VN-Index đang được kéo lên bởi điều gì?

Thị trường chứng khoán Việt Nam đang bước vào một giai đoạn đặc biệt: chỉ số liên tiếp lập đỉnh nhưng dòng tiền lại chưa thực sự trở lại trạng thái hưng phấn. VN-Index đã 4 lần thiết lập mức cao lịch sử trong tháng 5-2026, chạm 1.927,94 điểm, bất chấp chứng khoán toàn cầu biến động mạnh vì lãi suất cao và căng thẳng địa chính trị. Tuy nhiên, phía sau đà tăng đó, thanh khoản chỉ dao động 18.000-30.000 tỷ đồng/phiên, thấp hơn rất xa giai đoạn cao điểm cuối năm 2025.

Điều này cho thấy thị trường hiện không tăng bằng dòng tiền thực, mà tăng bằng kỳ vọng tương lai. Kỳ vọng lớn nhất đến từ câu chuyện nâng hạng sau khi FTSE Russell tiếp tục giữ nguyên lộ trình đưa Việt Nam lên thị trường mới nổi thứ cấp từ tháng 9-2026. Nói cách khác, thị trường đang phản ánh trước một chu kỳ vốn mới có thể xuất hiện trong 2-3 năm tới, thay vì phản ánh trạng thái dòng tiền hiện tại.

Sự lệch pha này thể hiện rõ ở diễn biến của khối ngoại. Từ đầu năm 2026 đến nay, nhà đầu tư nước ngoài đã bán ròng gần 53.000 tỷ đồng, tương đương khoảng 2,1 tỷ USD. Theo ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc Khối Nghiên cứu và Phát triển khách hàng cá nhân, Công ty Chứng khoán An Bình (ABS), áp lực rút vốn chủ yếu đến từ biến động lợi suất toàn cầu khi trái phiếu Mỹ kỳ hạn 30 năm vượt đỉnh năm 2008, còn lợi suất trái phiếu Nhật Bản kỳ hạn 10 năm vượt 2%, khiến dòng tiền quốc tế quay lại các thị trường phát triển.

Dù vậy, điều đáng chú ý là thị trường hiện không còn phản ứng tiêu cực mạnh như các giai đoạn trước mỗi khi khối ngoại bán ròng. Đây là tín hiệu cho thấy cấu trúc dòng tiền đang thay đổi, với vai trò hấp thụ ngày càng lớn của nhà đầu tư trong nước. Tuy nhiên, nếu muốn đạt mục tiêu vốn hóa tương đương 120% GDP vào năm 2028, thị trường cuối cùng vẫn phải quay lại bài toán cốt lõi: hút được dòng vốn tổ chức dài hạn từ bên ngoài.

Theo tính toán của ông Nguyễn Minh Tuấn, Tổng Giám đốc AFA Capital, nếu GDP Việt Nam đạt khoảng 700 tỷ USD vào năm 2028, quy mô vốn hóa thị trường sẽ phải tiến tới khoảng 840 tỷ USD, tương đương gần 22,1 triệu tỷ đồng. Đây là mục tiêu lớn chưa từng có đối với thị trường vốn Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh nền thanh khoản hiện nay vẫn phụ thuộc đáng kể vào dòng tiền cá nhân và giao dịch ngắn hạn.

Chính áp lực mở rộng quy mô đang khiến câu chuyện IPO trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Sau các thương vụ của VPBS, VPS hay TCBS trong năm 2025, thị trường tiếp tục xuất hiện kế hoạch IPO của Điện máy XANH, Bảo Tín Mạnh Hải hay một số công ty chứng khoán như LPBS, KAFI. Điểm đáng chú ý là IPO lúc này không chỉ còn là nhu cầu huy động vốn của doanh nghiệp, mà đang trở thành yêu cầu bắt buộc để mở rộng “hàng hóa” cho thị trường.

Ông Hoàng Việt Anh, Tổng Giám đốc LPBS, cho rằng Việt Nam đang bước vào làn sóng IPO thứ ba sau hai chu kỳ lớn 2006-2007 và 2016-2017. Nếu quy mô huy động đạt khoảng 3-5% GDP như các chu kỳ trước, lượng vốn mới có thể lên tới 500.000-600.000 tỷ đồng trong giai đoạn 2025-2030. Tuy nhiên, khác với giai đoạn tăng trưởng nóng trước đây, thị trường hiện đòi hỏi tiêu chuẩn cao hơn về minh bạch quản trị, chất lượng tài sản và khả năng duy trì tăng trưởng dài hạn.

Thực tế, áp lực lớn nhất của thị trường hiện nay không còn nằm ở việc có câu chuyện để tăng hay không. Điều thị trường thiếu là độ sâu của dòng tiền để hấp thụ chính những kỳ vọng rất lớn đã được đặt ra. Khi VN-Index tiến sát vùng 2.000 điểm trong bối cảnh thanh khoản chưa cải thiện tương xứng, rủi ro biến động mạnh có thể xuất hiện nếu dòng vốn mới đến chậm hơn kỳ vọng.

Ở chiều ngược lại, nếu tiến trình nâng hạng diễn ra đúng kế hoạch, cùng với sự xuất hiện của thêm nhiều doanh nghiệp quy mô lớn lên sàn, thị trường chứng khoán Việt Nam có thể bước vào một chu kỳ tăng trưởng khác với vai trò lớn hơn trong cấu trúc tài chính quốc gia. Khi đó, mục tiêu 120% GDP sẽ không chỉ là câu chuyện điểm số, mà là quá trình tái định hình thị trường vốn theo hướng sâu hơn, chuẩn hóa hơn và bền vững hơn.