Chứng khoán 2026 giữa hai lực kéo: Lãi suất và nâng hạng

Bước sang năm 2026, thị trường chứng khoán đứng trước hai trục vận động chính: mặt bằng lãi suất đang thiết lập vùng cao mới và kỳ vọng nâng hạng thị trường. Nếu lãi suất tạo áp lực phân hóa lợi nhuận doanh nghiệp, thì câu chuyện nâng hạng lại mở ra kỳ vọng tái định giá và thu hút dòng vốn ngoại.

Trong bối cảnh đó, thị trường được dự báo sẽ không còn là giai đoạn “mua gì cũng tăng”, mà chuyển sang chọn lọc mạnh hơn.

Lãi suất tăng: Biến số có ảnh hưởng rộng nhất

Ngay từ đầu tháng 3/2026, nhiều ngân hàng điều chỉnh tăng lãi suất huy động từ 0,01–0,9%/năm. Vùng 7%/năm dần trở thành mặt bằng phổ biến ở kỳ hạn 12–24 tháng; một số mức 8–9%/năm xuất hiện nhưng kèm điều kiện số dư lớn.

Theo nhận định của Công ty Cổ phần Chứng khoán FPT (FPTS), lãi suất tăng là biến số tiêu cực có tác động rộng nhất tới hiệu suất cổ phiếu năm 2026. Khi chi phí vốn gia tăng, doanh nghiệp sử dụng đòn bẩy cao sẽ chịu áp lực lớn hơn, trong khi kênh tiền gửi và trái phiếu trở nên cạnh tranh trực tiếp với cổ phiếu.

Tuy nhiên, “trong nguy có cơ”. FPTS cho rằng nhóm ngân hàng và bảo hiểm có thể hưởng lợi nếu duy trì được biên lãi ròng (NIM) và cơ cấu tài sản linh hoạt. Các doanh nghiệp phi tài chính có dòng tiền mạnh, tiền mặt dồi dào cũng có lợi thế trong môi trường chi phí vốn cao hơn.

Ở góc nhìn rộng hơn, việc đẩy mạnh đầu tư công có thể hỗ trợ nhóm vật liệu – hạ tầng; bất động sản công nghiệp miền Bắc hưởng lợi từ xu hướng nâng chất lượng FDI; trong khi giá dầu thấp và áp lực “xuất khẩu giảm phát” từ Trung Quốc có thể hỗ trợ các ngành hạ nguồn như nhựa, vận tải, thực phẩm – đồ uống.

Ngược lại, rủi ro tài chính vẫn hiện hữu với nhóm bất động sản khi tín dụng bị kiểm soát chặt và áp lực đáo hạn trái phiếu còn lớn.

Nâng hạng: Cú hích dòng vốn và tái định giá

Song song với áp lực lãi suất là kỳ vọng nâng hạng thị trường. Tại lễ đánh cồng đầu năm ở Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM (HOSE), Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng khẳng định mục tiêu nâng quy mô vốn hóa thị trường lên tối thiểu 100% GDP, đồng thời nhấn mạnh vai trò của thị trường vốn trong chiến lược tăng trưởng giai đoạn 2026–2030.

Việc vận hành hệ thống giao dịch KRX và khả năng được FTSE Russell nâng hạng từ thị trường cận biên lên mới nổi thứ cấp được kỳ vọng thu hút dòng vốn ngoại đáng kể.

Giới phân tích cho rằng thị trường thường phản ứng theo ba giai đoạn:

• Trước khi công bố chính thức: dòng vốn chủ động gia tăng theo kỳ vọng.

• Giai đoạn đánh giá và cận kề nâng hạng: vốn ngoại tiếp tục giải ngân.

• Sau khi nâng hạng: dòng vốn thụ động từ ETF có thể đạt 0,5–1 tỷ USD, song cũng là thời điểm nhà đầu tư nội chốt lời nếu thị trường đã tăng mạnh.

Dù vậy, hiện giao dịch vẫn phụ thuộc lớn vào nhà đầu tư cá nhân trong nước – nhóm chiếm tỷ trọng áp đảo so với vốn ngoại (khoảng 9–10% giao dịch). Điều này khiến biến động giá có thể mạnh hơn trong các giai đoạn tâm lý thay đổi.

Phân hóa sẽ là chủ đạo

Theo Công ty Cổ phần Chứng khoán Tiên Phong (TPS), lợi nhuận sau thuế quý IV/2025 tăng hơn 31% so với cùng kỳ, kéo định giá thị trường về mức tương đối hấp dẫn. Nếu kịch bản nâng hạng diễn ra thuận lợi, P/E có thể quay về mức trung bình 10 năm.

Tuy nhiên, năm 2026 được dự báo không còn là chu kỳ tăng đồng loạt. Áp lực lãi suất, rủi ro thương mại và biến động toàn cầu buộc nhà đầu tư phải chú trọng hơn tới chất lượng bảng cân đối, dòng tiền và khả năng thích ứng của doanh nghiệp.

Hai trục “lãi suất – nâng hạng” vì vậy sẽ đồng thời định hình thị trường: một bên tạo áp lực chọn lọc, một bên mở ra kỳ vọng tái định giá. Trong bức tranh đó, cơ hội nhiều khả năng thuộc về những doanh nghiệp có nền tảng tài chính vững vàng và đáp ứng chuẩn mực cao hơn của một thị trường mới nổi.