Thanh tra Chính phủ kiến nghị lập Sàn giao dịch vàng

Nội dung được Thanh tra Chính phủ công bố ngày 8/8/2026 trong Kết luận thanh tra việc chấp hành chính sách, pháp luật trong hoạt động kinh doanh vàng. Theo cơ quan thanh tra, thời gian qua NHNN và các bộ, ngành đã triển khai nhiều giải pháp quản lý theo Nghị định 24/2012/NĐ-CP, Nghị định 232/2025/NĐ-CP cùng các nghị quyết, văn bản chỉ đạo của Đảng và Chính phủ.

Các biện pháp này giúp hoạt động mua bán vàng miếng được kiểm soát tương đối chặt chẽ. Người dân và doanh nghiệp chỉ được mua, bán vàng miếng tại những địa điểm được phép kinh doanh; vàng miếng gần như không còn được sử dụng làm phương tiện thanh toán, trong khi tổ chức tín dụng không còn được huy động và cho vay vốn bằng vàng. Công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát và phòng, chống rửa tiền cũng được tăng cường.

Tuy nhiên, thị trường vẫn tồn tại những điểm nghẽn về nguồn cung và cơ chế vận hành. Trong giai đoạn 2023-2025, NHNN chưa cấp phép nhập khẩu vàng nguyên liệu cho doanh nghiệp sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ, khiến nguồn nguyên liệu trong nước bị hạn chế trong khi nhu cầu sản xuất vẫn tồn tại.

Doanh nghiệp vì vậy vẫn phải mua vào lượng lớn vàng nguyên liệu từ một số cá nhân có nguồn gốc, xuất xứ không rõ ràng. Thanh tra Chính phủ cho biết một số trường hợp có thu nhập không tương xứng với khối lượng và giá trị giao dịch lớn, có dấu hiệu bất thường theo quy định về phòng, chống rửa tiền.

Theo Thanh tra Chính phủ, việc hạn chế nhập khẩu vàng nguyên liệu trong khi doanh nghiệp vẫn có nhu cầu sản xuất là một trong những nguyên nhân khiến thị trường vàng trong nước có thời điểm chênh lệch cao so với giá vàng thế giới, đồng thời chưa khuyến khích được sự phát triển của ngành vàng trang sức, mỹ nghệ.

Nguồn cung hạn chế diễn ra trong bối cảnh nhu cầu mua vàng của người dân vẫn duy trì, có thời điểm tăng cao, trong khi giá vàng thế giới chịu tác động từ các yếu tố chính trị quốc tế và tăng mạnh. Sự kết hợp này khiến chênh lệch giá vàng trong nước và thế giới có lúc ở mức cao.

Thanh tra Chính phủ cho rằng đây không chỉ là vấn đề cung - cầu. Trong thời kỳ thanh tra 2023-2025, cơ chế quản lý thị trường vàng còn một số quy định chưa được sửa đổi, bổ sung kịp thời theo điều kiện thực tiễn và yêu cầu quản lý.

Một trong những hạn chế là NHNN chưa có cơ sở dữ liệu đồng bộ về thị trường vàng để quản lý một cách khoa học, chủ động và hỗ trợ công tác điều hành. Khi dữ liệu chưa đầy đủ, việc theo dõi cung - cầu và các yếu tố tác động đến giá vàng cũng gặp khó khăn.

Cùng với đó, pháp luật chưa có hướng dẫn cụ thể đối với hoạt động kinh doanh vàng khác tại Nghị định 24 và Nghị định 232; quy định về thanh toán mua, bán vàng qua tài khoản còn hạn chế về hình thức thanh toán không dùng tiền mặt khác theo Nghị định 52/2024/NĐ-CP.

Pháp luật cũng chưa có quy định xử lý vi phạm hành chính đối với doanh nghiệp kinh doanh vàng miếng không duy trì điều kiện kinh doanh. Quy định cấp giấy phép nhập khẩu vàng nguyên liệu tại Thông tư 34/2025/TT-NHNN còn hạn chế quyền nhập khẩu trực tiếp của doanh nghiệp sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ.

Đáng chú ý, chưa có quy định pháp luật cụ thể và chế tài xử lý đối với hành vi găm hàng, thao túng thị trường vàng. Chính sách thuế cũng cần tiếp tục rà soát. Bộ Tài chính đã phối hợp với NHNN tham mưu trình cơ quan có thẩm quyền ban hành quy định đối với hoạt động chuyển nhượng vàng miếng, nhưng quy định hiện nay chưa bao quát thuế thu nhập cá nhân từ giao dịch mua, bán vàng ngoài vàng miếng.

Theo Thanh tra Chính phủ, việc hoàn thiện chính sách thuế đối với các giao dịch này cần được xem xét nhằm hạn chế hoạt động mua bán vàng vì mục đích đầu cơ và nâng cao tính minh bạch của thị trường.

