Doanh nghiệp sản xuất chủ động thích ứng với biến động giá nguyên liệu

Biến động chi phí đầu vào đặt ra yêu cầu nâng hiệu quả sản xuất

Bước vào quý cuối năm 2026, bài toán chi phí đang trở thành một trong những vấn đề được nhiều doanh nghiệp sản xuất quan tâm. Giá nguyên vật liệu, nhiên liệu và dịch vụ vận chuyển biến động khiến chi phí đầu vào gia tăng, trong khi việc điều chỉnh giá bán không phải lúc nào cũng thực hiện được, đặc biệt với những doanh nghiệp có quy mô nhỏ, phụ thuộc vào đơn hàng và khả năng tiêu thụ của thị trường.

Áp lực này phần nào thể hiện qua số liệu của Cục Thống kê. Trong 9 tháng năm 2026, chỉ số giá nguyên liệu, nhiên liệu, vật liệu dùng cho sản xuất tăng 5,12% so với cùng kỳ năm trước. Riêng nhóm nguyên liệu đầu vào của công nghiệp chế biến, chế tạo tăng 5,04%.

Một số nhóm có mức tăng cao hơn đáng kể, trong đó giá nguyên liệu từ chế biến dầu mỏ tăng 26,18%, hóa chất và sản phẩm hóa chất tăng 11,93%, cấu kiện kim loại tăng 9,65%. Cùng kỳ, chỉ số giá sản xuất dịch vụ vận tải, kho bãi tăng 6,77%. Những biến động này phản ánh sức ép chi phí tại nhiều khâu của hoạt động sản xuất, từ nhập nguyên liệu đến vận chuyển thành phẩm.

Ở chiều ngược lại, chỉ số giá sản xuất sản phẩm công nghiệp chế biến, chế tạo tăng 4,28% trong 9 tháng. Mức tăng này thấp hơn mức tăng 5,04% của chỉ số giá nguyên liệu đầu vào cùng lĩnh vực. Dù hai chỉ số không thể sử dụng trực tiếp để xác định mức thay đổi biên lợi nhuận của từng doanh nghiệp, sự chênh lệch cho thấy giá đầu vào và giá sản phẩm không biến động hoàn toàn tương ứng.

Thực tế tại Đồng Nai, địa phương tập trung nhiều doanh nghiệp công nghiệp và cơ sở sản xuất, những khó khăn về chi phí đã được ghi nhận ở cả doanh nghiệp và hộ kinh doanh.

Tại Đồng Nai, cơ sở đồ mộc mỹ nghệ Thành Nhân tại xã Bình Minh đang chịu tác động đồng thời từ giá nguyên liệu tăng và thị trường tiêu thụ chững lại. Chủ cơ sở Nguyễn Thành Nhân cho biết đơn vị hiện duy trì sản xuất ở mức cầm chừng, đồng thời tập trung tìm đầu ra cho lượng sản phẩm tồn kho nhằm hạn chế chi phí phát sinh.

Không chỉ nguyên vật liệu, chi phí tài chính cũng là một yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh. Theo GS.TS Võ Xuân Vinh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu kinh doanh thuộc Đại học Kinh tế TP.HCM, biến động giá xăng dầu làm tăng chi phí vận tải, logistics và nhiều nhóm hàng hóa, dịch vụ. Đối với doanh nghiệp sử dụng vốn vay, chi phí tài chính tiếp tục tạo thêm áp lực lên lợi nhuận.

Khó khăn còn nằm ở khả năng chuyển phần chi phí tăng thêm sang giá bán. Với những doanh nghiệp đang thực hiện hợp đồng có đơn giá đã thỏa thuận hoặc hoạt động trong thị trường cạnh tranh, điều chỉnh giá bán có thể ảnh hưởng đến khả năng duy trì đơn hàng.

Khi doanh thu không tăng tương ứng với giá thành, phần chênh lệch giữa doanh thu và chi phí có nguy cơ bị thu hẹp. Áp lực đối với doanh nghiệp vì vậy không chỉ nằm ở quy mô sản lượng tiêu thụ mà còn ở số lợi nhuận giữ lại từ mỗi đơn hàng.

