Việt Nam không còn muốn hút FDI bằng mọi giá

Sau nhiều năm hút mạnh vốn ngoại nhờ chi phí lao động cạnh tranh và ưu đãi đầu tư, Việt Nam đang bắt đầu bước sang một giai đoạn mới: chọn lọc dòng vốn FDI chất lượng cao thay vì thu hút bằng mọi giá. Trong bối cảnh nhu cầu vốn cho giai đoạn 2026-2030 ngày càng lớn, mục tiêu hiện nay không còn chỉ là có thêm vốn, mà là hút được công nghệ, chuỗi cung ứng và năng lực sản xuất có giá trị gia tăng cao hơn.

Theo TS Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam, khu vực tư nhân gồm doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp FDI hiện đóng góp phần lớn tổng vốn đầu tư toàn xã hội. Trong đó, dòng vốn FDI tiếp tục tăng mạnh cả về đăng ký và giải ngân, chủ yếu tập trung vào lĩnh vực chế biến, chế tạo và hạ tầng khu công nghiệp.

Tuy nhiên, vấn đề lớn nhất của Việt Nam hiện nay không phải thiếu FDI, mà là doanh nghiệp nội địa vẫn đứng khá xa chuỗi giá trị của khu vực vốn ngoại. Sau nhiều năm thu hút các tập đoàn quốc tế, mức độ lan tỏa công nghệ và liên kết với doanh nghiệp trong nước vẫn còn hạn chế.

Theo TS Lê Duy Bình, phần lớn doanh nghiệp Việt vẫn sử dụng công nghệ cũ, năng lực quản trị thấp và khó đáp ứng tiêu chuẩn của các chuỗi cung ứng toàn cầu. Điều này khiến nhiều doanh nghiệp nội địa chưa thể trở thành mắt xích của các tập đoàn FDI dù làn sóng dịch chuyển sản xuất vào Việt Nam ngày càng lớn.

Bởi vậy, chiến lược mới của Việt Nam là hướng tới “FDI thế hệ mới” – tức ưu tiên các dự án công nghệ cao, tăng trưởng xanh, sản xuất thông minh và có khả năng chuyển giao công nghệ mạnh hơn cho nền kinh tế.

Theo giới phân tích, cuộc cạnh tranh FDI trong giai đoạn tới sẽ không còn nằm ở ưu đãi thuế hay lao động giá rẻ, mà chuyển sang năng lực hạ tầng, chất lượng nhân lực, chuyển đổi xanh và khả năng tham gia sâu vào chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu. Bên cạnh FDI truyền thống, Việt Nam cũng đang tìm cách hút mạnh hơn các dòng vốn quốc tế thông qua thị trường tài chính và hệ thống ngân hàng nước ngoài.

Ông Đinh Đức Quang, Giám đốc Khối Kinh doanh Tiền tệ của Ngân hàng UOB Việt Nam, cho biết hiện có gần 50 định chế tài chính nước ngoài đang hoạt động tại Việt Nam. Riêng UOB đã thu xếp nguồn vốn quốc tế và tài trợ thương mại trị giá hàng tỷ USD cho doanh nghiệp và tổ chức tài chính trong nước.

Tuy nhiên, để tiếp cận được các dòng vốn lớn hơn, doanh nghiệp Việt Nam sẽ phải nâng chuẩn mạnh hơn về minh bạch tài chính, quản trị doanh nghiệp và năng lực vận hành. Theo giới chuyên gia, đây mới là “nút thắt” quyết định liệu Việt Nam có thể bước lên nấc cao hơn trong chuỗi giá trị FDI toàn cầu hay không.

Trong bối cảnh dòng vốn quốc tế đang tái cấu trúc mạnh sau các cú sốc địa chính trị và chuỗi cung ứng toàn cầu dịch chuyển, Việt Nam đang có cơ hội lớn để hút “FDI thế hệ mới”. Nhưng lần này, cuộc chơi không còn chỉ là thu hút thật nhiều vốn, mà là chọn được dòng vốn giúp nền kinh tế tăng trưởng bền vững và có giá trị cao hơn.