Đạo diễn phim The Holdovers bị tố vi phạm bản quyền kịch bản

Cáo buộc sao chép 46 tình tiết từ kịch bản chưa được sản xuất

Ngày 28/10, biên kịch Simon Stephenson, người từng tham gia các dự án phim Luca của Pixar và Paddington 2,đã khởi kiện đạo diễn Alexander Payne cùng biên kịch David Hemingson, với cáo buộc ê kíp có hành vi sao chép những yếu tố quan trọng từ kịch bản Frisco do ông viết năm 2013 để xây dựng bộ phim The Holdovers, ra mắt năm 2023.

Theo đơn kiện được truyền thông Mỹ dẫn lại, Stephenson cho rằng Payne đã nhận nhiều bản kịch bản Frisco trước khi từ chối tham gia dự án. Ông cáo buộc ê kíp sản xuất The Holdovers đã lấy 46 tình tiết từ tác phẩm này, sau đó điều chỉnh bối cảnh, nhân vật và một số chi tiết để đưa vào bộ phim mới.

Đơn kiện nêu tên nhiều bị đơn, gồm Payne, Hemingson, nhà sản xuất Mark Johnson, các công ty Gran Via Productions, Honest Scholar, Focus Features, Miramax và những đơn vị liên quan.

Theo lập luận của nguyên đơn, hai kịch bản có những điểm tương đồng đáng kể về cấu trúc câu chuyện, diễn biến sự kiện và cách xây dựng nhân vật. Trong Frisco, câu chuyện xoay quanh một bác sĩ nhi khoa có tính cách khó gần, đồng hành cùng một bệnh nhi nhỏ tuổi trong chuyến đi đến San Francisco. Trong khi đó, The Holdovers kể về một giáo viên nội trú khó tính tại trường học và một học sinh tuổi vị thành niên có tính cách nổi loạn.

Đơn kiện cho rằng những thay đổi này đã chuyển bối cảnh bệnh viện nhi thành trường nội trú, biến bác sĩ nhi khoa thành giáo viên và bệnh nhi thành học sinh, trong khi vẫn giữ lại nhiều yếu tố trong cách triển khai câu chuyện.

Tuy nhiên, đây mới là những cáo buộc từ phía Stephenson. Việc các điểm tương đồng có cấu thành hành vi xâm phạm quyền tác giả hay không cần được xem xét trên cơ sở chứng cứ và quy định pháp luật áp dụng.

Dấu vết sao chép bị phát hiện từ bản thảo

Một trong những chứng cứ được Stephenson viện dẫn là chi tiết xuất hiện trong bản thảo kịch bản The Holdovers tháng 5/2021. Trong bản thảo này, nhân vật Angus, do Dominic Sessa thủ vai, đề cập đến việc di chuyển để tham dự một hội nghị y khoa.

Theo đơn kiện, chi tiết này không phù hợp với nội dung hoàn chỉnh của The Holdovers, bởi nhân vật người lớn trung tâm là một giáo viên, còn câu chuyện không xoay quanh việc tham dự hội nghị y khoa. Ngược lại, hội nghị y khoa có vai trò trong cốt truyện Frisco, khi nhân vật bác sĩ đến San Francisco để phát biểu tại một sự kiện chuyên môn.

Stephenson cho rằng sự xuất hiện của chi tiết này trong bản thảo The Holdovers, sau đó bị loại bỏ trong khi những lời thoại xung quanh vẫn được giữ lại, là dấu hiệu cho thấy kịch bản có thể đã sử dụng nội dung từ Frisco.

Ngoài ra, nguyên đơn còn đưa vào hồ sơ các tài liệu được cho là thư điện tử trao đổi giữa Stephenson và những người liên quan, nhằm chứng minh Payne cùng cộng sự từng nhận và biết đến kịch bản Frisco trước khi The Holdovers được thực hiện.

Đơn kiện cũng đề cập đến cách sử dụng các thẻ phân chia ngày trong kịch bản. Theo Stephenson, việc sử dụng thuật ngữ “Under Black” để giới thiệu các mốc ngày, thay vì thuật ngữ “Over Black” thường được dùng trong ngữ cảnh này, là một dấu vết về thói quen viết kịch bản có thể xuất hiện trong cả hai tác phẩm.

Một điểm tương đồng khác được nguyên đơn nêu ra là tình tiết nhân vật chính bị cấp trên khiển trách vì làm phật lòng một chính trị gia. Trong The Holdovers, nhân vật giáo viên của Paul Giamatti bị ảnh hưởng bởi việc đánh trượt con trai một thượng nghị sĩ Mỹ. Còn trong Frisco, nhân vật bác sĩ gọi một nữ nghị sĩ Mỹ, mẹ của một bệnh nhi, là người ngốc nghếch.

Phía Stephenson cho rằng những điểm tương đồng cần được đánh giá tổng thể, thay vì chỉ xem xét riêng lẻ từng nhân vật hoặc tình tiết.

Ranh giới pháp lý giữa ý tưởng và biểu đạt sáng tạo

Vụ kiện đặt ra một vấn đề quan trọng của pháp luật sở hữu trí tuệ: quyền tác giả bảo hộ cách thức thể hiện ý tưởng, chứ không độc quyền đối với những ý tưởng chung hoặc mô típ phổ biến.

Trong lĩnh vực điện ảnh, các câu chuyện về giáo viên và học sinh, bác sĩ và bệnh nhân, hay những nhân vật có tính cách đối lập không mặc nhiên thuộc độc quyền của một tác giả. Những mô típ này có thể xuất hiện trong nhiều tác phẩm khác nhau.

