Thế giới thiếu heli, Nga bất ngờ nắm lợi thế trong ngành chip
Nguồn cung heli toàn cầu đang bị gián đoạn nghiêm trọng sau xung đột Trung Đông, khiến thị trường mất tới 1/3 sản lượng. Trong bối cảnh đó, Nga nổi lên như một nhân tố có thể lấp khoảng trống, với lợi thế trữ lượng lớn và khả năng gia tăng sản xuất.
Heli – một nguyên liệu chiến lược trong sản xuất chip bán dẫn, thiết bị y tế và công nghệ hàng không vũ trụ – đang rơi vào tình trạng thiếu hụt sau khi Qatar, quốc gia chiếm hơn 30% nguồn cung toàn cầu, buộc phải đình chỉ xuất khẩu. Theo ước tính của Deutsche Bank, sự gián đoạn này đã khiến thị trường mất khoảng 1/3 nguồn cung, đẩy trạng thái từ dư cung sang thiếu cung.
Trong bối cảnh đó, Nga – nhà cung cấp heli lớn thứ ba thế giới – được đánh giá là bên hưởng lợi tiềm năng. Theo ông Igor Yushkov, chuyên gia tại Quỹ An ninh Năng lượng Quốc gia Nga, Nga nắm giữ khoảng 28% trữ lượng heli toàn cầu, đủ khả năng gia tăng sản lượng để lấp đầy khoảng trống thị trường.
Các chuyên gia cho rằng lợi thế của Nga không chỉ nằm ở trữ lượng, mà còn ở vị trí địa lý thuận lợi, đặc biệt với thị trường châu Á. Trung Quốc – quốc gia nhập khẩu tới 85% heli – đang đặc biệt quan tâm đến nguồn cung từ Nga nhờ khoảng cách vận chuyển ngắn hơn so với Trung Đông.
Theo ông Vladimir Demidov, chuyên gia năng lượng Nga, thị trường heli hiện tại đang đặt Nga vào vị thế có thể trở thành nhà cung cấp then chốt. Quốc gia này hoàn toàn có khả năng tăng gấp đôi sản lượng trong thời gian tới, qua đó thay thế một phần đáng kể nguồn cung từ Qatar.
Tác động của cuộc khủng hoảng heli được dự báo sẽ lan rộng sang nhiều ngành công nghệ cao. Các nhà sản xuất chip tại Đông Á – vốn phụ thuộc tới gần 70% nguồn cung từ Qatar – có thể đối mặt với gián đoạn trong vòng 3–6 tháng tới. Trong khi đó, các lĩnh vực quốc phòng, hàng không vũ trụ và thiết bị y tế cũng đứng trước nguy cơ chậm tiến độ sản xuất.
Dù Mỹ là nhà sản xuất khí đốt lớn nhất thế giới, nhưng nguồn cung heli nội địa vẫn hạn chế, buộc một số nhà cung cấp phải áp dụng biện pháp phân bổ. Điều này càng làm nổi bật vai trò của Nga như một nguồn thay thế khả thi về cả chi phí và logistics.
Về dài hạn, sự trỗi dậy của Nga trên thị trường heli có thể gắn liền với các dự án lớn như nhà máy xử lý khí Amur – dự kiến trở thành cơ sở sản xuất heli lớn nhất thế giới với công suất khoảng 60 triệu m³ mỗi năm. Khi đi vào vận hành đầy đủ, dự án này có thể tạo ra bước ngoặt cho chuỗi cung ứng heli toàn cầu.
Trong bối cảnh nhu cầu heli tiếp tục tăng mạnh cùng sự phát triển của ngành bán dẫn và công nghệ cao, giới phân tích nhận định Nga đang đứng trước cơ hội hiếm có để nâng tầm ảnh hưởng và tái định hình thị trường năng lượng đặc thù này.
Vương Anh
