TS. Cấn Văn Lực: Thị trường chứng khoán phải vượt 5 rủi ro để trở thành kênh dẫn vốn

Để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng cao trong giai đoạn 2026-2030, Việt Nam cần huy động khoảng 38,5 triệu tỷ đồng vốn đầu tư toàn xã hội, tương đương 1.470 tỷ USD. Quy mô vốn rất lớn này đặt ra yêu cầu phải phát triển đồng bộ các kênh dẫn vốn, thay vì tiếp tục phụ thuộc chủ yếu vào tín dụng ngân hàng như hiện nay.

Phát biểu tại Hội thảo "Giải pháp phát triển đồng bộ thị trường vốn" do Tạp chí Nhà đầu tư tổ chức sáng 23/7, TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách Tài chính - Tiền tệ Quốc gia, cho biết cơ cấu cung ứng vốn của Việt Nam vẫn chưa cân đối. Trong đó, tín dụng ngân hàng chiếm hơn 50% tổng nguồn vốn của nền kinh tế, trong khi thị trường trái phiếu chỉ đóng góp khoảng 7%, đầu tư công khoảng 12-15% và dòng vốn FDI khoảng 12%.

Theo ông, nguồn lực tài chính hiện được hình thành từ nhiều kênh như tín dụng ngân hàng, thị trường vốn, đầu tư công, FDI, vốn tự có của doanh nghiệp và hộ kinh doanh. Tuy nhiên, khi tín dụng ngân hàng đã gần chạm ngưỡng về tỷ lệ đòn bẩy, còn thị trường vốn chưa phát triển tương xứng, nền kinh tế sẽ gặp thách thức trong việc đáp ứng nhu cầu vốn trung và dài hạn.

Chính vì vậy, thị trường chứng khoán được kỳ vọng sẽ chia sẻ vai trò dẫn vốn với hệ thống ngân hàng. Tuy nhiên, theo TS. Cấn Văn Lực, để đảm nhận vai trò đó, thị trường trước hết phải vượt qua 5 nhóm rủi ro đang cản trở quá trình phát triển.

Rủi ro đầu tiên là mức độ biến động còn cao, cơ cấu thị trường vẫn tập trung vào một số nhóm ngành và cổ phiếu vốn hóa lớn, trong khi nhà đầu tư cá nhân tiếp tục chiếm tỷ trọng áp đảo. Điều này khiến thị trường dễ chịu tác động mạnh từ tâm lý giao dịch ngắn hạn và các biến động dòng tiền.

Rủi ro thứ hai đến từ đòn bẩy tài chính. Theo TS. Cấn Văn Lực, dư nợ cho vay ký quỹ (margin) đã tăng từ khoảng 125.000 tỷ đồng vào cuối quý I/2023 lên khoảng 445.000 tỷ đồng vào cuối quý II/2026. Quy mô margin tăng nhanh có thể khuếch đại biến động và làm gia tăng áp lực bán khi thị trường xuất hiện các nhịp điều chỉnh.

Bên cạnh yếu tố đòn bẩy, quy mô thị trường vẫn còn là điểm nghẽn. Theo vị chuyên gia, số lượng doanh nghiệp niêm yết và hàng hóa chất lượng cao chưa nhiều, khiến khả năng huy động vốn của thị trường chưa tương xứng với nhu cầu của nền kinh tế.

Một rủi ro khác là an ninh mạng, an toàn dữ liệu và tội phạm tài chính ngày càng gia tăng, trong khi hạ tầng công nghệ và dữ liệu thị trường vẫn còn những hạn chế. Song song với đó, cơ cấu nhà đầu tư chưa cân bằng và hệ thống sản phẩm đầu tư chưa đủ đa dạng, khiến thị trường chưa thu hút được nhiều dòng vốn dài hạn.

Theo TS. Cấn Văn Lực, cùng với việc xử lý các điểm nghẽn trên, Việt Nam cần mở rộng thêm các nguồn lực mới để đáp ứng nhu cầu vốn trong giai đoạn tới. Trong đó có tài chính xanh, tài chính bền vững, dòng vốn từ thặng dư thương mại, FDI, kiều hối và du lịch, đồng thời tận dụng cơ hội thu hút dòng vốn quốc tế khi thị trường chứng khoán được FTSE Russell nâng hạng và hướng tới mục tiêu nâng hạng của MSCI.

Ông cũng đề xuất thúc đẩy xây dựng Trung tâm tài chính quốc tế tại TP.HCM và Đà Nẵng, phát triển thị trường tài sản số, thị trường carbon, đồng thời khai thác hiệu quả nguồn lực từ vàng, ngoại tệ trong dân và các nguồn vốn đang bị "đóng băng" tại các dự án vướng mắc.

Kết lại, TS. Cấn Văn Lực cho rằng điều quan trọng nhất là tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư và củng cố niềm tin của nhà đầu tư. Chỉ khi các điểm nghẽn của thị trường vốn được tháo gỡ và các nguồn lực mới được khơi thông, thị trường chứng khoán mới có thể đảm nhận tốt hơn vai trò huy động vốn trung, dài hạn, qua đó giảm dần sự phụ thuộc của nền kinh tế vào tín dụng ngân hàng.