Cục trưởng Lương Hoàng Thái: Phòng vệ thương mại tạo nền tảng để các ngành sản xuất vươn lên

Tiếp nối thành công của Diễn đàn Phòng vệ thương mại năm 2024 và 2025, ngày 18/9/2026 tới đây, Cục Phòng vệ thương mại - Bộ Công Thương tổ chức Diễn đàn Phòng vệ thương mại năm 2026 với chủ đề: “Thúc đẩy năng lực sản xuất quốc gia - kiến tạo động lực cho tăng trưởng”.

Diễn đàn được kỳ vọng sẽ tiếp tục là điểm kết nối quan trọng giữa chính sách và thực tiễn; giữa cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp; qua đó góp phần nâng cao nhận thức, tăng cường năng lực sử dụng các công cụ phòng vệ thương mại, bảo vệ sản xuất trong nước và tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững trong giai đoạn mới.

Trước thềm Diễn đàn Phòng vệ thương mại năm 2026, Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với ông Lương Hoàng Thái, Cục trưởng Cục Phòng vệ thương mại, Bộ Công Thương.

Hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số

- Thưa Cục trưởng, đâu là những điểm mới, điểm nổi bật của Diễn đàn năm nay cùng những mục tiêu mà Diễn đàn hướng tới?

Cục trưởng Lương Hoàng Thái: Thương mại quốc tế tiếp tục diễn biến phức tạp, cạnh tranh chiến lược giữa các nền kinh tế lớn, xu hướng kiểm soát chuỗi cung ứng và việc gia tăng áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại đang tác động ngày càng trực tiếp tới hoạt động sản xuất, kinh doanh và xuất khẩu của doanh nghiệp Việt Nam.

Cùng với yêu cầu mở rộng và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, việc bảo vệ thị trường trong nước, củng cố các ngành sản xuất nền tảng và nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế ngày càng trở nên cấp thiết.

Chính vì vậy, các biện pháp phòng vệ thương mại hiện nay không còn là công cụ xử lý các hành vi cạnh tranh không lành mạnh trong thương mại quốc tế, mà đóng vai trò quan trọng trong chính sách phát triển công nghiệp, góp phần duy trì môi trường cạnh tranh công bằng, thúc đẩy đầu tư, nâng cao năng lực sản xuất và tăng cường khả năng chống chịu của nền kinh tế.

Vừa qua, chúng ta đã có Kết luận số 18-KL/TW Hội nghị lần thứ 2 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, tài chính quốc gia và vay, trả nợ công, đầu tư công trung hạn 5 năm 2026 - 2030 gắn với thực hiện mục tiêu phấn đấu tăng trưởng "2 con số", vì vậy, Diễn đàn Phòng vệ thương mại năm 2026 cũng sẽ có những đóng góp cụ thể và thiết thực vào mục tiêu chung của đất nước, trong đó có bao gồm hai mục tiêu lớn:

Thứ nhất, Diễn đàn Phòng vệ thương mại năm 2026 là cơ hội để cơ quan quản lý nhà nước cùng các hiệp hội, doanh nghiệp và địa phương bàn bạc, tìm giải pháp nhằm kiến tạo năng lực sản xuất của quốc gia theo hướng tự cường, độc lập, tự chủ.

Thứ hai, thông qua những đóng góp, kiến nghị của các diễn giả, doanh nghiệp, hiệp hội ngành hàng... Diễn đàn được kỳ vọng thúc đẩy sản xuất, tạo động lực cho tăng trưởng trong thời gian tới, đặc biệt hướng tới những mục tiêu đã được đề ra tại Kết luận số 18-KL/TW.

- Diễn đàn Phòng vệ thương mại 2026 được tổ chức trong bối cảnh các biện pháp phòng vệ thương mại ngày càng tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh và xuất khẩu. Với chủ đề “Thúc đẩy năng lực sản xuất quốc gia - kiến tạo động lực cho tăng trưởng”, ông có thể làm rõ hơn vai trò của phòng vệ thương mại trong chiến lược phát triển công nghiệp và năng lực sản xuất quốc gia?

Cục trưởng Lương Hoàng Thái: Giai đoạn qua, chúng ta đã đạt được những kết quả hết sức tích cực trong việc phát triển nền kinh tế nói chung cũng như là phát triển các ngành công nghiệp nói riêng. Thế nhưng nhìn chung, chúng ta vẫn đang mạnh ở khâu cuối cùng là lắp ráp, trong khi ở những khâu tạo ra giá trị cao hơn, chúng ta cần tiếp tục nỗ lực nhiều hơn nữa.

