TP.HCM tăng tốc 3 tuyến metro hơn 254.000 tỷ, mở trục kết nối tới các đô thị phía Bắc

Ba dự án gồm metro số 6 giai đoạn 1, đoạn Tân Sơn Nhất - Phú Hữu; metro số 2 Bình Dương, đoạn Thủ Dầu Một - TP.HCM; và metro số 1 Bình Dương, đoạn Thành phố mới Bình Dương - Suối Tiên. Đây được xem là những mắt xích quan trọng trong quá trình mở rộng mạng lưới đường sắt đô thị từ khu vực lõi ra không gian phát triển phía Bắc và phía Đông.

Theo kết luận của Ban Quản lý Đường sắt đô thị TP.HCM (MAUR), phương án tuyến và các công trình trên tuyến của cả 3 dự án được đặt mục tiêu hoàn tất để trình cấp có thẩm quyền phê duyệt ngay trong tháng 8/2026. Đây là bước đầu tiên trong chuỗi mốc tiến độ khá dày mà thành phố đang đặt ra cho chương trình đầu tư này.

Sau khi chốt phương án tuyến, hồ sơ dự án bồi thường, giải phóng mặt bằng dự kiến hoàn thiện trước ngày 15/9 và trình phê duyệt vào đầu tháng 10. Báo cáo nghiên cứu khả thi (FS) và thiết kế kỹ thuật tổng thể (FEED) cũng được đặt mục tiêu hoàn thành trong tháng 10, làm cơ sở trình duyệt dự án đầu tư vào tháng 11/2026.

Nếu các mốc này được giữ đúng kế hoạch, dự án sẽ chuyển khá nhanh từ giai đoạn chuẩn bị sang triển khai trên thực địa. TP.HCM dự kiến ưu tiên khởi công một số hạng mục tại các depot Bình Triệu, Hiệp Bình Phước và Phú Chánh vào cuối năm 2026, sau đó đồng loạt khởi công các hạng mục chính vào ngày 30/4/2027.

Điểm đáng chú ý là thành phố không chỉ đặt trọng tâm vào tiến độ mà đồng thời rà soát bài toán chi phí và công nghệ ngay từ giai đoạn chuẩn bị. Các dự án dự kiến ưu tiên lựa chọn tư vấn trong nước nhằm tăng khả năng chủ động về tiến độ và tối ưu chi phí.

Về kết cấu, hai phương án dầm chữ U và dầm hộp đang được nghiên cứu, đánh giá trên nhiều tiêu chí như hiệu quả kinh tế, mỹ quan, tiếng ồn và bản quyền thiết kế. Mục tiêu lớn hơn là tăng khả năng nội địa hóa quy trình sản xuất, qua đó giảm sự phụ thuộc vào công nghệ và nguồn cung từ bên ngoài khi mạng lưới metro được mở rộng.

Song song đó, một tổ rà soát nội bộ được thành lập để kiểm tra định mức, dự toán và chủng loại vật tư trước khi đấu thầu. Với quy mô vốn hơn 254.000 tỷ đồng, việc kiểm soát các yếu tố này ngay từ thiết kế và chuẩn bị đầu tư có ý nghĩa lớn đối với tổng mức đầu tư cũng như hiệu quả của dự án trong dài hạn.

Về quy mô, metro số 1 Bình Dương, đoạn Thành phố mới Bình Dương - Suối Tiên dài khoảng 32km, toàn tuyến đi trên cao với 19 nhà ga và depot tại Phú Chánh. Tuyến này sẽ đảm nhận vai trò kết nối khu vực Thành phố mới Bình Dương với mạng lưới metro TP.HCM tại khu vực Suối Tiên.

Metro số 2 Bình Dương, đoạn Thủ Dầu Một - TP.HCM có chiều dài khoảng 35,1km, lớn nhất trong 3 dự án. Tuyến gồm 24 nhà ga, kết hợp giữa đoạn trên cao và đi ngầm, với depot tại khu vực Hiệp Bình Phước, nay thuộc phường Hiệp Bình.

