Wikimedia Foundation đề nghị tìm điểm 'cân bằng' trong vụ kiện bản quyền của The New York Times với OpenAI

Wikimedia Foundation, tổ chức đứng sau bách khoa toàn thư trực tuyến Wikipedia, vừa đưa ra quan điểm trong vụ kiện bản quyền do The New York Times (NYT) khởi xướng nhằm vào OpenAI và Microsoft. Thông qua bản kiến nghị với tư cách bên thứ ba có lợi ích liên quan, tổ chức này kêu gọi tòa án xem xét thận trọng việc áp dụng quy định về sử dụng hợp lý đối với nội dung có bản quyền trong quá trình phát triển trí tuệ nhân tạo (AI).

Vụ kiện của NYT đặt ra vấn đề liệu việc OpenAI và Microsoft sử dụng các nội dung do tờ báo xuất bản, bao gồm cả mục đích huấn luyện mô hình AI, có vi phạm pháp luật về bản quyền hay không. NYT cho rằng các doanh nghiệp công nghệ không thể tự do khai thác toàn bộ nội dung xuất bản của mình mà không có sự cho phép. Trong khi đó, OpenAI và Microsoft lập luận rằng việc huấn luyện, triển khai các mô hình AI dựa trên dữ liệu đã được công bố là cần thiết cho sự phát triển công nghệ và có thể thuộc phạm vi sử dụng hợp lý.

Wikimedia Foundation cho rằng cả hai cách tiếp cận cực đoan đều tiềm ẩn hệ quả đáng kể đối với hệ sinh thái internet. Theo tổ chức này, nếu tòa án áp dụng các giới hạn quá nghiêm ngặt đối với fair use, hoạt động đổi mới công nghệ có thể bị cản trở. Ngược lại, nếu chấp nhận cách hiểu quá rộng, cho phép sử dụng nội dung có bản quyền trong mọi trường hợp, hệ sinh thái web có nguy cơ trở nên khép kín, làm suy yếu nguồn tri thức do con người tạo ra.

Đáng chú ý, Wikimedia Foundation cảnh báo một phán quyết công nhận quyền sử dụng rộng rãi nội dung có bản quyền có thể dẫn đến tình trạng thiếu hụt các nguồn tài liệu thứ cấp sẵn có. Đây là những nguồn thông tin quan trọng để kiểm chứng, bổ sung và phát triển tri thức, đồng thời tạo nền tảng cho các hoạt động sáng tạo tiếp theo.

Thay vì ủng hộ hoàn toàn một trong hai phía, Wikimedia Foundation đề xuất áp dụng fair use đối với một số trường hợp sử dụng nội dung cụ thể của các doanh nghiệp AI, bao gồm hoạt động huấn luyện mô hình và kỹ thuật tạo sinh tăng cường truy xuất (RAG).

RAG là phương pháp giúp mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) cải thiện chất lượng đầu ra bằng cách tham chiếu các cơ sở dữ liệu tri thức có thẩm quyền nằm ngoài dữ liệu huấn luyện. Tuy nhiên, Wikimedia Foundation không ủng hộ việc sử dụng RAG trong trường hợp mô hình AI tái tạo lại các bài viết có sẵn mà không dẫn nguồn hoặc ghi nhận xuất xứ.

Đối với hoạt động huấn luyện mô hình, tổ chức này cho rằng việc thu thập dữ liệu có bản quyền có thể được xem là sử dụng hợp lý nếu nội dung được khai thác để huấn luyện các mô hình LLM tạo ra sản phẩm mới, khác biệt với nguồn tài liệu ban đầu. Quan điểm này đặt trọng tâm vào tính chất chuyển đổi của hoạt động sử dụng, thay vì chỉ dựa trên việc dữ liệu huấn luyện có chứa nội dung được bảo hộ quyền tác giả hay không.

Wikipedia hiện được xem là một trong những nguồn dữ liệu chất lượng cao được sử dụng để huấn luyện các mô hình LLM. Do đó, cách thức tòa án xác định ranh giới giữa quyền tác giả và fair use trong vụ kiện có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tiếp cận nguồn dữ liệu phục vụ phát triển AI, cũng như tính bền vững của các nền tảng tri thức mở.

Ông Stephen LaPorte, Tổng cố vấn pháp lý của Wikimedia Foundation, nhấn mạnh rằng một phán quyết không áp dụng thận trọng các nguyên tắc sử dụng hợp lý có thể đe dọa tính bền vững của tri thức miễn phí và cản trở sự phát triển của công nghệ mã nguồn mở, qua đó ảnh hưởng đến quyền tiếp cận thông tin của cộng đồng.

Ông cũng lưu ý Wikipedia được xây dựng thông qua quá trình cộng tác của nhiều người, đòi hỏi một nền tảng tri thức nhân loại mở và dễ tiếp cận để duy trì, phát triển.

Vụ kiện giữa The New York Timesvới OpenAI và Microsoft là một trong hơn 12 vụ tranh chấp tương tự đang được giải quyết tại các tòa án. Dự kiến, tòa án sẽ sớm đưa ra quyết định về yêu cầu phán quyết tóm tắt trong vụ việc.

Trong bối cảnh AI ngày càng phụ thuộc vào dữ liệu có bản quyền, vụ kiện được đánh giá có thể tạo ra tiền lệ quan trọng trong việc xác định phạm vi sử dụng hợp lý, quyền khai thác nội dung của chủ sở hữu và giới hạn pháp lý đối với hoạt động huấn luyện mô hình AI. Quan điểm của Wikimedia Foundation cho thấy bài toán bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ không chỉ liên quan đến quyền lợi của chủ thể sáng tạo, mà còn gắn với khả năng duy trì một môi trường internet mở, nơi tri thức được tiếp cận, kiểm chứng và phát triển.