Chỉ 0,6% doanh nghiệp niêm yết là FDI, UBCKNN muốn thúc đẩy khối này lên sàn

Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh nâng hạng thị trường chứng khoán và thu hút dòng vốn quốc tế, CTCP Chứng khoán SSI phối hợp với Daiwa Securities Group tổ chức hội thảo "Lộ trình niêm yết cho doanh nghiệp FDI tại Việt Nam" sáng 28/7. Sự kiện quy tụ đại diện Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN), HoSE, SSI, Daiwa Securities Group, EY, A&O Shearman cùng nhiều doanh nghiệp FDI đang hoạt động tại Việt Nam.

Xuyên suốt hội thảo là bài toán đưa doanh nghiệp FDI tham gia sâu hơn vào thị trường vốn thông qua niêm yết cổ phiếu, phát hành trái phiếu và các công cụ huy động vốn dài hạn. Sau hơn ba thập kỷ thu hút đầu tư nước ngoài, Việt Nam đã hình thành cộng đồng hàng chục nghìn doanh nghiệp FDI quy mô lớn, đóng góp đáng kể cho xuất khẩu, việc làm và chuỗi cung ứng toàn cầu nhưng phần lớn vẫn chủ yếu huy động vốn từ công ty mẹ hoặc hệ thống ngân hàng.

Theo ông Hoàng Văn Thu, Phó Chủ tịch UBCKNN, việc mở rộng sự hiện diện của doanh nghiệp FDI trên thị trường chứng khoán sẽ giúp đa dạng hóa hàng hóa, nâng cao chất lượng doanh nghiệp niêm yết và tăng sức hấp dẫn đối với dòng vốn đầu tư quốc tế. Đây cũng được xem là một trong những dư địa quan trọng để thị trường vốn phát triển trong giai đoạn mới.

Nhu cầu này càng trở nên cấp thiết khi nền kinh tế giai đoạn 2026-2030 được dự báo cần khoảng 38,5 triệu tỷ đồng tổng vốn đầu tư toàn xã hội, tương đương bình quân 7,7 triệu tỷ đồng mỗi năm, gấp đôi giai đoạn trước. Theo lãnh đạo UBCKNN, quy mô vốn lớn như vậy đòi hỏi thị trường tài chính phải giảm dần sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng ngắn hạn và nâng vai trò của thị trường vốn trong huy động nguồn lực trung, dài hạn.

Diễn biến của thị trường trong nửa đầu năm 2026 cho thấy kênh vốn này đang mở rộng nhanh. Quy mô vốn hóa thị trường cổ phiếu đạt 10,8 triệu tỷ đồng, tương đương 82,6% GDP, tăng mạnh so với 5,29 triệu tỷ đồng năm 2020. Giá trị huy động qua phát hành cổ phiếu đạt 110.000 tỷ đồng, tăng 83,95% so với cùng kỳ, trong khi thị trường trái phiếu huy động gần 397.830 tỷ đồng, tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong cung ứng vốn dài hạn.

Một trong những động lực mới được kỳ vọng là việc FTSE Russell đưa Việt Nam vào nhóm Thị trường mới nổi thứ cấp, dự kiến có hiệu lực từ 21/9/2026, cùng với việc triển khai Thông tư 08/2026/TT-BTC, qua đó tháo gỡ thêm các rào cản đối với nhà đầu tư nước ngoài. Theo thông tin tại hội thảo, nhiều định chế tài chính quốc tế như Vanguard, Blackstone, UBS và Morgan Stanley đã hoàn tất công tác chuẩn bị kỹ thuật để sẵn sàng tham gia thị trường Việt Nam khi nâng hạng có hiệu lực.

Dù vậy, khối doanh nghiệp FDI vẫn hiện diện khá khiêm tốn trên sàn chứng khoán. Trong hơn 1.600 doanh nghiệp niêm yết và đăng ký giao dịch hiện nay chỉ có khoảng 10 doanh nghiệp FDI, chiếm khoảng 0,15% tổng giá trị vốn hóa. Đáng chú ý, từ năm 2017 đến nay, thị trường gần như không ghi nhận thêm thương vụ niêm yết mới nào từ khu vực này, tạo nên khoảng trống lớn về nguồn hàng chất lượng.

Để khai thác dư địa này, UBCKNN cho biết sẽ tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý theo ba định hướng. Thứ nhất, tạo điều kiện để doanh nghiệp FDI thực hiện IPO gắn với niêm yết, giảm các rào cản về chuyển đổi mô hình và chuyển nhượng cổ phần. Thứ hai, sửa đổi Luật Chứng khoán, mở rộng áp dụng xếp hạng tín nhiệm đối với trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ phân phối cho nhà đầu tư cá nhân và xây dựng khung pháp lý cho tài sản số. Thứ ba, nâng chuẩn quản trị doanh nghiệp và minh bạch thông tin nhằm bảo vệ nhà đầu tư.

Ông Hoàng Văn Thu nhấn mạnh, cơ quan quản lý sẽ tiếp tục đồng hành cùng doanh nghiệp, tăng cường đối thoại và xây dựng môi trường huy động vốn minh bạch, an toàn. Theo ông, việc kết nối dòng vốn trong và ngoài nước, đồng thời đưa nhiều doanh nghiệp FDI tiềm năng lên sàn, không chỉ giúp cải thiện thanh khoản mà còn góp phần xây dựng thị trường vốn hiện đại, bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Ở góc độ trung gian thị trường, SSI cho biết các công ty chứng khoán đang mở rộng vai trò từ môi giới, tư vấn phát hành sang kết nối doanh nghiệp với các nguồn vốn chiến lược trong và ngoài nước thông qua hoạt động Investment Banking. Sau hợp tác với Deutsche Bank để hỗ trợ doanh nghiệp Việt tiếp cận vốn quốc tế, hội thảo lần này cùng Daiwa Securities Group hướng tới mục tiêu ngược lại là đưa nhiều doanh nghiệp FDI đang hoạt động tại Việt Nam tiếp cận thị trường vốn trong nước, qua đó gia tăng nguồn hàng chất lượng và chiều sâu cho thị trường chứng khoán.