Càng kiếm được nhiều tiền, vì sao càng khó tiết kiệm?

Theo Cục Thống kê, thu nhập bình quân của người lao động trong 9 tháng năm 2026 đạt 9,1 triệu đồng/tháng, tăng 9,1% so với cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) bình quân tăng 4,52%.

Thu nhập bình quân tăng nhanh hơn mặt bằng giá là tín hiệu tích cực đối với sức mua. Tuy nhiên, mức cải thiện của ngân sách gia đình còn phụ thuộc vào các khoản phải trả và khả năng duy trì nguồn thu. Tiền lương tăng có thể được sử dụng hết cho nhà ở, chăm sóc con và sinh hoạt. Thu nhập làm thêm giúp tăng khoản dư, nhưng chưa chắc duy trì được qua nhiều tháng.

Chi phí tăng, tiền để dành giảm

Vợ chồng chị My, anh Bình đang thuê nhà tại Cầu Giấy, Hà Nội, cùng một con nhỏ. So với năm ngoái, tổng lương thực nhận của hai người tăng từ 25 triệu đồng lên 27 triệu đồng mỗi tháng. Đây là thu nhập từ công việc chính; tiền thưởng không đều nên không được tính vào ngân sách thường xuyên.

Khi được tăng lương, chị My dự định chuyển riêng 2 triệu đồng sang tiết kiệm. Tuy nhiên, tổng chi của gia đình đã tăng từ khoảng 21 triệu đồng lên 24 triệu đồng mỗi tháng. Tiền chăm sóc con tăng mạnh nhất, từ 4 triệu đồng lên 5 triệu đồng, sau khi gia đình chuyển sang nơi có thể đón muộn hơn. Tiền thuê nhà tăng từ 6 triệu đồng lên 6,5 triệu đồng khi gia hạn hợp đồng. Cùng lúc, tiền ăn uống tăng từ 6 triệu đồng lên 6,8 triệu đồng. Đi lại, điện nước và các khoản sinh hoạt khác tăng từ 5 triệu đồng lên 5,7 triệu đồng.

“Cuối tháng tính lại, tiền để dành còn ít hơn trước. Vợ chồng vẫn có việc, lương vẫn tăng mà kế hoạch tích lũy cứ phải kéo dài thêm”, chị My chia sẻ.

Số liệu 9 tháng năm 2026 cho thấy giá nhóm nhà ở, điện, nước, chất đốt và vật liệu xây dựng tăng 6,68%; giao thông tăng 6,06%; hàng ăn và dịch vụ ăn uống tăng 4,72% so với cùng kỳ. Riêng giá nhà ở thuê tăng 4,91%.

Với gia đình chị My, tiền nhà và chăm con hiện chiếm khoảng 42,6% thu nhập. Việc điều chỉnh những khoản này không dễ. Hai vợ chồng từng tìm nhà xa hơn, nhưng sau khi tính tiền đi lại, thời gian đưa đón con và chi phí chuyển nhà, họ quyết định ở lại.

Gia đình đã giảm ăn ngoài, bớt mua quần áo và cân nhắc kỹ hơn trước khi mua đồ. Dù vậy, 3 triệu đồng còn lại mỗi tháng vẫn phải dành cho cả những khoản không phát sinh thường xuyên. Tháng trước, con ốm khiến gia đình dùng hơn 2 triệu đồng tiền đã để dành để khám, mua thuốc và thanh toán các chi phí liên quan.

Mục tiêu quỹ dự phòng 60 triệu đồng vì thế chưa hoàn thành. Chị My cho biết: “Cứ để dành được một thời gian lại có việc phải dùng đến”. Việc mua nhà vẫn là mong muốn dài hạn, chưa có thời hạn cụ thể.

Khoản dư phụ thuộc vào làm thêm

Nếu gia đình chị My phải kéo dài kế hoạch tích lũy vì chi phí tăng, gia đình anh Tùng đang dùng thu nhập ngoài giờ để cải thiện khoản tiền dự phòng.

Lương thực nhận của hai vợ chồng anh khoảng 35 triệu đồng mỗi tháng, chưa thay đổi so với năm ngoái. Gần đây, anh nhận thêm việc, kiếm khoảng 4 triệu đồng mỗi tháng. Tuy nhiên, có tháng khoản này đạt 5–6 triệu đồng, có tháng chỉ 1–2 triệu đồng, cũng có tháng không có việc.

Gia đình anh Tùng mua nhà trả góp, mỗi tháng phải trả 12 triệu đồng. Chi phí sinh hoạt tăng từ 17 triệu đồng lên 19 triệu đồng. Với tổng thu nhập 39 triệu đồng, phần còn lại là 8 triệu đồng. Nếu không có việc ngoài giờ, khoản dư chỉ còn 4 triệu đồng. Tổng chi sinh hoạt và trả nợ đã chiếm gần 89% tiền lương cố định.

Để có nguồn thu bổ sung, anh làm thêm khoảng 8–10 giờ mỗi tuần, chủ yếu vào buổi tối và cuối tuần. Những lúc gấp việc, vợ đảm nhận việc đón con và việc nhà nhiều hơn. Khi cả hai cùng bận, gia đình phải mua cơm sẵn. Anh đang ghi lại các chi phí phát sinh để biết phần thu nhập làm thêm thực sự giữ lại được bao nhiêu.

Gia đình ưu tiên bổ sung tiền dự phòng, chưa trả nợ trước hạn. Dù phần trả gốc giúp giảm dư nợ mua nhà, giá trị tích lũy trong căn nhà khó sử dụng ngay để thanh toán một khoản khẩn cấp. Tiền mặt vẫn cần được giữ lại để đáp ứng sinh hoạt và lịch trả ngân hàng khi công việc gián đoạn.

Hai vợ chồng từng tính mua ô tô trả góp khi thấy tổng thu nhập cao hơn. Tuy nhiên, việc tính lại ngân sách trên cơ sở lương cố định khiến họ hoãn quyết định. “Tiền làm thêm không chắc tháng nào cũng có, trong khi tiền trả góp thì đến hạn vẫn phải trả”, anh Tùng chia sẻ.

Hai gia đình kể trên đều còn dư tiền sau khi thanh toán các khoản thường xuyên, nhưng số dư ấy phải đáp ứng nhiều mục tiêu cùng lúc. Với chị My, chi phí tăng nhanh hơn lương khiến mục tiêu dự phòng 60 triệu đồng kéo dài. Với anh Tùng, khoản dư lớn hơn nhờ làm thêm chưa đủ chắc chắn để nhận thêm một nghĩa vụ trả góp.

Những lựa chọn này phản ánh giới hạn của ngân sách sau khi thu nhập tăng. Khoản tiền kiếm thêm chỉ giúp mở rộng khả năng chi tiêu dài hạn. Nếu phần tăng thêm tiếp tục được sử dụng hết hoặc phụ thuộc vào công việc ngoài giờ, gia đình vẫn khó chủ động trước những khoản thanh toán mới.