Nâng tầm hàng Việt, bảo vệ người tiêu dùng trên không gian số
Trước làn sóng thương mại điện tử, hàng Việt đang phải đối mặt với bài toán cạnh tranh khốc liệt và rủi ro gian lận thương mại, đòi hỏi sự phân định trách nhiệm rõ ràng ở từng mắt xích giao dịch.
Hơn 15 năm qua, Cuộc vận động “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam” đã giúp hàng hóa nội địa xác lập vị thế chủ đạo tại các kênh phân phối truyền thống. Tuy nhiên, khi xu hướng tiêu dùng dịch chuyển mạnh lên không gian số, hàng Việt đang vấp phải những thách thức vô cùng lớn. Sự phát triển bùng nổ của thương mại điện tử không chỉ làm gia tăng áp lực cạnh tranh mà còn kéo theo những rủi ro về gian lận thương mại, xâm phạm quyền lợi người mua. Để bảo vệ uy tín hàng Việt, bài toán đặt ra hiện nay là phải phân định rõ ràng và gắn chặt trách nhiệm pháp lý cho từng cá nhân, tổ chức, nền tảng ở mọi mắt xích trong chuỗi cung ứng trực tuyến.
Vị thế vững chắc tại kênh phân phối truyền thống
Khởi đầu từ việc khuyến khích người dân ưu tiên sử dụng hàng sản xuất trong nước, Cuộc vận động "Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam" nay đã bước sang giai đoạn mới, tạo sức ép tích cực buộc doanh nghiệp đổi mới công nghệ và hoàn thiện chuỗi phân phối. Theo số liệu của Bộ Công Thương, hàng Việt hiện chiếm khoảng 85 - 90% tại các hệ thống phân phối hiện đại.
Tại nhiều hệ thống bán lẻ lớn, tỷ lệ hàng hóa sản xuất trong nước được duy trì ở mức rất cao như Co.opmart, WinCommerce, BRG Retail khoảng 90%; Lotte 80%; Go! 90%; AEON 80% và MegaMarket 95%. Ở các kênh truyền thống như chợ, cửa hàng tiện lợi, tỷ lệ này dao động từ 60 - 97%. Cùng với đó, hệ thống bán lẻ nội địa mở rộng nhanh chóng, tạo độ phủ rộng khắp.
Người tiêu dùng tin tưởng, ưu tiên sử dụng hàng Việt.
Sự hiện diện vững chắc của hàng Việt là động lực quan trọng duy trì đà tăng trưởng của thị trường nội địa. Tính chung 7 tháng năm 2026, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng ước đạt khoảng 4.555,8 nghìn tỷ đồng, tăng 13,1% so với cùng kỳ.
Đặc biệt, thói quen tiêu dùng đã thay đổi rõ rệt. Khảo sát thực tế cho thấy, xuất xứ không còn là yếu tố duy nhất để người dân ra quyết định; người tiêu dùng hiện nay mua hàng dựa trên chất lượng, giá thành, mẫu mã và dịch vụ hậu mãi. Đơn cử, trường hợp chị Trần Thu Hương (Phường Hà Đông, Hà Nội) lựa chọn xe máy điện của doanh nghiệp Việt Nam không chỉ vì lòng tự hào hàng nội, mà do sản phẩm thực sự đáp ứng tốt nhu cầu, chi phí vận hành hợp lý và hệ thống bảo hành thuận tiện.
Sức ép từ hàng ngoại nhập và thách thức trên nền tảng số
Một thị trường quy mô lớn và sức mua tăng trưởng tốt là điểm tựa, nhưng cũng là nơi cạnh tranh quyết liệt. Sự hiện diện của hàng ngoại nhập thông qua các chương trình như “Tuần lễ sản phẩm Thái Lan 2026” tại hệ thống GO!, Mini go!, Tops Market hay các tuần lễ hàng Nhật Bản, Hàn Quốc liên tục được tổ chức cho thấy sức hấp dẫn của thị trường Việt Nam.
Nếu tại các siêu thị, hàng Việt giữ tỷ lệ áp đảo, thì trên môi trường thương mại điện tử, bức tranh lại hoàn toàn khác. Một số đơn vị bán lẻ cho biết, tỷ lệ hàng hóa mang thương hiệu Việt trong các sản phẩm được tìm mua trên các sàn thương mại điện tử lớn hiện chỉ chiếm khoảng 20 - 30%. Điều này phản ánh sức ép cạnh tranh ngày càng lớn khi mô hình bán lẻ trực tuyến phát triển mạnh, xóa nhòa giới hạn về khoảng cách địa lý.
Tỷ lệ hàng hóa mang thương hiệu Việt trên các sàn thương mại điện tử chưa đạt con số kỳ vọng.
Ông Kiều Tiến Anh, Giám đốc vận hành sàn Thương mại điện tử F2C Hi1 Thuần Việt đánh giá, hội nhập sâu rộng mở cửa cho hàng ngoại, trong khi doanh nghiệp Việt phải đối mặt với nhiều sức ép về thuế, chuẩn hóa hoạt động và phòng chống hàng giả. Sự mở rộng của các chuỗi bán lẻ lớn với yêu cầu khắt khe về sản lượng, mức chiết khấu khiến các doanh nghiệp nhỏ và vừa gặp khó. Theo đó, họ phải tiếp tục đối mặt với chi phí logistics cao, khó tiếp cận công nghệ và chưa được đầu tư đúng mức cho khâu thiết kế bao bì, xây dựng thương hiệu.
