Nhập siêu lập kỷ lục sau 5 tháng đầu năm, điều gì đang xảy ra với thương mại Việt Nam?

Theo số liệu sơ bộ mới công bố từ Cục Hải quan, tính đến ngày 15/05/2026, cán cân thương mại hàng hóa của Việt Nam ghi nhận mức nhập siêu khoảng 14 tỷ USD, mức cao nhất trong nhiều năm trở lại đây.

Riêng kỳ 1 tháng 05/2026, từ ngày 01/05 đến 15/05, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của cả nước đạt 47,7 tỷ USD, giảm 1,7% so với nửa cuối tháng 04.

Trong đó, xuất khẩu có dấu hiệu chững lại khi tổng trị giá hàng hóa xuất khẩu chỉ đạt khoảng 21 tỷ USD, giảm mạnh 13,6% so với kỳ trước. Dù vậy, lũy kế từ đầu năm đến ngày 15/05, tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam vẫn đạt khoảng 190 tỷ USD, tăng 21% so với cùng kỳ năm 2025.

Ở chiều ngược lại, nhập khẩu tiếp tục tăng tốc mạnh. Tổng trị giá hàng hóa nhập khẩu trong nửa đầu tháng 05 đạt 26,7 tỷ USD, tăng 10,2% so với nửa cuối tháng trước.

Lũy kế từ đầu năm đến ngày 15/05, tổng kim ngạch nhập khẩu đã lên tới hơn 204 tỷ USD, tăng khoảng 31% so với cùng kỳ năm ngoái. Với diễn biến này, tổng trị giá xuất nhập khẩu của cả nước đến giữa tháng 05 đạt khoảng 394 tỷ USD, tăng 11,2%.

Đáng chú ý, cán cân thương mại riêng trong nửa đầu tháng 05 tiếp tục thâm hụt tới 5,7 tỷ USD. Điều này khiến mức nhập siêu lũy kế từ đầu năm tăng mạnh lên gần 14 tỷ USD, đánh dấu mức thâm hụt thương mại cao nhất trong nhiều năm trở lại đây.

Như vậy, cán cân thương mại hàng hóa của Việt Nam đã duy trì trạng thái nhập siêu liên tục trong khoảng 5,5 tháng đầu năm 2026, trái ngược hoàn toàn với cùng kỳ năm ngoái khi nền kinh tế vẫn ghi nhận xuất siêu lớn.

Dù vậy, nhiều tổ chức phân tích vẫn đánh giá triển vọng thương mại của Việt Nam năm nay theo hướng tích cực nhờ sự phục hồi mạnh của nhóm hàng điện tử.

Theo các chuyên gia từ CTCK MB (MBS), xuất khẩu của Việt Nam năm 2026 có thể tăng khoảng 15-16%, trong đó điện tử tiếp tục đóng vai trò động lực chính. MBS dẫn số liệu từ Hội nghị Liên Hợp Quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD) cho thấy thương mại hàng hóa điện tử toàn cầu dự kiến tăng khoảng 14% trong năm nay nhờ nhu cầu đầu tư trí tuệ nhân tạo (AI) gia tăng mạnh.

Đây được xem là cơ hội lớn cho Việt Nam khi điện tử hiện vẫn là nhóm ngành xuất khẩu chủ lực.

Ngoài ra, sau khi Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ các mức thuế đối ứng vào tháng 02 và thay bằng mức thuế 10% theo Đạo luật Thương mại, mức thuế nhập khẩu trung bình đối với hàng hóa Việt Nam vào Mỹ đã giảm từ khoảng 21,6% xuống còn gần 16%.

Theo MBS, động thái này sẽ giúp hàng hóa Việt Nam cải thiện sức cạnh tranh tại thị trường Mỹ, nhất là trong bối cảnh nhu cầu tiêu dùng và nhập khẩu của nền kinh tế lớn nhất thế giới đang dần phục hồi.

Song song với đó, Việt Nam cũng đang thúc đẩy chiến lược đa dạng hóa thị trường xuất khẩu sang các khu vực có giá trị gia tăng cao như EU và Hàn Quốc, đồng thời đẩy mạnh đàm phán các hiệp định thương mại tự do mới với UAE, Israel và Qatar.

Ở chiều nhập khẩu, MBS dự báo tốc độ tăng trưởng nhập khẩu năm 2026 cũng có thể đạt khoảng 15-16%, tương đương tốc độ tăng xuất khẩu. Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc Việt Nam tiếp tục gia tăng nhập khẩu hàng hóa từ Mỹ nhằm thu hẹp chênh lệch thương mại song phương.

Bên cạnh đó, nhu cầu nhập khẩu máy móc, thiết bị và dây chuyền công nghệ phục vụ mở rộng sản xuất cũng được dự báo tiếp tục tăng mạnh trong năm nay.

Dù cán cân thương mại hiện vẫn thâm hụt lớn, các chuyên gia MBS kỳ vọng Việt Nam có thể quay lại trạng thái xuất siêu trong những tháng cuối năm, với mức thặng dư thương mại cả năm 2026 ước đạt khoảng 23 tỷ USD.