Bộ Tài chính: Dịch vụ công độc quyền sẽ không được cổ phần hóa

Theo dự thảo nghị định thay thế Nghị định 150/2020, cơ quan soạn thảo bổ sung thêm mô hình doanh nghiệp 100% vốn nhà nước bên cạnh phương án chuyển đổi thành công ty cổ phần. Điều này đồng nghĩa quá trình đổi mới đơn vị sự nghiệp công lập trong thời gian tới có thể diễn ra theo nhiều lộ trình khác nhau thay vì chỉ có một lựa chọn duy nhất như hiện nay.

Đề xuất mới xuất hiện trong bối cảnh tiến độ chuyển đổi đơn vị sự nghiệp công lập sang mô hình doanh nghiệp vẫn khá chậm. Giai đoạn 2021-2025, cả nước có 516 đơn vị thuộc diện xem xét chuyển đổi thành công ty cổ phần. Tuy nhiên đến nay mới chỉ có 65 đơn vị được phê duyệt phương án chuyển đổi và chỉ 5 đơn vị hoàn tất cổ phần hóa.

Theo Bộ Tài chính, một trong những nguyên nhân là nhiều đơn vị vẫn quen vận hành theo cơ chế bao cấp, chưa sẵn sàng chuyển sang mô hình doanh nghiệp tự chủ hoàn toàn. Bên cạnh đó, không ít đơn vị gặp khó khăn về tài chính hoặc chưa hoàn tất các thủ tục liên quan đến tài sản, đất đai.

Đáng chú ý, dự thảo lần này cũng làm rõ những lĩnh vực không thuộc diện cổ phần hóa. Các đơn vị sự nghiệp công lập đang độc quyền cung ứng dịch vụ công sẽ không được chuyển đổi thành công ty cổ phần nếu việc chuyển đổi có thể làm suy giảm khả năng kiểm soát của Nhà nước.

Theo Bộ Tài chính, mục tiêu là tránh nguy cơ chuyển từ độc quyền nhà nước sang độc quyền tư nhân, đặc biệt tại những lĩnh vực có ảnh hưởng lớn tới an sinh xã hội và lợi ích công cộng.

Trong trường hợp không còn cần duy trì mô hình đơn vị sự nghiệp công lập theo quy hoạch ngành, những đơn vị này có thể được chuyển thành công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên do Nhà nước sở hữu 100% vốn điều lệ.

Bệnh viện, trường học và các đơn vị thuộc lĩnh vực mà pháp luật chuyên ngành không cho phép chuyển đổi thành doanh nghiệp cũng nằm ngoài phạm vi cổ phần hóa.

Theo cơ quan soạn thảo, y tế và giáo dục là những dịch vụ thiết yếu liên quan trực tiếp đến quyền tiếp cận của người dân. Việc chuyển sang mô hình doanh nghiệp có thể tạo áp lực lợi nhuận và làm thay đổi mục tiêu hoạt động ban đầu.

Một điểm đáng chú ý khác là dự thảo tiếp tục duy trì vai trò của Nhà nước ngay cả khi thực hiện cổ phần hóa. Theo đó, tỷ lệ sở hữu nhà nước sau chuyển đổi không được thấp hơn 35% nếu pháp luật chuyên ngành chưa có quy định riêng. Quy định này nhằm bảo đảm quyền phủ quyết và khả năng định hướng hoạt động đối với các đơn vị cung cấp dịch vụ công sau chuyển đổi.

Theo giới chuyên gia, việc bổ sung mô hình doanh nghiệp 100% vốn nhà nước có thể được xem là một bước đệm giữa cơ chế đơn vị sự nghiệp công lập và mô hình doanh nghiệp thị trường.

Cách tiếp cận này cho phép nâng cao tính tự chủ, cải thiện quản trị và giảm dần gánh nặng ngân sách mà không buộc Nhà nước phải rút khỏi những lĩnh vực vẫn cần duy trì quyền kiểm soát. Trong bối cảnh nhiều đơn vị sự nghiệp chưa sẵn sàng cho cổ phần hóa, đây có thể là hướng đi linh hoạt hơn cho quá trình cải cách khu vực công trong giai đoạn tới.