PSD phát hành ESOP chiết khấu 43%, nợ vay vượt 2.500 tỷ

ESOP chiết khấu 43%: nguồn vốn nội bộ và câu chuyện phân bổ

Tại Đại hội đồng cổ đông bất thường tổ chức đầu tháng 3/2026, Công ty Cổ phần Dịch vụ Phân phối Tổng hợp Dầu khí (PSD) đã thông qua kế hoạch phát hành 2,2 triệu cổ phiếu theo chương trình lựa chọn cho người lao động (ESOP). Khối lượng này tương đương khoảng 4,24% tổng số cổ phần đang lưu hành của doanh nghiệp.

Giá phát hành được ấn định ở mức 10.000 đồng/cổ phiếu, thấp hơn khoảng 43% so với mức giá đóng cửa 17.600 đồng/cổ phiếu trên thị trường chứng khoán trong phiên giao dịch ngày 5/3. Với mức giá này, PSD dự kiến thu về khoảng 22 tỷ đồng, số tiền được doanh nghiệp cho biết sẽ dùng để bổ sung vốn lưu động phục vụ hoạt động kinh doanh.

Cơ cấu phân bổ cổ phiếu cho thấy nhóm lãnh đạo và quản lý cấp cao nắm phần lớn lượng cổ phần ưu đãi. Hội đồng quản trị và Ban điều hành được quyền mua tổng cộng 1,3 triệu cổ phiếu, tương đương gần 60% lượng ESOP phát hành. Ban kiểm soát được phân bổ 200.000 cổ phiếu, trong khi phần còn lại được chia cho các bộ phận kinh doanh và khối hỗ trợ với khối lượng lần lượt là 450.000 và 250.000 cổ phiếu.

Theo phương án được thông qua, số cổ phần ESOP này sẽ bị hạn chế chuyển nhượng trong vòng hai năm kể từ khi hoàn tất phát hành. Cơ chế giải tỏa được thực hiện theo lộ trình mỗi năm 50% khối lượng cổ phiếu.

Trên thị trường chứng khoán, ESOP thường được xem là công cụ gắn lợi ích của người lao động và ban điều hành với kết quả kinh doanh dài hạn của doanh nghiệp. Tuy nhiên, khi mức chiết khấu so với thị giá khá sâu, phương án này cũng có thể tạo ra những tranh luận nhất định liên quan đến khả năng pha loãng lợi ích cổ đông hiện hữu, đặc biệt nếu hiệu quả sử dụng vốn không được cải thiện tương ứng.

Kết quả kinh doanh tăng trưởng mạnh

Xét về hoạt động kinh doanh, năm 2025 có thể xem là một giai đoạn tăng trưởng tích cực của PSD. Doanh thu thuần cả năm đạt 7.819,4 tỷ đồng, tăng 37,2% so với năm 2024. Lợi nhuận sau thuế đạt 143,1 tỷ đồng, tương đương mức tăng 73% so với cùng kỳ năm trước.

So với kế hoạch kinh doanh được Đại hội đồng cổ đông giao từ đầu năm – gồm mục tiêu 7.000 tỷ đồng doanh thu và 102 tỷ đồng lợi nhuận sau thuế – doanh nghiệp đã vượt đáng kể chỉ tiêu lợi nhuận, tương ứng mức hoàn thành hơn 140% kế hoạch.

Sự tăng trưởng này phản ánh phần nào khả năng mở rộng quy mô kinh doanh của doanh nghiệp trong lĩnh vực phân phối, đặc biệt khi nhu cầu tiêu dùng các sản phẩm công nghệ và thiết bị điện tử tại Việt Nam vẫn duy trì xu hướng tích cực. Với vai trò là doanh nghiệp phân phối trung gian trong chuỗi cung ứng, PSD hưởng lợi từ sự mở rộng của thị trường bán lẻ công nghệ.

Tuy vậy, đi cùng với quá trình mở rộng quy mô kinh doanh là nhu cầu vốn lưu động lớn hơn, điều có thể nhìn thấy khá rõ trong cấu trúc tài sản và nguồn vốn của doanh nghiệp.

Áp lực tài chính lộ diện trên bảng cân đối

Tính đến cuối năm 2025, tổng tài sản của PSD đạt 4.677,3 tỷ đồng, tăng khoảng 67% so với đầu năm. Mức tăng này chủ yếu đến từ sự gia tăng của các khoản phải thu và nhu cầu vốn phục vụ hoạt động kinh doanh.

Khoản phải thu ngắn hạn của doanh nghiệp tăng mạnh lên 1.485,4 tỷ đồng, gần gấp đôi so với đầu kỳ. Phần lớn trong số này là các khoản phải thu từ khách hàng. Để phòng ngừa rủi ro tín dụng, công ty đã trích lập dự phòng gần 157 tỷ đồng cho các khoản nợ khó đòi.

Bên cạnh đó, PSD cũng phân bổ hơn 40 tỷ đồng vào danh mục đầu tư chứng khoán và đang ghi nhận khoản dự phòng gần 2,9 tỷ đồng cho các khoản đầu tư này.

Ở phía nguồn vốn, tổng nợ phải trả của doanh nghiệp tăng mạnh lên 3.960,7 tỷ đồng, tương đương mức tăng gần 79% so với đầu năm. Trong đó, nợ vay ngắn hạn đạt 2.572 tỷ đồng, tăng 67% so với đầu kỳ.

Đáng chú ý, quy mô nợ vay ngắn hạn hiện chiếm khoảng 65% tổng tài sản của doanh nghiệp. Cấu trúc tài chính này cho thấy PSD đang sử dụng mức đòn bẩy khá cao để duy trì hoạt động kinh doanh và tài trợ cho nhu cầu vốn lưu động.

Mô hình này không phải hiếm gặp ở các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực phân phối – nơi chu kỳ hàng tồn kho và công nợ thường lớn. Tuy nhiên, tỷ trọng nợ vay cao cũng đồng nghĩa với áp lực lớn hơn đối với dòng tiền thanh toán và chi phí tài chính, đặc biệt trong bối cảnh môi trường lãi suất có thể biến động.

Bài toán cân bằng giữa tăng trưởng và rủi ro

Nhìn tổng thể, PSD đang đứng trước một trạng thái khá đặc trưng của nhiều doanh nghiệp trong giai đoạn tăng trưởng nhanh: doanh thu và lợi nhuận cải thiện mạnh, nhưng nhu cầu vốn lưu động và mức độ đòn bẩy tài chính cũng gia tăng tương ứng.

Quy mô phát hành ESOP lần này không lớn về mặt giá trị tuyệt đối, do đó tác động trực tiếp đến cấu trúc vốn có thể không đáng kể. Tuy vậy, diễn biến của các khoản phải thu và nợ vay ngắn hạn vẫn là yếu tố cần được theo dõi trong các kỳ báo cáo tài chính tiếp theo.

Trong trường hợp doanh nghiệp kiểm soát tốt vòng quay công nợ và duy trì đà tăng trưởng của thị trường tiêu dùng công nghệ, mô hình kinh doanh dựa trên quy mô phân phối vẫn có thể mang lại dư địa mở rộng. Ngược lại, nếu áp lực tài chính tiếp tục gia tăng, biên lợi nhuận và khả năng duy trì tăng trưởng của doanh nghiệp có thể chịu ảnh hưởng nhất định.

Ở góc độ dài hạn, cách PSD cân bằng giữa mở rộng quy mô và quản trị rủi ro tài chính sẽ là yếu tố quyết định độ bền vững của chu kỳ tăng trưởng hiện tại.