Chủ động cải tiến quy trình, tiết giảm chi phí để duy trì đơn hàng

Trước những biến động của giá đầu vào, một số doanh nghiệp tại Đồng Nai đang chuyển trọng tâm sang kiểm soát các khoản chi phí có thể chủ động điều chỉnh trong quá trình sản xuất.

Các khâu được rà soát bao gồm định mức sử dụng nguyên vật liệu, điện năng, tỷ lệ sản phẩm lỗi, thời gian dừng máy, bảo trì thiết bị và hoạt động vận chuyển. Việc giảm hao hụt nguyên liệu, hạn chế sản phẩm không đạt yêu cầu hoặc tổ chức lại quy trình có thể góp phần kiểm soát giá thành mà không phụ thuộc hoàn toàn vào việc tăng giá bán.

Từ góc độ doanh nghiệp cơ khí, bà Nguyễn La Anh Đào, Giám đốc Công ty TNHH Thương mại sản xuất cơ khí Phước Hưng tại phường Long Bình, đề cập đến vai trò của cải tiến sản phẩm, thay đổi nguyên liệu và nâng cao năng suất trong việc giảm chi phí sản xuất.

Theo đó, thay vì chỉ chấp nhận giảm phần lợi nhuận để bù đắp chi phí tăng, doanh nghiệp có thể xem xét điều chỉnh quy trình và công nghệ nhằm nâng hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Cách tiếp cận này cũng gắn với xu hướng ứng dụng tự động hóa và công nghệ trong hoạt động sản xuất. Các giải pháp quản lý dữ liệu, kiểm soát chất lượng bằng hình ảnh hoặc ứng dụng trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ doanh nghiệp phát hiện sai lỗi, theo dõi vận hành và tối ưu một số công đoạn.

Tuy nhiên, hiệu quả đầu tư phụ thuộc vào đặc điểm từng dây chuyền, quy mô hoạt động và khả năng tài chính của doanh nghiệp. Đối với nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa, việc lựa chọn công đoạn cần cải tiến và tính toán chi phí triển khai có ý nghĩa quan trọng trong quá trình đổi mới thiết bị.

Bên cạnh các biện pháp nội bộ, đại diện cộng đồng doanh nghiệp tại Đồng Nai cũng đề cập yêu cầu kiểm soát tốt những yếu tố hình thành giá thành trong giai đoạn cuối năm, khi nhu cầu nguyên liệu và vận tải có thể tăng theo kế hoạch sản xuất.

Về phía cơ quan quản lý, Đồng Nai đã triển khai các biện pháp theo dõi diễn biến giá cả thị trường. Theo thông tin địa phương công bố, ngày 21/9/2026, UBND thành phố ban hành Công văn số 9695/UBND-KTNS về tăng cường trách nhiệm quản lý nhà nước về giá trong những tháng còn lại của năm.

Các cơ quan chức năng được giao theo dõi cung cầu, giá hàng hóa thiết yếu, đặc biệt là vận tải, logistics, vật liệu xây dựng, lương thực và thực phẩm. Việc bảo đảm nguồn cung xăng dầu, điện và nguyên liệu phục vụ sản xuất cũng nằm trong những nhiệm vụ được chú trọng.

Ở phạm vi cả nước, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) bình quân 9 tháng năm 2026 tăng 4,52% so với cùng kỳ, trong khi lạm phát cơ bản tăng 4,26%. Diễn biến giá cả tiếp tục đặt ra yêu cầu kiểm soát chi phí và ổn định nguồn cung trong những tháng cuối năm.

Đối với doanh nghiệp sản xuất, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, việc duy trì hoạt động trong bối cảnh này gắn với nhiều yếu tố cùng lúc: khả năng kiểm soát giá thành, tốc độ tiêu thụ hàng tồn kho, chi phí sử dụng vốn và hiệu quả thực hiện đơn hàng.