Từ những hạn chế trên, Thanh tra Chính phủ cho rằng trách nhiệm thuộc về các cơ quan quản lý và các chủ thể tham gia thị trường theo từng nội dung cụ thể. NHNN chịu trách nhiệm đối với những hạn chế, thiếu sót trong công tác quản lý thị trường vàng giai đoạn 2023-2025; NHNN và Bộ Tài chính theo thẩm quyền có trách nhiệm tiếp tục rà soát, tham mưu hoàn thiện cơ chế, chính sách.

Kết luận thanh tra cũng nêu trách nhiệm của các doanh nghiệp đối với những tồn tại, vi phạm trong hoạt động kinh doanh vàng và các lĩnh vực liên quan, gồm Bảo Tín Mạnh Hải, Mi Hồng, SJC, PNJ và DOJI, với các nội dung liên quan đến kinh doanh vàng, thương mại điện tử, phòng chống rửa tiền và thuế.

Trên cơ sở đó, Tổng Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo NHNN rà soát các quy định tại Nghị định 24 và Nghị định 232 để sớm tham mưu sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện pháp luật về hoạt động kinh doanh vàng.

Một trong những hướng được đặt ra là xây dựng cơ chế quản lý tách bạch giữa vàng trang sức, mỹ nghệ và vàng miếng, vừa nâng cao hiệu quả quản lý, hạn chế mua bán vàng để đầu cơ, vừa tạo điều kiện phát triển sản xuất, kinh doanh vàng trang sức, mỹ nghệ, đáp ứng nhu cầu nguyên liệu và xuất khẩu của doanh nghiệp trong nước.

Thanh tra Chính phủ cũng kiến nghị xây dựng quy định để xử lý kịp thời, nghiêm minh hành vi thao túng gây bất ổn thị trường vàng, phù hợp với lộ trình nghiên cứu thành lập Sàn giao dịch vàng.

Theo kiến nghị, NHNN phối hợp với Bộ Tài chính đề xuất lộ trình thành lập Sàn giao dịch vàng tại Việt Nam nhằm tăng tính công khai, minh bạch, tạo cơ sở quản lý nguồn cung, cầu và các yếu tố thị trường ảnh hưởng đến giá vàng miếng. Từ đó, cơ quan quản lý có thêm giải pháp và công cụ cần thiết để bình ổn thị trường.

Đây mới là kiến nghị về việc nghiên cứu và xây dựng lộ trình, chưa phải quyết định thành lập Sàn giao dịch vàng. Đề xuất này hướng tới việc đưa giao dịch vàng vào cơ chế minh bạch hơn, hỗ trợ hình thành dữ liệu về cung - cầu và tạo thêm cơ sở cho công tác quản lý, điều hành.

Song song với đó, Thanh tra Chính phủ kiến nghị NHNN xem xét, phê duyệt giấy phép nhập khẩu vàng nguyên liệu và cấp phép sản xuất vàng miếng đối với doanh nghiệp đủ điều kiện theo quy định, căn cứ tình hình kinh tế vĩ mô và mục tiêu điều hành chính sách tiền tệ.

Việc này nhằm đưa vàng nguyên liệu vào sản xuất, đáp ứng nhu cầu thị trường, đa dạng hóa nguồn cung và tránh tình trạng khan hiếm. Theo Thanh tra Chính phủ, tăng nguồn cung cũng giúp hạn chế tình trạng doanh nghiệp phải mua vàng từ cá nhân có nguồn gốc không rõ ràng, qua đó giảm rủi ro và nguy cơ buôn lậu vàng qua biên giới.

NHNN được kiến nghị tiếp tục theo dõi, đánh giá thực tiễn cơ chế nhập khẩu vàng nguyên liệu để kịp thời sửa đổi, bổ sung quy định, bảo đảm mục tiêu tăng nguồn cung nhưng đồng thời kiểm soát rủi ro ngoại hối, buôn lậu và rửa tiền.

Ở khâu quản lý thị trường, Thanh tra Chính phủ kiến nghị Bộ Công Thương chỉ đạo các cơ quan liên quan xem xét, kiểm tra và xử lý vi phạm hành chính đối với các hành vi vi phạm về thương mại điện tử, sử dụng công nghệ số để kinh doanh vàng, cũng như các hành vi găm hàng, thao túng giá, “đẩy giá, thổi giá” được nêu trong kết luận.

Bộ Công Thương đồng thời được kiến nghị rà soát, nghiên cứu và tham mưu bổ sung quy định về hành vi găm hàng để có cơ sở pháp lý xử lý.

Nhìn tổng thể, các kiến nghị sau thanh tra tập trung vào ba điểm nghẽn chính của thị trường vàng: mở rộng nguồn cung, hoàn thiện dữ liệu và bổ sung công cụ pháp lý. Trong đó, nghiên cứu Sàn giao dịch vàng được đặt cùng với việc hoàn thiện cơ chế quản lý, hướng tới một thị trường minh bạch hơn và có thêm công cụ phục vụ điều hành.