Trung Quốc trở thành biến số quyết định hướng đi của giá dầu thế giới

Trong nhiều thập kỷ, giá dầu thế giới chủ yếu được quyết định bởi các nước sản xuất, đặc biệt là Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC). Tuy nhiên, khi Trung Quốc trở thành quốc gia nhập khẩu dầu lớn nhất thế giới, cán cân ảnh hưởng đang dần thay đổi. Thay vì chỉ nhìn vào lượng dầu được bơm thêm hay cắt giảm, thị trường ngày càng quan tâm đến câu hỏi: Trung Quốc sẽ mua bao nhiêu dầu?

Diễn biến những tháng gần đây cho thấy xu hướng này ngày càng rõ nét. Dù căng thẳng Mỹ - Iran leo thang và hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz chịu nhiều sức ép, giá dầu không tăng mạnh như nhiều dự báo trước đó. Một trong những nguyên nhân quan trọng là Trung Quốc cắt giảm đáng kể lượng dầu nhập khẩu trong mùa xuân, khiến nhu cầu suy yếu phần nào bù đắp rủi ro thiếu hụt nguồn cung.

Theo bà Karen Young, chuyên gia tại Trung tâm Chính sách Năng lượng Toàn cầu thuộc Đại học Columbia, nhu cầu của Trung Quốc hiện là "mảnh ghép quan trọng nhất" đối với thị trường dầu mỏ. Nếu Bắc Kinh tiếp tục trì hoãn việc tăng nhập khẩu, giá dầu có thể chịu áp lực giảm. Ngược lại, chỉ cần nhu cầu phục hồi, giá dầu nhiều khả năng sẽ tăng nếu các yếu tố khác không thay đổi.

Dữ liệu mới nhất cũng phản ánh bức tranh khá bất thường. Theo số liệu hải quan Trung Quốc, lượng dầu nhập khẩu trong tháng 5 giảm gần 1/3 so với cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cho biết đã xuất hiện một số tín hiệu cho thấy các doanh nghiệp Trung Quốc bắt đầu quay trở lại thị trường, song quy mô vẫn chưa đủ lớn để tạo ra sự thay đổi rõ rệt.

Nhiều chuyên gia cho rằng Trung Quốc có khả năng duy trì trạng thái này nhờ lượng dự trữ dầu rất lớn cùng quá trình chuyển đổi năng lượng diễn ra nhanh hơn nhiều nền kinh tế khác. Than đá vẫn đóng vai trò quan trọng trong công nghiệp hóa chất, trong khi xe điện, năng lượng tái tạo và mạng lưới đường sắt cao tốc tiếp tục làm giảm tốc độ tăng nhu cầu dầu. Theo IEA, 2026 có thể là năm đầu tiên kể từ các cuộc khủng hoảng dầu mỏ thập niên 1970 chứng kiến mức tiêu thụ dầu của Trung Quốc giảm đáng kể.

Theo ông Ben Cahill, chuyên gia của Hội đồng Đại Tây Dương, lượng dự trữ lớn giúp Trung Quốc không chịu sức ép phải tăng nhập khẩu ngay lập tức. Điều này đồng nghĩa Bắc Kinh có thể chủ động lựa chọn thời điểm quay lại thị trường, qua đó tác động đáng kể đến cung - cầu toàn cầu.

Sự thay đổi này cũng diễn ra trong bối cảnh ảnh hưởng của OPEC không còn áp đảo như trước. Sự bùng nổ sản lượng dầu của Mỹ trong nhiều năm qua cùng những thay đổi trong nội bộ liên minh sản xuất dầu đã khiến khả năng kiểm soát thị trường của OPEC suy giảm. Theo ông Gregory Brew của Eurasia Group, Trung Quốc hiện đang tận dụng sức mạnh thị trường hiệu quả hơn bất kỳ quốc gia nào, kể cả Saudi Arabia hay Mỹ.

Dù vậy, rủi ro địa chính trị vẫn là yếu tố không thể bỏ qua. Mỹ tiếp tục gia tăng sức ép với Iran, trong khi hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz vẫn đối mặt nhiều bất ổn. Thị trường hiện chưa rơi vào tình trạng thiếu hụt nguồn cung dầu thô, nhưng phí bảo hiểm, chi phí vận chuyển và giá nhiên liệu thành phẩm đều đã tăng do nguy cơ gián đoạn kéo dài.

Trong phiên gần nhất, giá dầu Brent giao tháng gần nhất đứng ở 84,73 USD/thùng, cao hơn khoảng 16,9% so với trước khi xung đột Mỹ - Iran bùng phát, còn dầu WTI đạt 79,34 USD/thùng, tăng khoảng 18,4%. Điều đó cho thấy, dù Trung Đông vẫn là nguồn gốc của phần lớn rủi ro, hướng đi của giá dầu trong thời gian tới có thể sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào quyết định mua hay tiếp tục đứng ngoài thị trường của Trung Quốc.