Cơn gió ngược từ Trung Đông thổi lợi nhuận về dầu Nga

Những biến động địa chính trị tại Trung Đông đang tạo ra một hiệu ứng đáng chú ý trên thị trường năng lượng toàn cầu. Theo phân tích công bố ngày 12/3 của Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Không khí sạch (CREA), Nga đã thu thêm khoảng 6 tỷ euro (tương đương 6,9 tỷ USD) doanh thu từ nhiên liệu hóa thạch chỉ trong hai tuần giao tranh giữa Mỹ và Iran.

Báo cáo cho thấy, nguồn thu năng lượng của Nga đã tăng thêm khoảng 510 triệu euro mỗi ngày trong giai đoạn căng thẳng leo thang. Theo tính toán của CREA và tổ chức Urgewald (Đức), số tiền này tương đương chi phí để Moskva mua khoảng 17.000 máy bay không người lái Shahed mỗi ngày, nếu mỗi chiếc có giá khoảng 35.000 USD.

Nhưng con số tài chính chỉ phản ánh một phần câu chuyện. Điều đáng chú ý hơn là cách các cuộc khủng hoảng địa chính trị có thể nhanh chóng đảo ngược cục diện của thị trường dầu mỏ. Trước khi xung đột Mỹ – Iran bùng phát, ngành năng lượng Nga đang chịu nhiều áp lực. Giá dầu thấp, nguy cơ dư cung toàn cầu và các lệnh trừng phạt từ phương Tây đã khiến doanh thu từ dầu mỏ của Moskva suy giảm đáng kể trong hai tháng đầu năm. Theo Trung tâm Chiến lược Á – Âu Mới, trong giai đoạn đó, mỗi thùng dầu Nga chỉ mang lại khoảng 61% mức doanh thu mà Bộ Kinh tế nước này kỳ vọng. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cũng đã hạ dự báo tăng trưởng kinh tế của Nga xuống còn 0,8% cho năm 2026.

Tuy nhiên, cục diện đã thay đổi nhanh chóng khi xung đột lan rộng ở Vùng Vịnh – khu vực chi phối khoảng một phần ba nguồn cung dầu toàn cầu. Các cuộc tấn công nhằm vào Iran và những phản ứng trả đũa sau đó đã khiến giao thông qua eo biển Hormuz – tuyến vận tải năng lượng quan trọng bậc nhất thế giới – bị gián đoạn. Hệ quả là giá dầu toàn cầu tăng vọt chỉ trong thời gian ngắn.

Theo nhà nghiên cứu Luke Cooper tại Trường Kinh tế London, trước khi xung đột Iran bùng phát, Nga chỉ thu khoảng 40 USD cho mỗi thùng dầu xuất khẩu. Sau khi thị trường biến động, mức giá này đã tăng lên khoảng 59 USD mỗi thùng. Trong một số giao dịch tại các cảng của Ấn Độ, dầu Urals của Nga thậm chí được ghi nhận giao dịch cao hơn giá chuẩn Brent – điều hiếm khi xảy ra trước đây.

Ông Ben McWilliams, chuyên gia tại viện nghiên cứu Bruegel (Brussels), cho rằng sự hỗn loạn trên thị trường năng lượng đang đặt Nga vào vị thế thuận lợi hơn trong các cuộc đàm phán thương mại dầu mỏ. Khi nguồn cung toàn cầu trở nên bất định, các khách hàng sẵn sàng trả giá cao hơn cho nguồn dầu ổn định, ngay cả khi đó là dầu Nga vốn đang chịu trừng phạt.

Điều này đặt ra một nghịch lý địa chính trị. Các lệnh trừng phạt năng lượng được phương Tây áp đặt nhằm hạn chế nguồn tài chính phục vụ chiến dịch quân sự của Nga tại Ukraine. Nhưng mỗi cú sốc trên thị trường dầu mỏ – dù đến từ Trung Đông hay bất kỳ khu vực nào khác – lại có thể làm suy yếu hiệu quả của những biện pháp đó.

Trong ngắn hạn, nếu căng thẳng tại Trung Đông tiếp tục kéo dài và tuyến vận tải năng lượng qua eo biển Hormuz chưa thể trở lại bình thường, giá dầu nhiều khả năng sẽ duy trì ở mức cao. Khi đó, Nga – một trong những nhà xuất khẩu dầu lớn nhất thế giới – có thể tiếp tục hưởng lợi từ “phần thưởng địa chính trị” mà thị trường năng lượng mang lại.

Nói cách khác, cuộc khủng hoảng tại Trung Đông đang cho thấy một thực tế quen thuộc của thị trường dầu mỏ toàn cầu: trong một hệ thống năng lượng phụ thuộc nặng nề vào địa chính trị, mỗi cuộc xung đột mới không chỉ tạo ra rủi ro – mà còn vô tình tạo ra những bên thắng lợi bất ngờ.