TP.HCM chuẩn bị năng lực "Quantum-Ready" để đón đầu kỷ nguyên lượng tử

Không đặt mục tiêu sở hữu máy tính lượng tử ngay, TP.HCM lựa chọn hướng đi thực chất hơn: xây dựng năng lực "Quantum-Ready" thông qua phát triển nguồn nhân lực, bảo vệ dữ liệu, nhận diện bài toán ứng dụng và kết nối hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Đây được xem là nền tảng giúp thành phố chủ động tham gia cuộc cách mạng công nghệ lượng tử trong tương lai.

Ngày 17/6, Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo TP.HCM (SIHUB) phối hợp với VNQuantum Network và các đơn vị đối tác tổ chức chương trình HCMC Quantum-Ready Day 2026 với chủ đề "Từ bài toán thành phố đến năng lực doanh nghiệp và nguồn nhân lực tương lai".

Theo các chuyên gia, công nghệ lượng tử đang từng bước dịch chuyển từ lĩnh vực nghiên cứu sang giai đoạn chuẩn bị ứng dụng trong các ngành tài chính, logistics, trí tuệ nhân tạo (AI), an toàn thông tin và hạ tầng số. Trong bối cảnh đó, nhiều quốc gia không chỉ đầu tư vào nghiên cứu mà còn tập trung xây dựng nguồn nhân lực, hoàn thiện hệ sinh thái và chuẩn bị các tiêu chuẩn bảo mật cho thời kỳ hậu lượng tử.

Phát biểu khai mạc, ông Trần Trọng Tuyên - Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP.HCM, cho biết thành phố không tiếp cận công nghệ lượng tử như một xu hướng mang tính trình diễn hay chỉ dành cho các phòng thí nghiệm, mà xem đây là cơ hội để chuẩn bị năng lực dài hạn.

Theo ông, Quantum-Ready không phải là việc chạy đua sở hữu máy tính lượng tử mà là xây dựng năng lực tổng thể cho thành phố, bao gồm nguồn nhân lực, dữ liệu, các bài toán ứng dụng thực tiễn, an toàn thông tin, sự tham gia của doanh nghiệp và cơ chế phối hợp hiệu quả giữa Nhà nước, trường đại học và khu vực tư nhân.

"Quantum-Ready không phải là chạy theo xu hướng công nghệ. Quantum-Ready là chuẩn bị năng lực", ông Trần Trọng Tuyên nhấn mạnh.

Chuẩn bị nguồn nhân lực và năng lực bảo mật từ sớm

Một trong những thông điệp xuyên suốt chương trình là chuẩn bị con người trước khi chuẩn bị công nghệ.

Phát biểu tại phiên hội thảo về đào tạo, bà Nguyễn Hoàng Bảo Trân - Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP.HCM, khẳng định: "Quantum-Ready không bắt đầu từ máy móc. Quantum-Ready bắt đầu từ con người."

Theo bà, TP.HCM cần phát triển đồng thời nhiều tầng nhân lực, từ sinh viên, kỹ sư, giảng viên, nhà nghiên cứu đến đội ngũ quản lý và doanh nghiệp có hiểu biết về công nghệ lượng tử. Đây sẽ là nền tảng để thành phố từng bước hình thành hệ sinh thái nghiên cứu, đào tạo và chuyển giao công nghệ trong tương lai.

PGS.TS Đinh Trung Hòa - Trưởng ban Đào tạo VNQuantum Network, cho biết kinh nghiệm quốc tế cho thấy nhiều quốc gia không bắt đầu bằng việc đầu tư các phòng thí nghiệm quy mô lớn mà ưu tiên xây dựng nhận thức, đào tạo giảng viên, phát triển các khóa học nhập môn và hình thành mạng lưới nghiên cứu.

Các chuyên gia cũng đề xuất TP.HCM xây dựng Mạng lưới Giáo dục lượng tử liên trường (Quantum Education Network) nhằm kết nối trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và cơ quan quản lý trong đào tạo, chia sẻ học liệu, phát triển giảng viên và triển khai các dự án nghiên cứu.

Bên cạnh bài toán nhân lực, vấn đề an toàn thông tin hậu lượng tử cũng được đánh giá là ưu tiên hàng đầu. Theo các chuyên gia, rủi ro không nằm ở việc máy tính lượng tử đã xuất hiện hay chưa, mà ở khả năng dữ liệu quan trọng được thu thập từ hiện tại và chờ giải mã trong tương lai khi năng lực tính toán lượng tử đủ mạnh.

Do đó, doanh nghiệp cần sớm kiểm kê các hệ thống mật mã, xác định những dữ liệu cần bảo vệ trong thời gian dài và xây dựng lộ trình chuyển đổi sang các chuẩn mật mã hậu lượng tử, đặc biệt trong các lĩnh vực tài chính, ngân hàng, y tế, hạ tầng số và chính quyền điện tử.

Doanh nghiệp cần sớm nhận diện cơ hội ứng dụng

Nếu an toàn dữ liệu là thách thức thì tối ưu hóa là cơ hội lớn nhất mà công nghệ lượng tử có thể mang lại cho doanh nghiệp.

Theo TS Trần Nguyên Lân - Trưởng nhóm QuantumLab, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên (ĐHQG TP.HCM), điện toán lượng tử và các thuật toán tối ưu lấy cảm hứng từ lượng tử (quantum-inspired optimization) có thể hỗ trợ giải quyết hiệu quả những bài toán có hàng nghìn biến số trong logistics, giao thông, chuỗi cung ứng, tài chính và quản trị đô thị.

Trong điều kiện hiện nay, doanh nghiệp chưa cần đầu tư máy tính lượng tử mà hoàn toàn có thể khai thác các thuật toán tối ưu trên hạ tầng GPU hoặc nền tảng điện toán hiệu năng cao để giải quyết các bài toán thực tế.

Đối với TP.HCM, logistics được xem là một trong những lĩnh vực giàu tiềm năng nhất. Việc tối ưu hoạt động cảng biển, lập lịch tàu, điều phối xe container hay sắp xếp bãi hàng có thể giúp giảm đáng kể thời gian xử lý, tiết kiệm nhiên liệu và chi phí vận hành.

Trong giao thông đô thị, các thuật toán tối ưu có khả năng hỗ trợ điều phối hàng trăm nút giao thông, tối ưu mạng lưới xe buýt kết nối metro và giảm ùn tắc tại các khu vực trọng điểm.

Các chuyên gia cũng nhận định TP.HCM không nhất thiết phải trở thành trung tâm sản xuất phần cứng lượng tử, nhưng hoàn toàn có thể tạo lợi thế ở các lĩnh vực phần mềm, thuật toán, bảo mật, thiết kế chip và các giải pháp ứng dụng phục vụ đô thị thông minh.

Kết thúc chương trình, nhiều ý kiến thống nhất rằng Quantum-Ready không phải là một đích đến mà là quá trình chuẩn bị lâu dài. Sau hội thảo, TP.HCM dự kiến tiếp tục xây dựng mạng lưới chuyên gia, triển khai các chương trình đào tạo liên trường, hình thành danh mục bài toán thí điểm của thành phố và doanh nghiệp, đồng thời thúc đẩy nhận thức về an toàn thông tin hậu lượng tử.

Việc chuẩn bị đúng hướng ngay từ hôm nay sẽ giúp TP.HCM không chỉ thích ứng với sự phát triển của công nghệ lượng tử mà còn tạo lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp và nền kinh tế số của thành phố trong giai đoạn tới.