Chính vì vậy, công tác phòng vệ thương mại trong thời gian qua cũng tập trung vào mục tiêu này, góp phần bảo vệ những ngành công nghiệp mang tính nền tảng, qua đó tạo điều kiện để phát triển lên những ngành có giá trị cao hơn, kể cả những ngành có định hướng phát triển mới trong tương lai.

Các biện pháp phòng vệ thương mại thời gian qua đã góp phần như một “tấm khiên” bảo vệ nhiều ngành sản xuất trong nước, với giá trị tương đương trên 600.000 tỷ đồng, gần 5% GDP của Việt Nam, đồng thời tạo việc làm cho trên 300.000 lao động trực tiếp và hàng triệu lao động gián tiếp. Cùng với đó, các khoản thuế chống bán phá giá, thuế chống trợ cấp, thuế tự vệ, thuế chống lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại thu nộp ngân sách hàng năm rất lớn với hơn 2.500 tỷ đồng.

Bên cạnh đó, nhờ việc áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại hợp lý, phù hợp với cam kết quốc tế, các ngành sản xuất trong nước được bảo vệ trước những hành vi cạnh tranh không bình đẳng của hàng nhập khẩu, từ đó tạo điều kiện để doanh nghiệp trong nước phát triển, tạo thêm việc làm và giá trị gia tăng cho nền kinh tế.

Trong thời gian tới, chúng tôi cũng đặt kỳ vọng lớn hơn nữa, đó là các biện pháp phòng vệ thương mại sẽ góp phần tăng tính tự cường và sự kết nối giữa các ngành trong nền kinh tế. Khi có nền tảng vững chắc, các ngành sản xuất trong nước sẽ có thêm điều kiện để vươn lên, nắm bắt và phát triển những ngành của tương lai.

Liên kết để đi xa hơn

- Một trong những nội dung trọng tâm của Diễn đàn là kết nối giữa cơ quan quản lý, hiệp hội và cộng đồng doanh nghiệp, đồng thời hướng dẫn doanh nghiệp nhận diện dấu hiệu thiệt hại, xây dựng hồ sơ yêu cầu điều tra trong các vụ việc phòng vệ thương mại.

Vậy theo ông, những nội dung này sẽ giúp doanh nghiệp chủ động hơn như thế nào trong việc sử dụng công cụ phòng vệ thương mại để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình?

Cục trưởng Lương Hoàng Thái: Trong 8 tháng đầu năm 2026, xu hướng các nước áp dụng ngày càng nhiều biện pháp phòng vệ thương mại đối với hàng hóa Việt Nam. 8 tháng qua, số biện pháp phòng vệ thương mại nước ngoài áp dụng đối với Việt Nam đã lên tới 23 vụ, gần tương đương với tổng số vụ năm 2025. Tính phức tạp của các biện pháp này cũng tăng lên rất nhiều.

Vì vậy, ưu tiên hàng đầu của chúng ta khi đi ra nước ngoài là làm sao bảo vệ được lợi ích của doanh nghiệp Việt Nam khi các nước tiến hành điều tra và áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại. Chiều ngược lại, ở trong nước, chúng ta cũng nỗ lực tạo ra môi trường cạnh tranh bình đẳng thông qua công tác phòng vệ thương mại. Có thể coi đây là một “tấm khiên”, để khi doanh nghiệp nước ngoài vào Việt Nam cạnh tranh không bình đẳng, chúng ta có công cụ hỗ trợ, bảo vệ doanh nghiệp trong nước.

Nhưng thực tế, các biện pháp phòng vệ thương mại có tính đặc thù so với nhiều biện pháp, chính sách khác. Đối với nhiều chính sách, Chính phủ chủ động đưa ra các biện pháp để áp dụng. Trong khi đó, với công tác phòng vệ thương mại, cơ quan quản lý nhà nước đóng vai trò tương tự như một cơ quan tài phán. Khi doanh nghiệp nhận thấy lợi ích của mình bị vi phạm, bị ảnh hưởng hoặc xuất hiện những hành vi cạnh tranh chưa lành mạnh, doanh nghiệp sẽ chủ động và cơ quan quản lý nhà nước hành động để bảo đảm môi trường kinh doanh bình đẳng.

Chính vì vậy, vai trò của doanh nghiệp trong công tác phòng vệ thương mại hết sức quan trọng. Doanh nghiệp cần chủ động chuẩn bị hồ sơ, dữ liệu, cơ sở pháp lý và các lập luận cần thiết để cơ quan nhà nước có đủ cơ sở bảo vệ lợi ích chính đáng của mình.