Vấn đề pháp lý cốt lõi là liệu tác phẩm bị cáo buộc có sao chép những yếu tố biểu đạt được bảo hộ của tác phẩm có trước hay không. Việc đánh giá có thể đòi hỏi xem xét mức độ tương đồng trong cách triển khai cốt truyện, trình tự sự kiện, lời thoại, đặc điểm nhân vật và những yếu tố sáng tạo cụ thể khác.

Vì vậy, việc hai bộ phim có tiền đề hoặc nhân vật tương tự chưa đủ để tự động kết luận có hành vi xâm phạm bản quyền. Ngược lại, nếu có bằng chứng cho thấy những yếu tố biểu đạt đặc trưng đã bị sao chép mà không có căn cứ pháp lý phù hợp, vấn đề có thể vượt ra ngoài phạm vi sử dụng ý tưởng chung.

Trong vụ việc này, Stephenson cho rằng The Holdovers không chỉ sử dụng một tiền đề tương tự Frisco, mà còn kế thừa cấu trúc câu chuyện và nhiều chi tiết cụ thể từ kịch bản của ông. Đây là nội dung cần được kiểm chứng trong quá trình giải quyết tranh chấp.

Tranh chấp từng được đưa ra trước Hiệp hội Biên kịch Mỹ

Theo thông tin được truyền thông Mỹ, những cáo buộc liên quan đến Frisco đã xuất hiện từ tháng 3/2024, khi Stephenson gửi thư tới bộ phận phụ trách tín chỉ biên kịch của Hiệp hội Biên kịch Mỹ (WGA), tố kịch bản The Holdovers có dấu hiệu sao chép tác phẩm của mình.

Tại thời điểm đó, vụ việc không được giải quyết thông qua cơ chế của WGA do tranh chấp về xâm phạm quyền tác giả không thuộc phạm vi phân xử phù hợp của tổ chức này. Việc chuyển sang khởi kiện tại tòa án liên bang Mỹ cho thấy nguyên đơn đang theo đuổi con đường pháp lý để yêu cầu xem xét những cáo buộc của mình.

Stephenson yêu cầu bồi thường thiệt hại thực tế, đề nghị tòa án ban hành lệnh ngăn chặn các hành vi bị cho là tiếp tục xâm phạm quyền tác giả đối với Frisco, đồng thời yêu cầu thanh toán chi phí luật sư. Mức bồi thường cụ thể chưa được xác định trong thông tin được cung cấp.

Tại thời điểm các bài báo được dẫn lại, truyền thông cho biết đã liên hệ đại diện của Payne, Hemingson, Johnson, Miramax và Focus Features để đề nghị bình luận. Chưa có phản hồi của các bên bị kiện được nêu trong những thông tin này.

Phán quyết sẽ phụ thuộc vào chứng cứ về mức độ tương đồng

The Holdovers là bộ phim chính kịch hài nhận được nhiều đề cử tại Giải Oscar lần thứ 96 năm 2024, trong đó có các hạng mục Phim hay nhất, Kịch bản gốc xuất sắc nhất và Nam diễn viên chính xuất sắc nhất. Da’Vine Joy Randolph giành giải Nữ diễn viên phụ xuất sắc nhất với vai diễn trong phim.

Đạo diễn Alexander Payne từng cho biết ông lấy cảm hứng từ bộ phim Pháp Merlusse năm 1935, tác phẩm cũng khai thác câu chuyện về một giáo viên và học sinh tại trường nội trú. Theo thông tin trong hồ sơ tranh chấp được truyền thông dẫn lại, phía Stephenson lập luận rằng dù The Holdovers có thể sử dụng tiền đề từ tác phẩm điện ảnh này, cấu trúc kịch bản vẫn có những yếu tố được cho là lấy từ Frisco.

Vụ kiện diễn ra trong bối cảnh các tranh chấp bản quyền trong ngành công nghiệp sáng tạo ngày càng thu hút sự chú ý, đặc biệt khi việc tiếp cận kịch bản, bản thảo và các tài liệu sáng tạo có thể tạo ra những câu hỏi phức tạp về nguồn gốc ý tưởng và quá trình hình thành tác phẩm.

Tuy nhiên, việc một tác giả chứng minh được rằng người khác từng tiếp cận tác phẩm của mình không đồng nghĩa với việc hành vi sao chép đã được xác lập. Khả năng tiếp cận có thể là một yếu tố trong đánh giá chứng cứ, nhưng vẫn cần xem xét mối liên hệ với những điểm tương đồng cụ thể và các yêu cầu pháp lý liên quan.

Do đó, kết quả vụ kiện sẽ phụ thuộc vào việc tòa án đánh giá các chứng cứ về quá trình tiếp cận kịch bản, mức độ tương đồng giữa hai tác phẩm và phạm vi những yếu tố được pháp luật bảo hộ.

Đối với ngành công nghiệp điện ảnh, vụ việc tiếp tục cho thấy tầm quan trọng của việc lưu giữ hồ sơ sáng tạo, xác lập nguồn gốc kịch bản, quản lý quá trình tiếp nhận và phát triển dự án, cũng như xây dựng cơ chế cấp phép rõ ràng khi sử dụng chất liệu sáng tạo của bên thứ ba. Đây là những biện pháp có ý nghĩa trong việc bảo vệ quyền lợi của tác giả và hạn chế rủi ro tranh chấp sở hữu trí tuệ.

Thái An