MSCI công bố đánh giá mới, thị trường Việt Nam còn 8 tiêu chí chưa đạt

Rạng sáng 19/6, MSCI công bố Báo cáo Đánh giá Khả năng Tiếp cận Thị trường Toàn cầu năm 2026. Kết quả không mang lại bất ngờ lớn khi toàn bộ 18 tiêu chí đánh giá đối với Việt Nam được giữ nguyên so với năm trước, trong đó có tới 8 tiêu chí vẫn nằm ở mức cần cải thiện.

Nhìn từ góc độ kỹ thuật, báo cáo lần này cho thấy thị trường chứng khoán Việt Nam đã có những bước tiến nhất định về mặt thể chế. Tuy nhiên, các nút thắt quan trọng nhất đối với nhà đầu tư nước ngoài vẫn chưa được xử lý triệt để. Điều đó đồng nghĩa quá trình nâng hạng thị trường, dù đang tiến triển, vẫn còn nhiều việc phải làm phía trước.

Một trong những vấn đề lớn nhất tiếp tục được MSCI nhắc tới là giới hạn sở hữu nước ngoài. Theo tổ chức này, nhiều doanh nghiệp hoạt động trong các ngành nghề kinh doanh có điều kiện hoặc lĩnh vực nhạy cảm vẫn áp dụng tỷ lệ sở hữu nước ngoài từ 0% đến 75%. Các giới hạn này hiện ảnh hưởng tới hơn 10% giá trị vốn hóa của thị trường cổ phiếu Việt Nam.

Dù vậy, MSCI ghi nhận một số thay đổi tích cực. Các quy định mới không còn cho phép doanh nghiệp tự đặt giới hạn sở hữu nước ngoài thấp hơn mức trần theo quy định pháp luật. Đồng thời, các doanh nghiệp niêm yết được yêu cầu công bố rõ giới hạn sở hữu nước ngoài áp dụng trước tháng 9/2026, qua đó nâng cao tính minh bạch cho nhà đầu tư.

Bên cạnh giới hạn sở hữu, bài toán "room ngoại" vẫn chưa có lời giải thực sự hiệu quả. MSCI cho biết hơn 1% chỉ số MSCI Vietnam IMI đang chịu tác động bởi tình trạng tỷ lệ sở hữu nước ngoài còn lại ở mức thấp. Với các quỹ đầu tư quy mô lớn, việc không thể tiếp cận hoặc gia tăng tỷ trọng tại các doanh nghiệp mong muốn luôn là một rào cản đáng kể đối với quyết định giải ngân.

Tổ chức này cũng tiếp tục lưu ý tới vấn đề bình đẳng thông tin. Dù Bộ Tài chính đã xây dựng lộ trình công bố thông tin bằng tiếng Anh từ năm 2025 đến năm 2028, MSCI cho rằng không phải tất cả quy định thị trường và thông tin doanh nghiệp hiện nay đều được công bố đầy đủ bằng tiếng Anh. Trong nhiều trường hợp, thông tin dành cho nhà đầu tư nước ngoài vẫn chưa đủ chi tiết hoặc chưa được cập nhật đồng thời.

Một điểm nghẽn khác nằm ở thị trường ngoại hối. Theo MSCI, Việt Nam vẫn chưa có thị trường tiền tệ ở nước ngoài, trong khi các giao dịch ngoại hối trong nước vẫn gắn chặt với hoạt động đầu tư chứng khoán. Điều này khiến mức độ linh hoạt trong quản lý dòng vốn và phòng ngừa rủi ro tỷ giá của nhà đầu tư quốc tế còn hạn chế so với nhiều thị trường mới nổi khác.

Ở khía cạnh vận hành, MSCI đánh giá nhà đầu tư nước ngoài vẫn phải thực hiện thủ tục đăng ký và mở tài khoản thông qua sự chấp thuận của Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC). Dù đây là quy trình quen thuộc với thị trường trong nước, nhưng vẫn được xem là một rào cản gia nhập đối với các dòng vốn quốc tế.

Đáng chú ý, tổ chức này tiếp tục đề cập đến vấn đề thanh toán và bù trừ. Việt Nam đã triển khai cơ chế không yêu cầu ký quỹ trước đối với một số giao dịch, một trong những cải cách quan trọng được nhiều tổ chức quốc tế đánh giá cao thời gian qua. Tuy nhiên, MSCI cho rằng thị trường vẫn cần một khuôn khổ dài hạn hoàn chỉnh hơn, gắn với việc triển khai đầy đủ mô hình đối tác bù trừ trung tâm (CCP), hiện được kỳ vọng đưa vào vận hành từ năm 2027.

MSCI cũng lưu ý tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free-float) của Việt Nam vẫn ở mức thấp tại nhiều doanh nghiệp. Trong quá khứ, một số cổ phiếu đã bị loại khỏi các bộ chỉ số do những lo ngại liên quan tới khả năng đầu tư, tính minh bạch và quá trình hình thành giá trên thị trường.

Ở chiều tích cực, MSCI ghi nhận những thay đổi về quy định đã giúp mở rộng khả năng thực hiện các giao dịch chuyển nhượng ngoài sàn và chuyển nhượng hiện vật mà không cần xin chấp thuận trước từ cơ quan quản lý. Khối lượng các giao dịch này đã gia tăng đáng kể trong những năm gần đây, dù quá trình rà soát hồ sơ tại VSDC vẫn có thể kéo dài vài ngày.

Nhìn tổng thể, báo cáo năm 2026 không mang đến thay đổi về điểm số, nhưng phản ánh khá rõ trạng thái hiện tại của thị trường chứng khoán Việt Nam. Các cải cách đang diễn ra và nhiều điểm nghẽn đã được nhận diện rõ ràng hơn. Tuy nhiên, những vấn đề mà nhà đầu tư nước ngoài quan tâm nhất - từ room ngoại, giới hạn sở hữu, minh bạch thông tin đến hạ tầng thanh toán - vẫn chưa hoàn toàn được tháo gỡ.

Điều đó có nghĩa quá trình nâng hạng không còn phụ thuộc vào việc nhận diện vấn đề, mà phụ thuộc vào tốc độ thực thi các cải cách đã được đặt ra. Nếu các thay đổi về công bố thông tin, sở hữu nước ngoài và cơ chế thanh toán được triển khai đúng lộ trình trong giai đoạn 2026-2027, khả năng tiếp cận của thị trường Việt Nam có thể được cải thiện đáng kể. Ngược lại, nếu tiến độ chậm hơn kỳ vọng, những điểm nghẽn hiện nay sẽ tiếp tục là rào cản đối với dòng vốn quốc tế trong các kỳ đánh giá tới.