Ông Trump đề xuất thu phí 20% qua Hormuz, giá dầu Brent tăng gần 10%

Thị trường dầu mỏ thế giới vừa trải qua phiên giao dịch biến động mạnh nhất kể từ năm 2020. Kết thúc phiên 13/7, dầu Brent tăng 9,6% lên 83,30 USD/thùng, trong khi dầu WTI tăng 9,4% lên 78,14 USD/thùng, đánh dấu mức tăng trong ngày mạnh nhất trong hơn sáu năm.

Động lực chính đến từ tuyên bố mới của Tổng thống Mỹ Donald Trump về việc tái áp đặt phong tỏa hải quân đối với Iran và kế hoạch yêu cầu các tàu hàng đi qua eo biển Hormuz phải trả khoản phí tương đương 20% giá trị hàng hóa vận chuyển.

Trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump khẳng định Mỹ sẽ trở thành lực lượng bảo đảm quyền tự do hàng hải tại Hormuz. Theo kế hoạch được ông công bố, tàu Iran sẽ không được phép qua lại tuyến đường này, trong khi tàu của các quốc gia khác vẫn được lưu thông nhưng phải trả phí để đổi lấy sự bảo vệ của Mỹ.

Đề xuất này ngay lập tức gây chú ý bởi quy mô chưa từng có. Theo tính toán của Bloomberg, với giá dầu hiện nay khoảng 80 USD/thùng, một tàu chở dầu siêu trọng tải vận chuyển khoảng 2 triệu thùng dầu có thể phải trả tới 30-32 triệu USD cho mỗi chuyến đi. Con số này cao gấp nhiều lần mức phí tối đa khoảng 2 triệu USD mà Iran từng áp dụng trong một số trường hợp trước đây.

Nếu được triển khai, khoản phí này không chỉ làm tăng chi phí vận tải mà còn có nguy cơ đẩy giá năng lượng toàn cầu lên cao hơn. Các nhà phân tích cho rằng chi phí phát sinh cuối cùng sẽ được phản ánh vào giá dầu, giá nhiên liệu và nhiều loại hàng hóa khác vốn phụ thuộc vào tuyến hàng hải chiến lược này.

Theo Nhà Trắng, Mỹ sẽ tiếp tục bảo vệ hoạt động lưu thông qua Hormuz trong bối cảnh xung đột với Iran leo thang. Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết quân đội nước này đã nối lại các đợt không kích nhằm vào Iran sau khi cáo buộc Tehran tiếp tục tấn công tàu thương mại. Trong khi đó, Iran tuyên bố vẫn kiểm soát eo biển Hormuz và yêu cầu tàu thuyền đi theo các tuyến do nước này chỉ định.

Dữ liệu theo dõi tàu biển cho thấy lưu lượng tàu qua Hormuz đã giảm xuống mức thấp nhất trong khoảng một tháng. Bộ Quốc phòng Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) cũng cho biết hai tàu chở dầu của nước này đã trúng tên lửa hành trình trong bối cảnh giao tranh tiếp tục lan rộng.

Không chỉ đối mặt với rủi ro an ninh, kế hoạch thu phí của ông Trump còn đứng trước nhiều trở ngại pháp lý. Theo Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển và các nguyên tắc hàng hải quốc tế, tàu thuyền được bảo đảm quyền quá cảnh qua các eo biển phục vụ giao thông quốc tế. Các quốc gia ven biển không được phép thu phí chỉ để cho phép tàu đi qua, ngoại trừ các khoản thu liên quan đến dịch vụ cụ thể được cung cấp cho từng chuyến tàu.

Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) cũng tái khẳng định lập trường phản đối việc áp phí đối với tàu thuyền chỉ vì đi qua các eo biển quốc tế. Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp vận tải biển cho biết họ chưa nhận được bất kỳ hướng dẫn chính thức nào từ phía Mỹ và đánh giá còn quá sớm để xác định kế hoạch này sẽ được triển khai ra sao.

Dù vậy, thị trường đã phản ứng gần như ngay lập tức. Hormuz hiện vẫn là tuyến vận chuyển khoảng 20% lượng dầu tiêu thụ toàn cầu. Bất kỳ thay đổi nào liên quan đến quyền tiếp cận, chi phí lưu thông hay mức độ an toàn của tuyến hàng hải này đều có thể tạo ra tác động dây chuyền lên giá năng lượng, lạm phát và chi phí logistics toàn cầu.

Điều đáng chú ý là đề xuất của ông Trump không chỉ nhằm gia tăng sức ép lên Iran, mà còn đặt ra một tiền lệ mới về việc thu phí đối với quyền tự do hàng hải tại một trong những tuyến vận tải quan trọng nhất thế giới. Nếu kế hoạch được hiện thực hóa, cuộc cạnh tranh tại eo biển Hormuz sẽ không chỉ còn là vấn đề quân sự hay địa chính trị, mà có thể mở rộng thành cuộc tranh luận về luật pháp quốc tế và chi phí của thương mại toàn cầu.