Nhập siêu 16,66 tỷ USD trong 6 tháng: Bộ Tài chính chỉ ra hai nguyên nhân chính

Mức nhập siêu 16,66 tỷ USD trong 6 tháng đầu năm 2026 đang trở thành một trong những điểm đáng chú ý của bức tranh kinh tế. Tại Hội nghị giao ban báo chí về tình hình kinh tế - xã hội ngày 14/7, Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương cho rằng diễn biến này chủ yếu xuất phát từ biến động của thị trường quốc tế và nhu cầu mở rộng sản xuất trong nước, thay vì phản ánh sự suy yếu của hoạt động thương mại.

Theo Thứ trưởng, yếu tố đầu tiên đến từ mặt bằng giá hàng hóa thế giới, đặc biệt là năng lượng, tiếp tục duy trì ở mức cao. Việt Nam vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu, trong khi chi phí vận tải quốc tế chưa giảm rõ rệt. Cùng với đó, căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông tiếp tục gây gián đoạn nguồn cung, khiến chi phí nhập khẩu tăng và tạo áp lực lên cán cân thương mại.

Bên cạnh yếu tố bên ngoài, nhu cầu nhập khẩu trong nước cũng gia tăng cùng với chu kỳ mở rộng đầu tư và sản xuất. Việc nhiều tập đoàn công nghệ nước ngoài triển khai dự án tại Việt Nam đã kéo theo nhu cầu lớn về máy móc, thiết bị và linh kiện. Đồng thời, doanh nghiệp trong nước cũng chủ động nhập khẩu nguyên liệu để chuẩn bị cho mùa sản xuất và xuất khẩu cao điểm vào những tháng cuối năm.

Theo Bộ Tài chính, phần lớn lượng máy móc, thiết bị và nguyên liệu được nhập khẩu trong giai đoạn này là đầu vào cho hoạt động sản xuất, thay vì phục vụ tiêu dùng. Khi các dự án đi vào vận hành và đơn hàng xuất khẩu tăng lên, lượng hàng hóa nhập khẩu hiện nay được kỳ vọng sẽ chuyển hóa thành năng lực sản xuất và kim ngạch xuất khẩu trong thời gian tới, qua đó từng bước giảm áp lực nhập siêu.

Số liệu sơ bộ của Cục Hải quan cho thấy riêng tháng 6, kim ngạch xuất khẩu đạt 50,79 tỷ USD, tăng 8,2% so với tháng trước, trong khi nhập khẩu đạt 53,43 tỷ USD, tăng 2,5%, khiến cán cân thương mại thâm hụt 2,64 tỷ USD. Lũy kế 6 tháng, nhập siêu đạt 16,66 tỷ USD, trong đó khu vực doanh nghiệp trong nước ghi nhận mức thâm hụt 24,21 tỷ USD, là nhóm đóng góp lớn nhất vào cán cân thương mại âm.

Từ góc độ điều hành, Thứ trưởng Trần Quốc Phương cho rằng tăng trưởng kinh tế chỉ có thể duy trì bền vững khi các động lực như đầu tư công, khu vực tư nhân, khu vực FDI, tiêu dùng và xuất khẩu vận hành đồng bộ. Thực tế thời gian qua đã xuất hiện tình trạng một số địa phương thu hút vốn đầu tư nước ngoài tích cực nhưng tốc độ tăng trưởng chưa tương xứng do tiến độ giải ngân đầu tư công còn chậm.

Bước sang nửa cuối năm, hoạt động sản xuất, đầu tư và thương mại được dự báo sẽ tăng tốc, song áp lực điều hành cũng lớn hơn khi mục tiêu kiểm soát CPI khoảng 4,5% khiến dư địa chính sách không còn nhiều. Theo Bộ Tài chính, việc điều chỉnh giá các mặt hàng do Nhà nước quản lý như điện, giáo dục và y tế sẽ được cân nhắc theo lộ trình phù hợp nhằm hạn chế tác động lan tỏa lên mặt bằng giá.

Đối với xăng dầu, Chính phủ tiếp tục ưu tiên điều hành linh hoạt để giảm ảnh hưởng từ biến động quốc tế. Quỹ Bình ổn giá xăng dầu vẫn được sử dụng như công cụ hỗ trợ điều tiết thị trường, đồng thời Bộ Tài chính đã đề xuất giảm thuế nhập khẩu xăng dầu xuống 0% nhằm tạo thêm dư địa kiểm soát giá trong nước nếu biến động bên ngoài tiếp tục kéo dài.

Theo Thứ trưởng Trần Quốc Phương, việc chủ động xây dựng các kịch bản điều hành và phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan quản lý là yếu tố quan trọng giúp giảm tác động của biến động quốc tế, giữ ổn định kinh tế vĩ mô và tạo nền tảng cho mục tiêu tăng trưởng trong nửa cuối năm 2026.