Các doanh nghiệp AI, chip, data center 'vắng bóng' trên sàn chứng khoán Việt

Trong phiên thảo luận “Tìm kiếm Alpha trên thị trường chứng khoán" tại Vietnam Investment Forum 2026 - Summer Summit, bà Cao Thị Ngọc Quỳnh, Giám đốc Khối Khách hàng tổ chức, CTCP Chứng khoán VNDIRECT, cho biết trong khi những siêu xu hướng như AI, chip, trung tâm dữ liệu và hạ tầng hệ sinh thái công nghệ... đang làm mưa làm gió trên thế giới thì trên sàn chứng khoán Việt Nam lại thiếu vắng những doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực này.

Các doanh nghiệp Việt hiện tại chủ yếu chỉ đóng vai trò là người dùng cuối hoặc tham gia vào một phần rất thấp của chuỗi giá trị, chưa thể vươn lên các công đoạn mang lại giá trị thặng dư cao hay triển khai chiến lược thương mại hóa sản phẩm (GTM - go to market) trên quy mô toàn cầu.

Ông Chris Milliken - Luật sư thành viên tại văn phòng TP HCM của Công ty luật Baker McKenzie, cho rằng có 2 rào cản đang ngáng đường các doanh nghiệp công nghệ Việt lên sàn.

Đầu tiên đó là cơ chế ưu tiên lợi nhuận thay vì tiềm năng tăng trưởng. Theo quy định hiện hành, một công ty muốn niêm yết phải có lợi nhuận trước thuế trong hai năm liên tiếp và không có lỗ lũy kế. Đồng thời, tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE) phải đạt ít nhất 5%.

Đây là những yêu cầu rất khắt khe đối với các công ty công nghệ, vốn thường đặt mục tiêu tăng trưởng lên trên lợi nhuận trong giai đoạn đầu. Thực tế, nhiều gã khổng lồ công nghệ trên thế giới hiện nay đều chưa có lãi khi họ thực hiện IPO.

Đã có những ý tưởng về việc thành lập một sàn giao dịch riêng cho các doanh nghiệp đổi mới sáng tạo và tăng trưởng cao. Tuy nhiên, ở các thị trường nhỏ như Việt Nam, việc này tiềm ẩn nhiều rủi ro, đặc biệt là vấn đề thanh khoản. Có lẽ, nới lỏng các điều kiện niêm yết trên sàn chính sẽ là một giải pháp khả thi hơn.

Thứ hai, vướng rào cản về giới hạn sở hữu nước ngoài (FOL). Việt Nam áp dụng giới hạn sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài (FOL) cho cả công ty niêm yết và chưa niêm yết. Cách diễn giải có phần thận trọng trong một số lĩnh vực như bất động sản thậm chí còn khiến các công ty đã niêm yết phải chịu những yêu cầu ngặt nghèo hơn.

Mục đích chính của việc lên sàn là để huy động vốn, nên các quy định về FOL này lại có phần đi ngược lại mục tiêu đó. Nó cũng được cho là không hoàn toàn nhất quán với các nguyên tắc trong những hiệp định thương mại quan trọng mà Việt Nam đã ký kết.

Ông Lê Đức Khánh, Giám đốc Phân tích CTCP Chứng khoán VPS, cho hay có rất nhiều doanh nghiệp đã nộp hồ sơ chuẩn bị IPO nhưng vẫn chưa đáp ứng được các tiêu chí.

Thị trường cần thúc đẩy cũng như có những hành lang pháp lý phù hợp để các doanh nghiệp chất lượng cao lên niêm yết nhiều hơn. Khi chất lượng hàng hóa được cải thiện, thị trường sẽ có thêm nhiều sản phẩm mới, từ đó thu hút được dòng vốn đầu tư mạnh mẽ hơn.