TS Lê Xuân Nghĩa: Gia hạn thuế giúp doanh nghiệp giữ lại dòng tiền

Nếu dòng tiền là máu của doanh nghiệp, thì chính sách gia hạn thuế có thể được xem như một đợt truyền máu kịp thời cho khu vực sản xuất kinh doanh. Đó là cách TS Lê Xuân Nghĩa, Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính, tiền tệ quốc gia; nguyên Phó Chủ tịch Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia, nhìn nhận đề xuất mới của Bộ Tài chính về việc gia hạn hàng loạt sắc thuế và tiền thuê đất trong năm 2026.

Theo TS Lê Xuân Nghĩa, trong bối cảnh nhiều doanh nghiệp vẫn đang vật lộn với chi phí vốn, sức cầu phục hồi chậm và áp lực cạnh tranh gia tăng, việc được lùi thời hạn nộp thuế không đơn thuần là một ưu đãi hành chính.

"Đó thực chất là một khoản vay không lãi suất từ Nhà nước", TS Lê Xuân Nghĩa nói.

Theo dự thảo Nghị định đang được Bộ Tài chính lấy ý kiến, doanh nghiệp, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh có thể được gia hạn thời hạn nộp thuế giá trị gia tăng (GTGT), thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN), thuế thu nhập cá nhân (TNCN) và tiền thuê đất từ 2-6 tháng trong năm 2026.

Đáng chú ý, các khoản thuế GTGT phát sinh từ tháng 5 đến tháng 9/2026 được đề xuất lùi thời hạn nộp đến cuối năm. Thuế thu nhập doanh nghiệp tạm nộp quý II và quý III cũng được kéo dài tương tự. Riêng tiền thuê đất được gia hạn thêm 6 tháng đối với 50% số tiền phải nộp kỳ đầu năm.

Theo TS Lê Xuân Nghĩa, đây là một trong những công cụ hỗ trợ có tốc độ lan tỏa nhanh nhất. Không giống các gói tín dụng cần quy trình thẩm định hoặc các chương trình hỗ trợ tài chính phải qua nhiều tầng thủ tục, việc giãn và hoãn thuế tác động trực tiếp tới dòng tiền của doanh nghiệp.

Khoản tiền đáng lẽ phải nộp ngay cho ngân sách được giữ lại trong doanh nghiệp thêm vài tháng. Với các doanh nghiệp lớn, đó có thể là hàng chục hoặc hàng trăm tỷ đồng vốn lưu động. Với doanh nghiệp nhỏ, đó có thể là nguồn tiền đủ để duy trì hoạt động, trả lương hoặc nhập nguyên vật liệu cho chu kỳ sản xuất tiếp theo.

Trong bối cảnh mặt bằng lãi suất huy động đã tăng trở lại tại nhiều ngân hàng và chi phí vốn không còn rẻ như giai đoạn trước, việc giữ lại dòng tiền mà không phải trả lãi có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Tuy nhiên, theo TS Lê Xuân Nghĩa, chính sách thuế chỉ giải quyết phần ngọn của bài toán tăng trưởng. Ông cho rằng nền kinh tế hiện vẫn đang đối mặt với ba điểm nghẽn lớn cần được xử lý đồng thời nếu muốn tạo ra động lực phục hồi bền vững.

Điểm nghẽn đầu tiên nằm ở đầu tư công. Giá vật liệu xây dựng và nhân công đã tăng mạnh trong nhiều năm qua nhưng không ít định mức, đơn giá vẫn chưa được điều chỉnh tương ứng. Điều này khiến nhiều nhà thầu rơi vào tình trạng càng thi công càng thu hẹp biên lợi nhuận, thậm chí phát sinh thua lỗ. Khi các dự án chậm tiến độ hoặc đình trệ, hiệu quả lan tỏa của đầu tư công đối với nền kinh tế cũng suy giảm đáng kể.

Điểm nghẽn thứ hai là tín dụng cho nhà ở xã hội. Theo TS Lê Xuân Nghĩa, việc kỳ vọng các ngân hàng thương mại tự cân đối nguồn vốn để cho vay dài hạn với lãi suất thấp là không dễ thực hiện trong bối cảnh áp lực huy động vốn vẫn hiện hữu. Muốn chương trình nhà ở xã hội vận hành hiệu quả, ngân sách nhà nước cần tham gia trực tiếp vào cơ chế bù lãi suất cho cả chủ đầu tư và người mua nhà.

Điểm nghẽn còn lại nằm ở khu vực hộ kinh doanh. TS Lê Xuân Nghĩa cho rằng ngưỡng doanh thu chịu thuế 1 tỷ đồng mỗi năm hiện không còn phản ánh đúng thực tế kinh doanh. Nhiều hộ kinh doanh dịch vụ ăn uống hiện có doanh thu vượt mức này nhưng lợi nhuận thực tế không cao do chi phí nguyên liệu, mặt bằng và nhân công tăng mạnh.

Vì vậy, TS Lê Xuân Nghĩa đề xuất nâng ngưỡng doanh thu lên 5 tỷ đồng mỗi năm nhằm giảm áp lực cho khu vực kinh doanh nhỏ lẻ, qua đó tạo thêm dư địa cho tiêu dùng và đầu tư tư nhân.

Nhìn rộng hơn, đề xuất gia hạn thuế của Bộ Tài chính cho thấy chính sách tài khóa đang được sử dụng chủ động hơn để hỗ trợ nền kinh tế. Nhưng để đạt được các mục tiêu tăng trưởng cao trong giai đoạn 2026-2030, hỗ trợ dòng tiền có thể chỉ là bước khởi đầu.

Điều mà doanh nghiệp chờ đợi nhiều hơn là những cải cách đủ mạnh để khơi thông đầu tư công, mở rộng khả năng tiếp cận tín dụng và giảm chi phí tuân thủ. Khi đó, những khoản "vay không lãi suất" từ chính sách thuế mới có thể phát huy tối đa hiệu quả đối với tăng trưởng kinh tế.