Khi ngân sách và tín dụng hạn chế, trái phiếu hạ tầng được kỳ vọng cứu bài toán vốn metro

Nhu cầu phát triển hệ thống đường sắt đô thị tại các đô thị lớn ngày càng trở nên cấp thiết, kéo theo yêu cầu huy động nguồn vốn dài hạn cho các dự án hạ tầng quy mô lớn. Trong bối cảnh đó, việc tìm kiếm các kênh huy động vốn mới cho các dự án metro đang trở thành vấn đề đáng chú ý trong điều hành kinh tế.

Trái phiếu hạ tầng có thể trở thành kênh vốn chiến lược cho metro.

Tại cuộc làm việc với các bộ, ngành, địa phương và cơ quan liên quan nhằm thúc đẩy tiến độ các dự án metro, đồng thời kiểm tra hiện trường tuyến metro số 3 Nhổn - ga Hà Nội, Thủ tướng Phạm Minh Chính nhấn mạnh yêu cầu đẩy nhanh triển khai các dự án hạ tầng giao thông chiến lược, đồng thời nghiên cứu các giải pháp huy động vốn phù hợp với quy mô đầu tư rất lớn của lĩnh vực này.

Bên cạnh các yêu cầu về quy hoạch, tiêu chuẩn kỹ thuật và lựa chọn công nghệ phù hợp, vấn đề huy động nguồn lực tài chính cho các dự án metro cũng được đặt ra. Theo đó, việc triển khai các dự án cần dựa trên nhiều nguồn vốn khác nhau như đầu tư công, hợp tác công - tư (PPP), vốn vay và phát hành trái phiếu.

Trong đó, các hình thức trái phiếu có thể được xem xét gồm trái phiếu công trình, trái phiếu chính phủ và trái phiếu chính quyền địa phương, qua đó hình thành cấu trúc tài chính đa tầng nhằm đáp ứng nhu cầu vốn rất lớn của các dự án hạ tầng đô thị.

Đánh giá về khả năng huy động vốn thông qua kênh trái phiếu, ông Trần Lê Minh - Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Xếp hạng tín nhiệm đầu tư Việt Nam (VIS Rating) cho rằng phát hành trái phiếu dự án là hướng đi phù hợp trong bối cảnh nhu cầu đầu tư hạ tầng ngày càng gia tăng.

Theo ông Minh, đặc thù của các dự án hạ tầng là vòng đời dài và thời gian thu hồi vốn kéo dài nhiều năm. Vì vậy, việc huy động nguồn vốn trái phiếu dài hạn, có thể kéo dài từ 20 đến 30 năm, sẽ giúp đảm bảo sự phù hợp giữa cấu trúc vốn và chu kỳ hoạt động của dự án.

Ở góc nhìn khác, Chủ tịch HĐQT Saigon Ratings Phùng Xuân Minh cho rằng để kênh huy động vốn từ trái phiếu vận hành hiệu quả, cần làm rõ cơ chế bảo đảm nguồn trả nợ. Nguồn trả nợ có thể đến từ ngân sách nhà nước, nguồn thu khai thác hạ tầng hoặc các cơ chế chia sẻ rủi ro phù hợp.

Bên cạnh đó, việc tăng cường minh bạch thông tin dự án, chuẩn hóa báo cáo tài chính và áp dụng xếp hạng tín nhiệm sẽ giúp nhà đầu tư đánh giá rõ hơn mức độ rủi ro, qua đó hỗ trợ quá trình huy động vốn với chi phí hợp lý.

Theo phân tích của VIS Rating, trong giai đoạn đầu triển khai dự án, vốn tín dụng ngân hàng vẫn đóng vai trò quan trọng nhờ khả năng thẩm định rủi ro kỹ thuật, giám sát tiến độ xây dựng và giải ngân linh hoạt theo tiến độ.

Tuy nhiên, khi dự án đã hoàn thành phần lớn khối lượng xây dựng, nguồn vốn trái phiếu hạ tầng với chi phí vốn thấp hơn có thể được sử dụng để thay thế dần vốn vay ngân hàng, qua đó giúp tối ưu hóa cấu trúc tài chính của dự án.

Bên cạnh việc hỗ trợ huy động vốn cho các dự án hạ tầng, phát triển thị trường trái phiếu hạ tầng còn được kỳ vọng góp phần giảm áp lực mất cân đối kỳ hạn trong hệ thống ngân hàng. Hiện nay, các tổ chức tín dụng chủ yếu huy động vốn ngắn hạn nhưng phải tài trợ cho các dự án dài hạn.

Trong bối cảnh đó, sự tham gia của thị trường trái phiếu có thể giúp phân bổ lại nguồn vốn dài hạn trong nền kinh tế một cách hợp lý hơn, đồng thời kết nối nguồn vốn nhàn rỗi trong xã hội với nhu cầu đầu tư cho các dự án hạ tầng trọng điểm.

Theo các chuyên gia, khả năng phát hành thành công trái phiếu hạ tầng phụ thuộc đáng kể vào khung chính sách hỗ trợ của Nhà nước. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy nhiều quốc gia đã áp dụng các cơ chế ưu đãi nhằm gia tăng sức hấp dẫn của loại hình trái phiếu này đối với nhà đầu tư.

Tại Việt Nam, hạ tầng thị trường và các dịch vụ trung gian phục vụ phát hành trái phiếu hạ tầng cơ bản đã hình thành, trong khi yếu tố then chốt vẫn là hoàn thiện khung chính sách phù hợp để tạo điều kiện cho kênh huy động vốn này phát triển.