Thực tế có những trường hợp doanh nghiệp mua lại một doanh nghiệp khác nhưng hồ sơ, giấy tờ bị thất lạc, không còn đầy đủ cơ sở dữ liệu và tài liệu cần thiết. Khi đó, doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc bảo vệ lợi ích của mình. Vì vậy, hành động đầu tiên phải xuất phát từ chính doanh nghiệp và cộng đồng doanh nghiệp.

Trong khuôn khổ Diễn đàn năm nay, sau khi xác định một số ngành ưu tiên phát triển công nghiệp trong thời gian tới, chúng tôi cũng đặt trọng tâm vào việc có những biện pháp hỗ trợ và kết nối cụ thể, làm sao để các hiệp hội trong những ngành đó mạnh hơn, các doanh nghiệp liên kết chặt chẽ hơn. Qua đó, doanh nghiệp và hiệp hội có thể chuẩn bị tốt hơn về hồ sơ, dữ liệu, cơ sở pháp lý và lập luận, tạo nền tảng để đấu tranh bình đẳng với các doanh nghiệp lớn của nước ngoài, bảo vệ lợi ích chính đáng của mình.

- Từ thực tiễn xử lý các vụ việc phòng vệ thương mại, ông đánh giá thế nào về vai trò của các hiệp hội ngành hàng trong việc tập hợp tiếng nói chung, kết nối doanh nghiệp và tạo cơ sở để cơ quan quản lý nhà nước có thể triển khai các biện pháp phòng vệ thương mại?

- Cục trưởng Lương Hoàng Thái: Với các ngành hàng thường xuyên bị điều tra phòng vệ thương mại, chúng ta đã có kinh nghiệm trong việc ứng phó với các biện pháp phòng vệ thương mại của nước ngoài. Đồng thời, thông qua việc liên kết, phối hợp, các doanh nghiệp trong ngành có thể mạnh lên để cạnh tranh bình đẳng trên thị trường trong nước.

Điểm đầu tiên và rất quan trọng là vai trò của hiệp hội, liên minh và sự liên kết giữa các doanh nghiệp trong cùng một ngành sản xuất.

Thực tế, có những trường hợp chúng tôi nhận được đề nghị cơ quan nhà nước can thiệp, nhưng yêu cầu chỉ đến từ một số ít doanh nghiệp, chẳng hạn các doanh nghiệp ở một khu vực nhất định. Trong trường hợp đó, biện pháp phòng vệ thương mại cũng không thể áp dụng. Điều cần thiết là phải có tiếng nói chung, thể hiện sự đoàn kết của cộng đồng doanh nghiệp trong hiệp hội. Trên cơ sở đó, cơ quan quản lý nhà nước mới có thể có hành động phù hợp.

Vì vậy, sự liên kết giữa các doanh nghiệp trong cùng một ngành, đặc biệt thông qua vai trò điều phối của hiệp hội, hết sức quan trọng. Các doanh nghiệp cần phối hợp và chuẩn bị thật chi tiết, từ hồ sơ, giấy tờ, dữ liệu đến những cơ sở pháp lý cần thiết, qua đó tạo đủ cơ sở để bảo vệ lợi ích chính đáng của ngành và doanh nghiệp.

Đây cũng là nội dung chúng tôi đặt ra trong khuôn khổ Diễn đàn Phòng vệ thương mại năm 2026, nhằm tăng cường sự kết nối giữa các doanh nghiệp, hiệp hội và cơ quan quản lý nhà nước, để chủ động hơn trong ứng phó với các vấn đề phòng vệ thương mại.

- Xin cảm ơn những chia sẻ của ông!.

Diễn đàn Phòng vệ thương mại năm 2026 sẽ diễn ra vào thứ Sáu, ngày 18 tháng 9 năm 2026, tại Phòng Ballroom 1+2, Tầng 5 - Khách sạn Pullman Hải Phòng Grand, số 12 Trần Phú, Thành phố Hải Phòng.

Phiên toàn thể sẽ diễn ra vào buổi sáng cùng ngày, tập trung vào những vấn đề mang tính chiến lược đối với nền kinh tế và doanh nghiệp Việt Nam trong bối cảnh mới.

Chiều cùng ngày, sẽ diễn ra Hội thảo chuyên đề với chủ đề “Từ nhận diện thiệt hại đến xây dựng hồ sơ yêu cầu điều tra phòng vệ thương mại”.