Cú sốc dầu Trung Đông đang đe dọa mô hình hàng không giá rẻ toàn cầu

Sau đại dịch Covid-19, nhiều hãng bay vẫn chưa kịp phục hồi bảng cân đối kế toán thì nay tiếp tục đối mặt với áp lực kép từ nhiên liệu, lãi vay và chi phí thuê máy bay tăng mạnh. Trong bối cảnh dầu Brent trở lại vùng trên 100 USD/thùng, bài toán lớn nhất của ngành hàng không không còn là tăng trưởng hành khách, mà là khả năng sống sót của mô hình giá rẻ.

Các hãng bay châu Âu và châu Á đã bắt đầu hủy các đường bay lợi nhuận thấp, cắt giảm đội bay và xem xét tăng giá vé để bù chi phí nhiên liệu. Ryanair – biểu tượng hàng không giá rẻ châu Âu – đang chịu áp lực lớn khi giá nhiên liệu phản lực leo thang sau khi xung đột Iran làm gián đoạn chuỗi cung ứng dầu toàn cầu.

Khoảng 40% lượng dầu hỏa của châu Âu hiện đi qua eo biển Hormuz – tuyến hàng hải chiến lược đang chịu tác động trực tiếp từ căng thẳng quân sự Trung Đông. Điều khiến thị trường lo ngại không chỉ là cú sốc ngắn hạn, mà là nguy cơ giá nhiên liệu neo cao trong thời gian dài. Theo ông Carsten Spohr, Tổng giám đốc điều hành Tập đoàn Hàng không Lufthansa (Đức), ngành hàng không đang bước vào những thay đổi mang tính cấu trúc, thay vì chỉ là một cú sốc tạm thời.

Ông Tony Fernandes, Nhà sáng lập kiêm cố vấn của Tập đoàn Hàng không giá rẻ AirAsia (Malaysia), cũng cảnh báo ngành có thể đối mặt với một làn sóng sáp nhập mới. Theo ông Tony Fernandes, ngay cả những hãng hàng không lớn cũng khó tránh áp lực tái cấu trúc nếu chi phí nhiên liệu tiếp tục leo thang.

Để tiết giảm chi phí, nhiều hãng bay đã bắt đầu triển khai các biện pháp vận hành chưa từng có. Lufthansa điều chỉnh đường bay qua Cộng hòa Namibia để tối ưu nhiên liệu, trong khi AirAsia thực hiện các điểm dừng kỹ thuật tại Việt Nam để tiếp nhiên liệu trước khi quay về Kuala Lumpur.

Áp lực tài chính cũng đang phản ánh trực tiếp lên thị trường vốn. Hãng hàng không giá rẻ Wizz Air của Hungary gần đây ghi nhận lượng vị thế bán khống tăng mạnh, cho thấy nhà đầu tư bắt đầu nghi ngờ khả năng duy trì lợi nhuận của các hãng hàng không giá rẻ nếu dầu tiếp tục tăng.

Các trung tâm trung chuyển lớn như Dubai hay Doha – vốn là mắt xích quan trọng kết nối châu Âu và châu Á – hiện đối mặt với rủi ro vận hành và chi phí cao hơn đáng kể. Trong bối cảnh đó, các hãng bay đang đứng trước lựa chọn khó khăn: hoặc giữ giá vé thấp để duy trì lượng khách, hoặc tăng giá để bảo vệ biên lợi nhuận.

Tuy nhiên, việc tăng giá quá mạnh có nguy cơ khiến nhu cầu du lịch suy yếu trong bối cảnh người tiêu dùng toàn cầu vẫn thắt chặt chi tiêu. Một xu hướng khác đang tăng tốc là loại biên sớm các dòng máy bay tiêu tốn nhiều nhiên liệu. Lufthansa cùng nhiều hãng lớn đã lên kế hoạch cho nghỉ hưu sớm các dòng Airbus A340 và Boeing 747 nhằm giảm chi phí vận hành.

Giới phân tích cho rằng thị trường sẽ còn chứng kiến thêm nhiều thương vụ sáp nhập và phá sản trong thời gian tới, đặc biệt ở nhóm hãng bay quy mô nhỏ, đòn bẩy cao và phụ thuộc mạnh vào mô hình giá rẻ. Nếu giá dầu tiếp tục neo cao trong mùa du lịch hè, ngành hàng không toàn cầu có thể bước vào một chu kỳ tái cấu trúc lớn nhất kể từ sau đại dịch Covid-19.