Bộ Tài chính muốn gom doanh nghiệp nhà nước về các “đầu tàu” ngành

Theo thông báo kết luận sau cuộc họp ngày 22/5, Bộ Tài chính đang rà soát toàn bộ hệ thống doanh nghiệp có vốn nhà nước nhằm xây dựng phương án sắp xếp lại theo hướng nâng cao hiệu quả sử dụng vốn và tăng khả năng điều phối nguồn lực. Điểm đáng chú ý nhất là chủ trương lựa chọn một số doanh nghiệp lớn làm hạt nhân trong từng lĩnh vực.

Các doanh nghiệp có ngành nghề tương đồng sẽ được nghiên cứu sáp nhập hoặc đưa về cùng hệ sinh thái quản lý với các doanh nghiệp đầu mối này. Cách tiếp cận này cho thấy cơ quan quản lý đang muốn chuyển từ mô hình sở hữu phân tán sang mô hình tập trung hơn, tạo ra những doanh nghiệp đủ quy mô để đóng vai trò dẫn dắt ngành.

Hiện cả nước có 857 doanh nghiệp có vốn nhà nước thuộc quyền đại diện chủ sở hữu của 45 cơ quan khác nhau. Quy mô lớn nhưng phân tán khiến việc điều phối nguồn lực, giám sát hiệu quả đầu tư và triển khai chiến lược phát triển còn gặp nhiều hạn chế.

Theo định hướng được Bộ Tài chính đưa ra, một số nhóm doanh nghiệp vẫn giữ nguyên mô hình hiện tại, gồm các đơn vị thuộc lĩnh vực quốc phòng, an ninh, độc quyền tự nhiên, ngân hàng thương mại nhà nước, doanh nghiệp công ích hoặc những doanh nghiệp thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế đặc thù tại Hà Nội và TP.HCM.

Với phần còn lại, phương án tái cấu trúc sẽ mạnh mẽ hơn. Nhiều doanh nghiệp có thể được chuyển giao về Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC) trong quá trình cơ cấu lại tổ chức này.

Đây cũng là điểm được giới đầu tư đặc biệt quan tâm. Theo định hướng mới, SCIC không chỉ đóng vai trò đại diện vốn nhà nước như hiện nay mà còn được nghiên cứu phát triển theo mô hình quỹ đầu tư quốc gia. Nếu thành hiện thực, SCIC có thể trở thành trung tâm quản lý và phân bổ nguồn vốn nhà nước quy mô lớn, tương tự một số mô hình quỹ đầu tư quốc gia đang hoạt động tại nhiều nền kinh tế trên thế giới.

Khác với một số đề xuất từng được đưa ra trước đây, Bộ Tài chính cho biết chưa xem xét xây dựng các cơ chế ưu đãi riêng về thuế, đất đai hay tiếp cận thị trường cho doanh nghiệp nhà nước. Điều này đồng nghĩa các doanh nghiệp sau tái cơ cấu vẫn phải cạnh tranh trên cùng mặt bằng với khu vực tư nhân, thay vì được hưởng lợi từ các chính sách đặc thù.

Giới chuyên gia đánh giá việc gom các doanh nghiệp cùng ngành về những đầu mối lớn có thể giúp giảm tình trạng đầu tư dàn trải, tăng khả năng phối hợp và tận dụng hiệu quả hơn nguồn lực nhà nước. Tuy nhiên, quy mô lớn hơn cũng đi kèm yêu cầu cao hơn về quản trị doanh nghiệp, minh bạch tài chính và kiểm soát cạnh tranh.

Thực tế cho thấy nhiều năm qua, khu vực doanh nghiệp nhà nước vẫn nắm giữ lượng tài sản rất lớn của nền kinh tế nhưng hiệu quả hoạt động chưa đồng đều. Tiến trình cổ phần hóa và thoái vốn cũng diễn ra chậm hơn kỳ vọng. Trong bối cảnh đó, việc tái sắp xếp lại hệ thống doanh nghiệp và mô hình quản lý vốn được xem là bước đi quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực nhà nước trong giai đoạn mới.

Nếu phương án được thông qua, đây không đơn thuần là cuộc sắp xếp lại doanh nghiệp, mà còn là quá trình tái định hình cách thức quản lý và phân bổ dòng vốn nhà nước trong nền kinh tế. Trọng tâm sẽ không còn là sở hữu bao nhiêu doanh nghiệp, mà là sử dụng hiệu quả nguồn vốn đang nắm giữ và tạo ra những doanh nghiệp đủ sức đóng vai trò đầu tàu trong các ngành kinh tế chiến lược.