Trung tâm Lọc hóa dầu và Năng lượng quốc gia đầu tiên được đề xuất loạt cơ chế đặc thù

Ngày 3/8, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi Nguyễn Đức Tâm chủ trì cuộc họp nghe báo cáo về cơ chế, chính sách phát triển Trung tâm Lọc hóa dầu và Năng lượng quốc gia tại Khu kinh tế (KKT) Dung Quất. Theo kế hoạch, tỉnh sẽ hoàn thiện hồ sơ trong tháng 8 để trình cấp có thẩm quyền, phấn đấu trình Quốc hội xem xét tại kỳ họp tháng 10/2026.

Theo Ban Quản lý KKT Dung Quất và các KCN tỉnh Quảng Ngãi, trung tâm được quy hoạch trên diện tích khoảng 2.000ha tại bốn khu vực thuộc KKT Dung Quất, trên địa bàn các xã Bình Sơn và Vạn Tường. Ngoài ra, khoảng 2.700ha mặt nước được quy hoạch để phát triển điện gió ngoài khơi, cảng biển và các hoạt động kinh tế biển trong tương lai.

Theo định hướng, trung tâm sẽ phát triển thành tổ hợp công nghiệp lọc hóa dầu, khí tự nhiên và năng lượng hiện đại, lấy Nhà máy Lọc dầu Dung Quất cùng hệ thống kho cảng, đường ống hiện hữu làm hạt nhân. Trên nền tảng đó, Quảng Ngãi hướng tới xây dựng hệ sinh thái công nghiệp theo mô hình kinh tế tuần hoàn, kinh tế carbon thấp và chuyển dịch năng lượng.

Tại cuộc họp, các cơ quan, đơn vị thống nhất đề xuất 4 nhóm với 9 cơ chế, chính sách nhằm tạo động lực phát triển trung tâm. Trong đó có các nhóm chính sách về tài chính, ưu đãi đầu tư, tiền thuê đất, thuê mặt nước, thuế, cải cách thủ tục hành chính và tạo thuận lợi cho hoạt động đầu tư, sản xuất kinh doanh.

Theo tính toán của địa phương, riêng nhu cầu đầu tư hạ tầng kỹ thuật, giao thông, giải phóng mặt bằng và xây dựng các khu tái định cư giai đoạn 2026-2035 đã cần hơn 13.500 tỷ đồng, vượt khả năng cân đối của ngân sách địa phương. Ban đầu, các đơn vị đề xuất hằng năm ngân sách trung ương bổ sung có mục tiêu cho địa phương bằng 30% số thu từ hoạt động xuất nhập khẩu phát sinh tại KKT Dung Quất để tái đầu tư hạ tầng.

Tuy nhiên, kết luận cuộc họp, Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Đức Tâm yêu cầu tiếp tục nghiên cứu theo hướng tạo nguồn lực từ phần tăng thu hoạt động xuất nhập khẩu để tái đầu tư hạ tầng KKT Dung Quất, thay vì đề xuất cơ chế hỗ trợ trực tiếp từ ngân sách trung ương. Đồng thời, Ban Quản lý KKT Dung Quất và các KCN tỉnh được giao rà soát, hoàn thiện các nhóm chính sách trên cơ sở cập nhật đầy đủ quy định pháp luật và đánh giá tính khả thi.

Lãnh đạo tỉnh cũng yêu cầu nghiên cứu cơ chế "luồng xanh", áp dụng thủ tục đầu tư đặc biệt đối với các dự án năng lượng nhằm rút ngắn thời gian thực hiện thủ tục. Bên cạnh đó là hoàn thiện các cơ chế về giao đất, cho thuê đất, thu hồi đất, ưu đãi thuế, hải quan, xuất nhập cảnh, sử dụng lao động nước ngoài và xây dựng mô hình quản lý trung tâm.

Tại cuộc họp, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đỗ Tâm Hiển cho rằng việc ban hành cơ chế đủ mạnh là điều kiện tiên quyết để hiện thực hóa mục tiêu phát triển trung tâm. Theo ông, địa phương cần tiếp tục nghiên cứu các chính sách đặc thù về đất đai, đầu tư hạ tầng, phát triển nguồn nhân lực, đồng thời xây dựng các ưu đãi đủ sức thu hút chuyên gia, lao động chất lượng cao và các ngành dịch vụ phụ trợ.

BSR cũng tham gia đóng góp ý kiến trong quá trình xây dựng cơ chế phát triển trung tâm. Trước đó, tại buổi làm việc với Bộ Công Thương, doanh nghiệp đã kiến nghị áp dụng cơ chế đầu tư đặc biệt đối với các dự án lọc hóa dầu, hóa chất, LNG, hydrogen xanh, nhiên liệu phát thải thấp, logistics và các dự án nghiên cứu - phát triển (R&D) quy mô lớn; miễn thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư đối với các dự án đã nằm trong quy hoạch và phân cấp cho Ban Quản lý KKT Dung Quất thực hiện cơ chế "một cửa".

Về tài chính, BSR đề xuất miễn tiền thuê đất, miễn thuế nhập khẩu nguyên liệu và thuế bảo vệ môi trường đối với nhiên liệu phục vụ sản xuất năng lượng tiêu thụ nội bộ; áp dụng ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp theo từng nhóm dự án; giảm 50% thuế thu nhập cá nhân đối với chuyên gia, nhà khoa học và lao động trình độ cao, đồng thời bổ sung cơ chế tín dụng linh hoạt để huy động nguồn lực cho các dự án quy mô lớn.

Ngoài ra, doanh nghiệp cũng kiến nghị sớm ban hành cơ chế giúp chủ động quản trị rủi ro trước biến động của thị trường năng lượng, sửa đổi các quy định về kinh doanh xăng dầu theo hướng tăng tính chủ động trong nhập khẩu, chuyển khẩu và xuất khẩu dầu thô, đồng thời đơn giản hóa các quy định về quản lý an toàn nhằm giảm chi phí nhưng vẫn bảo đảm vận hành an toàn.

Theo đề xuất của Bộ Công Thương, Trung tâm Lọc hóa dầu và Năng lượng quốc gia tại KKT Dung Quất có tổng mức đầu tư dự kiến từ 16,1-20,5 tỷ USD, triển khai theo hai giai đoạn. Giai đoạn 2025-2030 dự kiến cần 14,1-17,5 tỷ USD, sau đó tiếp tục đầu tư bổ sung khoảng 2-3 tỷ USD đến năm 2045 để hoàn thiện trung tâm năng lượng quốc gia đầu tiên của Việt Nam.