Nếu metro số 1 tạo trục kết nối từ Thành phố mới Bình Dương về Suối Tiên, metro số 2 tiếp tục kéo dài hành lang này từ Thủ Dầu Một về TP.HCM. Hai tuyến vì vậy có vai trò bổ trợ, giúp hình thành kết nối liên tục thay vì phát triển các tuyến đường sắt đô thị tách rời theo từng khu vực.

Trong khi đó, metro số 6 giai đoạn 1, đoạn Tân Sơn Nhất - Phú Hữu dài khoảng 23km với 17 nhà ga, trong đó khoảng 19km đi ngầm. Depot của tuyến được bố trí tại Bình Triệu.

Đây là tuyến có vị trí đặc biệt trong mạng lưới khi một đầu kết nối với khu vực sân bay Tân Sơn Nhất, đầu còn lại hướng về Phú Hữu. Tuyến được kỳ vọng tạo thêm hành lang vận tải khối lượng lớn theo hướng Đông, đồng thời tăng khả năng kết nối với các tuyến metro khác.

Đáng chú ý, hành khách có thể chuyển tuyến từ metro số 2 và metro số 4 để tiếp cận sân bay Tân Sơn Nhất. Ở chiều ngược lại, hướng tuyến về Phú Hữu tạo tiền đề kết nối với hành lang giao thông đi về phía sân bay Long Thành, qua đó tăng liên kết giữa hai đầu mối hàng không quan trọng của khu vực.

Nhìn trên toàn mạng lưới, ba dự án đang hình thành ba hướng kết nối lớn. Metro số 1 Bình Dương mở trục Thành phố mới Bình Dương - Suối Tiên; metro số 2 Bình Dương kéo dài từ Thủ Dầu Một về TP.HCM; còn metro số 6 mở hành lang từ Tân Sơn Nhất về phía Đông.

Điểm chung của các tuyến này là không chỉ phục vụ nhu cầu đi lại trong từng khu vực mà còn được nghiên cứu để kết nối với mạng lưới metro hiện hữu và tương lai. Đây là bước chuyển quan trọng từ cách tiếp cận phát triển từng tuyến riêng lẻ sang xây dựng một hệ thống có khả năng liên thông trên không gian đô thị rộng hơn.

Bài toán này càng trở nên quan trọng khi TP.HCM đang vận hành trên một không gian phát triển lớn hơn trước. Từ ngày 1/7/2025, Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu sáp nhập với TP.HCM, hình thành một đơn vị hành chính có diện tích hơn 6.700km² và dân số khoảng 14 triệu người.

Không gian đô thị mở rộng kéo theo nhu cầu kết nối giữa khu vực lõi với các cực đô thị, khu dân cư, khu công nghiệp và các đầu mối giao thông phía Bắc, phía Đông. Trong cấu trúc đó, đường sắt đô thị không chỉ là phương án giảm áp lực cho đường bộ mà còn là hạ tầng để liên kết các trung tâm phát triển trong cùng một không gian kinh tế.

Với tổng chiều dài gần 90km và vốn sơ bộ hơn 254.000 tỷ đồng, ba tuyến metro đang được TP.HCM thúc đẩy có quy mô đủ lớn để tạo thay đổi đáng kể về cấu trúc giao thông nếu được triển khai đúng tiến độ. Quan trọng hơn, việc thành phố dự kiến đưa các depot vào công trường từ cuối năm 2026 cho thấy mục tiêu không chỉ dừng ở hoàn thiện hồ sơ.

Mốc 30/4/2027 sẽ là phép thử lớn hơn về khả năng chuyển từ kế hoạch sang triển khai đồng loạt. Nếu tiến độ được giữ đúng, ba dự án sẽ từng bước tạo mạng lưới đường sắt đô thị kéo dài từ sân bay Tân Sơn Nhất, qua khu vực phía Đông đến các đô thị phía Bắc, đồng thời kết nối với những trục metro hiện hữu và tương lai.

Khi không gian đô thị được mở rộng và quy mô dân số gia tăng, giá trị của các dự án này không chỉ nằm ở số kilomet đường ray hay số lượng nhà ga. Điểm quyết định là khả năng hình thành một mạng lưới vận tải khối lượng lớn đủ sức rút ngắn khoảng cách giữa các cực phát triển, từ đó tạo nền tảng hạ tầng cho một không gian đô thị liên kết thay vì những khu vực phát triển tách biệt.