50 GW điện cho AI: Anh đối mặt phép thử lớn nhất với Net Zero

Cụ thể, tham vọng trở thành trung tâm AI hàng đầu châu Âu đang đặt Vương quốc Anh trước một nghịch lý: phát triển trung tâm dữ liệu để thúc đẩy tăng trưởng, nhưng nguy cơ làm chệch hướng mục tiêu phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050.

50 GW – con số vượt cả nhu cầu đỉnh điểm quốc gia

Theo báo cáo mới nhất của Ofgem, hiện có khoảng 140 dự án trung tâm dữ liệu đề xuất kết nối với lưới điện, tổng công suất lên tới 50 GW.

Để so sánh, mức này cao hơn tổng nhu cầu điện của Anh trong giờ cao điểm. Riêng một số dự án tại Lincolnshire và Northumberland có quy mô khoảng 1 GW mỗi cơ sở – tương đương công suất một nhà máy điện hạt nhân.

Bộ trưởng Năng lượng Ed Miliband thừa nhận nhu cầu điện từ trung tâm dữ liệu “vẫn còn nhiều bất định”, trong khi sản lượng điện hạt nhân của Anh đang ở mức thấp nhất trong 50 năm do các nhà máy cũ ngừng hoạt động bảo trì.

Trung tâm dữ liệu: động cơ tăng trưởng hay nguồn phát thải mới?

Các trung tâm dữ liệu là nền tảng vận hành các hệ thống AI như của OpenAI hay Google. Tuy nhiên, chi phí môi trường không nhỏ.

Dự án trung tâm dữ liệu mới của Google tại Essex dự kiến phát thải hơn 500.000 tấn CO₂ mỗi năm – tương đương lượng khí thải của hàng trăm chuyến bay ngắn mỗi tuần. Ngoài điện năng, các cơ sở này còn tiêu thụ lượng nước lớn cho làm mát, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ thiếu nước cục bộ.

Năm 2025, năng lượng tái tạo chiếm khoảng 47% cơ cấu điện của Anh. Tuy nhiên, hệ thống vẫn phải dựa vào nhiên liệu hóa thạch để đảm bảo vận hành ổn định. Trong bối cảnh xe điện tăng nhanh và nhu cầu số hóa bùng nổ, lưới điện đứng trước áp lực kép.

Sức ép chính trị và nguy cơ “tẩy xanh”

Ủy ban Kiểm toán Môi trường của Quốc hội Anh đã mở điều tra về tính bền vững của các trung tâm dữ liệu. Sáu tổ chức phi chính phủ gửi thư tới Bộ Khoa học, Đổi mới và Công nghệ, yêu cầu siết quy định, buộc doanh nghiệp chứng minh không làm tăng phát thải ròng.

Mary Stevens, đại diện tổ chức Friends of the Earth, cảnh báo chính phủ không thể theo đuổi tăng trưởng “bằng mọi giá”.

Trong khi đó, Ofgem cho biết sẽ ưu tiên các dự án có nguồn điện sạch tại chỗ, hệ thống lưu trữ năng lượng hoặc giải pháp làm mát hiệu quả. Các chuyên gia đề xuất Anh học theo Ireland – yêu cầu trung tâm dữ liệu mới phải bổ sung công suất điện tương ứng với mức tiêu thụ, thay vì chỉ mua chứng chỉ năng lượng tái tạo (I-REC), vốn bị chỉ trích là hình thức “tẩy xanh”.

Bài toán cân bằng

Anh muốn cạnh tranh với Pháp và các nước Bắc Âu trong cuộc đua AI, nhưng lại không có lợi thế điện hạt nhân lớn như Pháp hay thủy điện dồi dào như Na Uy và Thụy Điển.

Câu hỏi đặt ra không chỉ là làm sao thu hút thêm trung tâm dữ liệu, mà là liệu hệ thống năng lượng có thể mở rộng đủ nhanh và đủ xanh để theo kịp tham vọng công nghệ.

Nếu không, AI – thay vì trở thành động lực tăng trưởng – có thể trở thành phép thử khó nhất đối với cam kết Net Zero của Anh.