Sau IPO, canh bạc AI nghìn tỷ USD của Elon Musk bắt đầu
Những tên lửa đưa SpaceX lên mức định giá 2.500 tỷ USD. Nhưng thứ có thể quyết định tương lai của công ty trong thập niên tới lại là khả năng huy động đủ vốn cho một cuộc chơi AI mà ngay cả Phố Wall cũng chưa thể đo đếm hết quy mô.
Khi Elon Musk so sánh SpaceX với Union Pacific - công ty đường sắt từng góp phần mở ra nước Mỹ hiện đại vào thế kỷ XIX - nhiều nhà đầu tư coi đó là một cách nói phóng đại quen thuộc. Nhưng đằng sau phép so sánh ấy là một thông điệp nghiêm túc hơn: SpaceX đang chuẩn bị bước vào một chiến dịch huy động vốn có quy mô chưa từng thấy để theo đuổi tham vọng trí tuệ nhân tạo và hạ tầng dữ liệu ngoài không gian.
Đợt IPO vừa hoàn tất với mức định giá vượt 2.500 tỷ USD chỉ là bước khởi đầu. Theo Bloomberg, SpaceX đang chuẩn bị huy động ít nhất 20 tỷ USD trên thị trường trái phiếu và có thể tiếp tục gọi vốn với quy mô lớn trong nhiều năm tới. Các nhà phân tích của Goldman Sachs và Evercore ISI ước tính công ty có thể phải chi hơn 1.000 tỷ USD cho các dự án liên quan đến AI trước khi thập niên này kết thúc.
Quy mô đầu tư đó phản ánh sự thay đổi trong tham vọng của SpaceX. Nếu trong thập niên trước, câu chuyện chủ yếu xoay quanh tên lửa tái sử dụng, Starlink hay giấc mơ sao Hỏa, thì hiện nay trọng tâm đang dịch chuyển sang việc xây dựng hạ tầng tính toán cho kỷ nguyên AI. Một phần quan trọng trong kế hoạch là phát triển các trung tâm dữ liệu trên quỹ đạo - ý tưởng được Musk xem là bước tiếp theo của cuộc cách mạng công nghệ.
Nhưng AI là một ngành đòi hỏi lượng vốn khổng lồ. Theo McKinsey, chỉ riêng nhu cầu xây dựng trung tâm dữ liệu trên Trái Đất đã có thể tiêu tốn khoảng 7.000 tỷ USD trước năm 2030. Nếu các trung tâm dữ liệu được đưa lên không gian như tầm nhìn của SpaceX, nhu cầu vốn có thể còn lớn hơn đáng kể.
Đó là lý do SpaceX không muốn tiếp tục phụ thuộc vào vốn cổ phần. Trong các cuộc gặp nhà đầu tư, Giám đốc Tài chính Bret Johnsen và Chủ tịch Gwynne Shotwell cho biết công ty muốn chuyển trọng tâm sang huy động nợ thay vì phát hành thêm cổ phiếu. Mục tiêu là tránh pha loãng cổ phần của các cổ đông hiện hữu, trong đó có chính Elon Musk.
Chiến lược này vừa mở ra cơ hội, vừa làm gia tăng những dấu hỏi. Các hãng xếp hạng tín nhiệm đã trao cho SpaceX mức tín nhiệm thuộc nhóm đầu tư, tạo điều kiện để công ty tiếp cận thị trường trái phiếu với chi phí thấp hơn. Tuy nhiên, nhiều nhà đầu tư trái phiếu vẫn tỏ ra thận trọng trước kế hoạch vay nợ ở quy mô hàng trăm tỷ USD của doanh nghiệp chưa có lịch sử dài trên thị trường tín dụng.
Các nhà phân tích của Oppenheimer dự báo tổng nợ ròng của SpaceX có thể vượt 400 tỷ USD vào năm 2031, cao gấp hơn 30 lần mức khoảng 13 tỷ USD hiện nay. Nếu kịch bản này xảy ra, SpaceX sẽ trở thành một trong những doanh nghiệp vay nợ lớn nhất nước Mỹ, vượt xa phần lớn các tập đoàn công nghệ hiện tại.
Điều khiến thị trường quan tâm không chỉ là quy mô vốn mà còn là thời gian hoàn vốn. Khác với các dự án công nghệ truyền thống, những khoản đầu tư vào hạ tầng AI thường đòi hỏi thời gian nhiều năm trước khi tạo ra dòng tiền đủ lớn. Điều này cũng đúng với tham vọng của SpaceX khi công ty không chỉ muốn xây dựng mạng lưới tính toán mà còn muốn tạo ra cả một hệ sinh thái kinh tế ngoài không gian.
Ông Jim Chanos, nhà đầu tư bán khống nổi tiếng của Phố Wall, cho rằng thị trường đang bước vào một chu kỳ chi tiêu khổng lồ tương tự những cơn sốt đầu tư lớn trong lịch sử. Theo ông, hàng nghìn tỷ USD có thể được đổ vào AI trong 5-10 năm tới nhưng chưa ai có thể khẳng định chắc chắn mức lợi nhuận cuối cùng sẽ tương xứng với quy mô vốn bỏ ra.
Quan điểm này không chỉ nhắm vào SpaceX. OpenAI, Anthropic, Alphabet và nhiều doanh nghiệp công nghệ khác cũng đang tăng tốc chi tiêu cho trung tâm dữ liệu, năng lực tính toán và hạ tầng năng lượng. Điều đó khiến thị trường vốn toàn cầu phải thích nghi với một nhu cầu huy động vốn ngày càng lớn.
Theo dữ liệu Bloomberg, các đợt IPO và phát hành cổ phần tại Mỹ đã huy động khoảng 163 tỷ USD từ đầu năm đến nay, tăng 28% so với cùng kỳ năm trước. JPMorgan cũng cho biết lượng phát hành nợ liên quan đến AI đã vượt 300 tỷ USD chỉ trong vài tháng gần đây. Những con số này cho thấy AI đang tạo ra một làn sóng huy động vốn mới có quy mô tương đương các cuộc cách mạng công nghiệp trước đây.
Tuy nhiên, lịch sử cũng cho thấy không phải mọi dự án hạ tầng mang tính biểu tượng đều đem lại thành công như kỳ vọng. Chính Union Pacific - hình mẫu mà Musk nhắc tới - từng trải qua những bê bối tài chính và nhiều năm hỗn loạn trước khi trở thành một phần của lịch sử phát triển nước Mỹ.
Có lẽ đó cũng là phép thử lớn nhất đối với SpaceX. Thị trường hiện sẵn sàng cấp vốn cho tham vọng của Musk. Nhưng câu hỏi quan trọng hơn là liệu hàng nghìn tỷ USD đang được đổ vào AI có tạo ra một cuộc cách mạng kinh tế thực sự hay chỉ là một chu kỳ đầu tư khổng lồ mà lợi ích cuối cùng thuộc về những người bán “cuốc xẻng” cho cơn sốt đào vàng mới.
Vương Anh