Ông Kiều Tiến Anh, Giám đốc vận hành sàn Thương mại điện tử F2C Hi1 Thuần Việt.
Thực tế thời gian qua, các đối tượng xấu thường xuyên lợi dụng tính năng phát sóng trực tiếp (livestream) trên mạng xã hội để tung ra thị trường các sản phẩm nhái nhãn mác thương hiệu Việt. Chia sẻ về sự e ngại này, chị Nguyễn Thu Trang (Phường Cầu Giấy, Hà Nội) cho biết: "Tôi rất muốn ủng hộ hàng Việt, nhưng trên mạng hiện nay tràn lan các sản phẩm nhái nhãn mác tinh vi với giá rẻ giật mình. Từng mua phải hàng giả mạo thương hiệu, giờ đây nếu không phải gian hàng chính hãng được xác thực, tôi thực sự không yên tâm mua sắm". Tình trạng này không chỉ xâm phạm quyền lợi kinh tế của người mua mà còn làm xói mòn nghiêm trọng niềm tin vào hàng hóa sản xuất trong nước.
Đáng chú ý, đằng sau một nút "mua ngay" trên mạng là cả một chuỗi liên kết phức tạp bao gồm nhà sản xuất, người bán, nền tảng số, người livestream, KOL/KOC, trung gian thanh toán và doanh nghiệp vận chuyển. Một sản phẩm có thể được đăng bán, phát sinh hàng nghìn đơn rồi biến mất nhanh chóng. Người tiêu dùng xem quảng cáo ở một nơi, chuyển tiền ở nơi khác và nhận hàng từ một chủ thể thứ ba. Sự đứt gãy này đẩy mọi rủi ro về phía người mua hàng và gây khó khăn cho việc khiếu nại.
Phân rõ trách nhiệm từng "mắt xích"
Trước thực trạng thương mại điện tử và trí tuệ nhân tạo (AI) liên tục tạo ra các phương thức bán hàng mới, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 đang được kiến nghị tiếp tục hoàn thiện. Yêu cầu đặt ra không chỉ là bổ sung quyền lợi, mà phải xác định rõ trách nhiệm ở từng mắt xích. Cụ thể, người bán chịu trách nhiệm về hàng hóa; KOL/KOC chịu trách nhiệm về thông tin quảng cáo; nền tảng số phải thực hiện khả năng kiểm soát, lưu giữ dữ liệu. Quan trọng hơn cả, khi xảy ra sự cố, người tiêu dùng phải biết chính xác cơ quan, tổ chức nào chịu trách nhiệm bồi thường.
Ông Bùi Thanh Thủy, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam cho rằng, hệ thống các hội cần tiếp tục được củng cố và đặc biệt chú trọng nhận diện rủi ro trên không gian số. Việc tăng cường chia sẻ thông tin giữa cơ quan quản lý, hiệp hội, tổ chức bảo vệ người tiêu dùng và báo chí là giải pháp then chốt để xử lý nhanh các vi phạm, bảo vệ sự trong sạch của thị trường.
Ông Bùi Thanh Thủy, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam.
Tuy nhiên, cơ chế pháp lý hay sự kiểm soát của cơ quan chức năng chỉ là "tấm khiên" bảo vệ vòng ngoài. Để thực sự giữ vững thị phần và cạnh tranh sòng phẳng trên cả không gian mạng lẫn đời thực, bản thân các doanh nghiệp Việt Nam phải nỗ lực nâng tầm chất lượng cốt lõi. Lợi thế từ tâm lý “ưu tiên” sẽ không đủ nếu sản phẩm thiếu đi sức cạnh tranh thực chất.
Nhìn nhận về áp lực này, ông Cao Hữu Hiếu, Tổng Giám đốc Tập đoàn Dệt may Việt Nam (Vinatex) chia sẻ: "Đối với thị trường nội địa, đây là một cuộc cạnh tranh hết sức khốc liệt. Tuy nhiên, với tiềm năng to lớn của ngành dệt may nội địa, chúng tôi tự tin tìm ra con đường riêng để đưa các sản phẩm thời trang đến với công chúng, qua đó vững bước trên chính sân nhà của chúng ta".
Sự chủ động ấy cũng được thể hiện rõ qua chiến lược số hóa và thấu hiểu khách hàng. Ông Nguyễn Đức Minh, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Dinh dưỡng Nutricare nhấn mạnh: "Doanh nghiệp phải đứng từ góc độ của người tiêu dùng để thấu hiểu họ muốn gì trước cả khi họ nói ra. Trong bối cảnh thay đổi nhanh hiện nay, Nutricare đang tăng cường mạnh mẽ các kênh bán hàng trực tuyến, đẩy mạnh hoạt động trải nghiệm và triển khai khuyến mại kỹ thuật số để gia tăng lợi thế cạnh tranh".
Sau 15 năm, bài toán của hàng Việt không còn dừng ở việc kêu gọi người tiêu dùng "ưu tiên", mà là cung cấp những sản phẩm thực sự chất lượng, minh bạch nguồn gốc và có dịch vụ hậu mãi chuyên nghiệp. Chỉ khi năng lực nội tại của doanh nghiệp được nâng cao, kết hợp cùng một hành lang pháp lý vững chắc bảo vệ người tiêu dùng trên không gian số, hàng Việt mới kiến tạo được niềm tin bền vững, từ đó tự tin giữ vững "sân nhà" và vươn ra biển lớn.
