Giá nhiên liệu tăng gấp đôi, hàng không giá rẻ ngấm đòn

Ngày 2/5, Spirit Airlines tuyên bố ngừng hoạt động, hủy toàn bộ 4.119 chuyến bay nội địa, trở thành hãng hàng không đầu tiên tại Mỹ “ngã gục” trước cú sốc giá nhiên liệu. Quyết định này khiến hàng nghìn lao động đối mặt nguy cơ mất việc và phản ánh áp lực chi phí đang lan rộng trong ngành.

Nguyên nhân trực tiếp đến từ giá nhiên liệu bay tăng vọt. Kế hoạch tái cấu trúc của Spirit dựa trên giả định giá nhiên liệu khoảng 2,24 USD/gallon trong năm 2026, nhưng thực tế đã tăng lên 4,51 USD/gallon vào cuối tháng 4, gần gấp đôi. Với nhiên liệu chiếm 30–40% chi phí, nhiều tuyến bay rơi vào tình trạng càng khai thác càng lỗ.

Theo Công ty phân tích thị trường năng lượng Kpler, việc eo biển Hormuz bị phong tỏa đã làm gián đoạn khoảng 21% nguồn cung nhiên liệu bay vận chuyển bằng đường biển toàn cầu. Tại châu Âu, giá nhiên liệu tăng từ khoảng 800 USD/tấn lên hơn 1.500 USD/tấn, trong khi tại một số sân bay quốc tế, giá tiếp nhiên liệu vượt 1.600 USD/tấn, thậm chí có nơi lên tới hơn 30.000 nhân dân tệ/tấn.

Áp lực chi phí đã buộc nhiều hãng bay cắt giảm hoạt động. Các hãng giá rẻ Mỹ như Frontier và Avelo đã đề nghị hỗ trợ 2,5 tỷ USD từ chính phủ do không chịu nổi mức giá nhiên liệu trên 4 USD/gallon. Tại châu Á, AirAsia đã dừng một số đường bay quốc tế và giảm tần suất trên nhiều tuyến, trong khi Thai AirAsia cắt khoảng 30% công suất trong tháng 5 và 6.

Làn sóng cắt chuyến đang lan rộng trên toàn cầu. Theo dữ liệu từ báo chí Trung Quốc, tỷ lệ hủy chuyến quốc tế đã tăng lên 7,4% trong kỳ nghỉ đầu tháng 5, trong khi tổng công suất bay toàn cầu giảm khoảng 3%. Điều này cho thấy cú sốc nhiên liệu đang nhanh chóng chuyển thành cú sốc cung trong ngành hàng không.

Ông Carsten Spohr, Tổng giám đốc Tập đoàn Lufthansa, cảnh báo nhiên liệu có thể tiếp tục khan hiếm trong phần còn lại của năm 2026. Ông đưa ra ba kịch bản rủi ro gồm: sân bay hạn chế chuyến bay mới, thiếu nhiên liệu cho lịch bay hiện tại và đứt gãy chuỗi cung ứng tại các trung tâm lớn.

Ở góc độ dài hạn, ông Vương Á Nam, chuyên gia hàng không tại Đại học Hàng không Vũ trụ Bắc Kinh, nhận định ngành sẽ bước vào giai đoạn phân hóa mạnh. Các hãng lớn có thể mở rộng thị phần, trong khi các hãng giá rẻ yếu sẽ phải tái cơ cấu hoặc rời thị trường.

Trong bối cảnh đó, nhiên liệu hàng không bền vững (SAF) đang được xem xét trở lại như một giải pháp dài hạn. Dù vẫn có giá khoảng 2.700 USD/tấn, cao hơn nhiên liệu truyền thống, nhưng khi giá nhiên liệu hóa thạch tăng lên trên 1.500 USD/tấn, khoảng cách chi phí đã thu hẹp đáng kể, mở ra khả năng tái định hình cấu trúc chi phí của ngành trong tương lai.