Săn hàng giảm giá, áp lực trả nợ kéo dài bởi "mua trước trả sau"

Mùa khuyến mại cuối năm bắt đầu với đợt mua sắm 11/11, tiếp nối bởi Black Friday và 12/12. Bên cạnh giảm giá, người tiêu dùng có thêm lựa chọn thanh toán bằng thẻ tín dụng hoặc mua trước trả sau. Giá trị đơn hàng vì thế cần được tính cùng chi phí trả chậm và số tiền phải thanh toán trong những tháng tiếp theo.

Theo YouNet ECI, tổng giá trị giao dịch hàng hóa trên bốn sàn thương mại điện tử lớn trong chín tháng đầu năm 2026 đạt 411,7 nghìn tỷ đồng, với 2,6 tỷ sản phẩm bán ra. Trên thị trường tiêu dùng nói chung, Cục Thống kê ghi nhận tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng 10 tháng đạt 6.618,9 nghìn tỷ đồng, tăng 13,5% so với cùng kỳ; loại trừ yếu tố giá tăng 7,7%.

Trong bối cảnh đó, trả sau có thể giúp người mua sắp xếp thời điểm chi tiền cho những nhu cầu đã dự tính. Tuy nhiên, khoản thanh toán thấp ở thời điểm mua không đồng nghĩa món hàng có giá thấp hơn hoặc phù hợp với thu nhập.

Tiền trả mỗi kỳ ít, tổng chi phí chưa chắc thấp

Mua trước trả sau cho phép người dùng nhận hàng rồi thanh toán vào kỳ tiếp theo hoặc trả thành nhiều kỳ, tùy sản phẩm. Với thẻ tín dụng, các giao dịch được ghi nhận vào sao kê và thanh toán theo thời hạn của ngân hàng. Cả hai hình thức đều giúp lùi thời điểm trả tiền. Đổi lại, người mua phải dành một phần thu nhập sắp tới để thanh toán, cùng lãi và phí nếu phát sinh.

Theo Trung tâm trợ giúp Shopee, một số giao dịch SPayLater thanh toán trong một kỳ được áp dụng phí chuyển đổi 0%. Với các kỳ hạn khác, mức phí từ 2,95% mỗi kỳ, tính trên tổng giá trị thanh toán của đơn hàng. Mức áp dụng cụ thể phụ thuộc giao dịch và chương trình khuyến mại. Chẳng hạn, đơn hàng 3 triệu đồng được trả trong ba kỳ, mỗi kỳ tính phí 2,95% trên giá trị ban đầu. Tổng phí theo phép tính này là 265.500 đồng, đưa số tiền phải trả lên 3.265.500 đồng, chưa kể phí trả chậm nếu có.

Áp lực lớn hơn xuất hiện khi nhiều đơn hàng cùng đến hạn. Một khoản trả góp riêng lẻ có thể phù hợp với thu nhập, nhưng tổng các khoản trả hằng tháng lại vượt phần tiền còn dư. Người có thu nhập thực nhận 15 triệu đồng/tháng, chi sinh hoạt 10 triệu đồng và trả khoản vay hiện có 2 triệu đồng chỉ còn 3 triệu đồng. Nếu mua thêm ba món hàng, mỗi món trả 1 triệu đồng/tháng, toàn bộ phần dư đã được dùng để trả góp. Người mua có thể vẫn thanh toán đúng hạn khi thu nhập và chi phí giữ nguyên. Tuy nhiên, họ không còn tiền dư hằng tháng để tiết kiệm hoặc xử lý việc phát sinh. Một khoản khám bệnh, sửa xe hay thu nhập giảm cũng có thể khiến ngân sách thiếu hụt.

Vì vậy, hạn mức được cấp cần được phân biệt với khả năng trả nợ. Số tiền có thể sử dụng trên thẻ hoặc ứng dụng không cho biết người mua còn bao nhiêu tiền sau chi phí sinh hoạt và các khoản nợ đang trả.

Trả nợ đúng hạn vẫn có thể phát sinh lãi

Với thẻ tín dụng, người dùng cần phân biệt tổng dư nợ sao kê với số tiền thanh toán tối thiểu. Trả đủ mức tối thiểu không đồng nghĩa đã trả hết nợ hoặc được miễn lãi. Theo điều khoản thẻ tín dụng cá nhân Vietcombank công bố, khách hàng không thanh toán đủ dư nợ sao kê đúng hạn phải chịu lãi theo hợp đồng. Nếu trả thấp hơn mức tối thiểu đúng hạn, khách hàng có thể phát sinh thêm phí tương ứng.

Do đó, việc đã thanh toán một phần chưa đủ để xác định chi phí của kỳ đó. Người dùng cần đọc đúng điều kiện miễn lãi, cách tính lãi và thời điểm ngân hàng ghi nhận tiền trả nợ. Nếu nợ cũ chưa hết nhưng tiếp tục mua hàng, thu nhập tháng sau phải trả cả khoản còn thiếu, giao dịch mới và lãi, phí liên quan. Phần tiền dành cho sinh hoạt và tiết kiệm theo đó giảm xuống.

Một số dịch vụ mua trước trả sau cũng thu phí khi người dùng chuyển phần nợ chưa trả sang kỳ tiếp theo. Biểu phí Ví Trả Sau trên MoMo công bố phí thanh toán tối thiểu bằng 6,3% số nợ được chuyển kỳ. Đây là mức phí của sản phẩm cụ thể, không áp dụng chung cho mọi dịch vụ trả sau.

Trả sau có thể phù hợp khi món hàng cần thiết, đã nằm trong kế hoạch và người mua có nguồn tiền trả đúng hạn. Nếu giao dịch đáp ứng đầy đủ điều kiện miễn lãi, miễn phí, người dùng có thể lựa chọn thời điểm thanh toán mà không tăng chi phí mua hàng.

Ngược lại, nếu phải trông vào tiền thưởng chưa xác nhận, thu nhập làm thêm không ổn định hoặc khoản vay mới, khả năng thanh toán sẽ khó bảo đảm. Một mức giảm giá hấp dẫn không làm khoản nợ dễ trả hơn khi nguồn thu không đủ.

Trong mùa mua sắm cuối năm, lịch trả góp còn có thể trùng với các khoản đóng bảo hiểm, đi lại và chuẩn bị Tết. Người mua cần cộng toàn bộ số tiền đến hạn theo từng tháng, kể cả khoản nằm trên các thẻ hoặc ứng dụng khác nhau.

Quyết định mua vì thế cần dựa vào phần tiền còn lại sau trả nợ. Nếu giao dịch mới khiến gia đình thiếu tiền sinh hoạt, phải rút khoản dự phòng thường xuyên hoặc vay thêm để thanh toán, mức chi đã vượt khả năng hiện tại. Hoãn mua hoặc chọn sản phẩm rẻ hơn sẽ giúp tránh kéo áp lực chi tiêu sang những tháng sau.