Vàng vượt trái phiếu Mỹ, một sự dịch chuyển âm thầm đang tiếp diễn

Trong nhiều năm, vàng được xem là tài sản dự trữ truyền thống của các ngân hàng trung ương. Nhưng những gì đang diễn ra hiện nay cho thấy kim loại quý này đã bước sang một vai trò mới: trở thành công cụ phòng thủ chiến lược trước một thế giới ngày càng nhiều bất định.

Khảo sát thường niên vừa công bố của Hội đồng Vàng Thế giới (WGC) cho thấy 89% nhà quản lý dự trữ dự báo các ngân hàng trung ương toàn cầu sẽ tiếp tục tăng nắm giữ vàng trong 12 tháng tới. Đáng chú ý hơn, 45% cho biết chính tổ chức của họ dự kiến sẽ mua thêm vàng trong năm tới - mức cao nhất kể từ khi khảo sát được thực hiện.

Con số này phản ánh một xu hướng đã kéo dài nhiều năm. Theo WGC, các ngân hàng trung ương đã mua ròng bình quân khoảng 1.000 tấn vàng mỗi năm trong giai đoạn 2022-2025, gấp đôi mức trung bình của thập kỷ trước. Năm thứ tư liên tiếp, lực mua chính trên thị trường vàng không đến từ các quỹ ETF hay nhà đầu tư cá nhân mà đến từ các định chế quản lý dự trữ quốc gia.

Điều đáng chú ý là động lực của làn sóng mua vàng lần này không còn nằm ở yếu tố lịch sử. Chỉ 46% ngân hàng trung ương được khảo sát cho rằng truyền thống là lý do quan trọng để nắm giữ vàng, giảm mạnh so với mức 62% một năm trước. Thay vào đó, 90% đánh giá khả năng giữ giá trị trong khủng hoảng là yếu tố quan trọng nhất, trong khi 85% các nền kinh tế mới nổi xem vàng là công cụ phòng ngừa rủi ro địa chính trị.

Nói cách khác, vàng đang được nhìn nhận như một loại bảo hiểm hơn là một tài sản cất giữ.

Sự thay đổi này diễn ra trong bối cảnh môi trường địa chính trị toàn cầu liên tục xuất hiện các cú sốc mới. Từ xung đột Nga - Ukraine, căng thẳng tại Trung Đông cho tới các tranh chấp thương mại và công nghệ giữa các cường quốc, các ngân hàng trung ương ngày càng phải tính toán nhiều hơn đến kịch bản gián đoạn thanh khoản, trừng phạt tài chính hoặc biến động tỷ giá.

Đi cùng với đó là sự thay đổi trong cách nhìn về đồng USD. Khảo sát của WGC cho thấy 74% nhà quản lý dự trữ dự báo tỷ trọng USD trong dự trữ toàn cầu sẽ giảm trong vòng 5 năm tới. Trong khi đó, 83% cho rằng tỷ trọng vàng sẽ tiếp tục tăng.

Đây không phải là câu chuyện "từ bỏ USD". Đồng bạc xanh hiện vẫn chiếm khoảng 42% dự trữ toàn cầu và tiếp tục là đồng tiền thanh toán chủ đạo của hệ thống tài chính quốc tế. Tuy nhiên, xu hướng hiện nay cho thấy nhiều quốc gia đang tìm cách giảm mức độ phụ thuộc vào một loại tài sản duy nhất bằng cách mở rộng tỷ trọng vàng trong danh mục dự trữ.

Báo cáo gần đây của Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) cho thấy vàng đã chiếm khoảng 27% tổng dự trữ toàn cầu vào cuối năm 2025, lần đầu tiên vượt quy mô nắm giữ trái phiếu kho bạc Mỹ. Đây là cột mốc mang tính biểu tượng, phản ánh sự dịch chuyển chậm nhưng bền bỉ trong cấu trúc dự trữ quốc tế.

Một diễn biến đáng chú ý khác là xu hướng đưa vàng về gần hơn với biên giới quốc gia. Có 9% ngân hàng trung ương cho biết đã tăng lượng vàng lưu trữ trong nước trong 12 tháng qua, trong khi 10% đa dạng hóa các địa điểm lưu ký ở nước ngoài. Những con số này tuy chưa lớn nhưng cho thấy yếu tố an toàn vật lý đang được chú trọng hơn so với giai đoạn trước.

Ông Shaokai Fan, Giám đốc phụ trách ngân hàng trung ương toàn cầu của WGC, cho rằng ngày càng ít tổ chức xem vàng là tài sản nắm giữ mang tính lịch sử. Thay vào đó, vàng đang trở thành một phần trong chiến lược phân bổ tài sản chủ động nhằm ứng phó với môi trường địa chính trị phức tạp và nhu cầu đa dạng hóa dự trữ.

Đối với thị trường vàng, đây là tín hiệu có ý nghĩa đặc biệt. Khác với dòng tiền đầu cơ thường thay đổi theo chu kỳ lãi suất hoặc khẩu vị rủi ro, nhu cầu từ ngân hàng trung ương thường mang tính dài hạn và ít nhạy cảm với biến động giá ngắn hạn.

Điều đó đồng nghĩa mỗi nhịp điều chỉnh của vàng có thể tiếp tục xuất hiện lực mua nền từ các cơ quan quản lý dự trữ quốc gia. Đây cũng là lý do nhiều tổ chức quốc tế cho rằng xu hướng tích lũy vàng của ngân hàng trung ương đang trở thành một trong những trụ đỡ quan trọng nhất của thị trường kim loại quý hiện nay.

Nếu bất ổn địa chính trị tiếp tục kéo dài và xu hướng đa dạng hóa dự trữ vẫn được duy trì, làn sóng mua vàng của ngân hàng trung ương nhiều khả năng chưa dừng lại. Và trong cuộc dịch chuyển âm thầm của các kho dự trữ quốc gia, vàng dường như vẫn là tài sản được đặt cược nhiều nhất cho một thế giới ngày càng khó đoán định.