Quốc sản xuất 93,2% polysilicon, 96,6% wafer, 92,3% cell và 86,4% module toàn cầu tính đến năm 2024. Tỷ trọng bằng sáng chế năng lượng mặt trời của nước này cũng tăng từ 13% năm 2004 lên 65% năm 2024.

Tuy nhiên, quy mô lớn kéo theo hệ quả giá giảm sâu. Giá module điện mặt trời đã giảm 50% trong năm 2023 và tiếp tục giảm 25% trong năm 2024. Giá polysilicon giảm từ 230.000 nhân dân tệ/tấn xuống còn 65.000 nhân dân tệ, tương đương mức giảm hơn 70%, và tiếp tục giảm thêm 40% trong năm 2024.

Theo các chuyên gia Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), ngành điện mặt trời Trung Quốc đang bị cuốn vào “cuộc đua xuống đáy” khi công suất vượt xa nhu cầu toàn cầu. Tình trạng này cũng kéo theo phản ứng từ bên ngoài, khi Mỹ áp thuế với sản phẩm năng lượng mặt trời Trung Quốc và Liên minh châu Âu tìm cách đa dạng hóa chuỗi cung ứng.

Để xử lý dư cung, Bắc Kinh triển khai chiến dịch “chống involution”, với mục tiêu cắt giảm công suất và tái cấu trúc ngành. Năm 2025, một quỹ quy mô 3 tỷ nhân dân tệ đã được thành lập nhằm mua lại và loại bỏ khoảng 1/3 công suất polysilicon kém hiệu quả.

Song song, Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin Trung Quốc tăng cường giám sát khi đưa 41 doanh nghiệp polysilicon vào danh sách kiểm tra tiết kiệm năng lượng, đồng thời siết chặt thực thi quyền sở hữu trí tuệ nhằm chuyển hướng cạnh tranh từ giá sang công nghệ.

Ở góc độ thị trường, theo nhận định của các chuyên gia trên CNBC, xung đột Trung Đông có thể thúc đẩy nhu cầu năng lượng tái tạo khi các quốc gia tìm kiếm giải pháp an ninh năng lượng. Tuy nhiên, theo Reuters, nhu cầu tăng vẫn chưa đủ để hấp thụ lượng công suất dư thừa hiện tại.

Diễn biến này cho thấy ngành điện mặt trời Trung Quốc đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc, khi bài toán không còn là mở rộng sản xuất, mà là kiểm soát công suất và nâng cấp chất lượng tăng trưởng.