Nghịch lý thị trường phân bón: khi tồn kho thành đòn bẩy
Giữa lúc giá ure thế giới bứt tốc, kho tồn hơn 3.400 tỷ đồng của Đạm Phú Mỹ bỗng trở thành yếu tố chiến lược. Trong chu kỳ hàng hóa, tồn kho đôi khi lại là đòn bẩy lợi nhuận.
Trong ngành phân bón, hàng tồn kho thường được xem như một con số kỹ thuật trên bảng cân đối kế toán. Nhưng trong những giai đoạn giá hàng hóa biến động mạnh, chính khoản mục này lại có thể trở thành một yếu tố quyết định lợi nhuận. Trường hợp của Tổng công ty Phân bón và Hóa chất Dầu khí (Đạm Phú Mỹ – DPM) đang cho thấy điều đó khi doanh nghiệp bước vào chu kỳ giá ure tăng với lượng tồn kho lên tới hơn 3.400 tỷ đồng.
Theo báo cáo tài chính hợp nhất năm 2025, tại thời điểm 31/12/2025, DPM ghi nhận 3.434 tỷ đồng hàng tồn kho, gần gấp đôi so với mức 1.731 tỷ đồng đầu năm. Như vậy chỉ sau một năm, quy mô tồn kho đã tăng thêm khoảng 1.703 tỷ đồng, tương đương mức tăng gần 100%.
Sự gia tăng này diễn ra ở nhiều cấu phần. Giá trị thành phẩm tăng từ khoảng 942 tỷ đồng lên 1.373 tỷ đồng, trong khi hàng hóa tăng mạnh từ 176 tỷ đồng lên hơn 1.043 tỷ đồng. Điều này phản ánh việc doanh nghiệp tích trữ sản phẩm và hàng hóa trong bối cảnh thị trường phân bón có nhiều biến động.
Khi hàng tồn kho trở thành “đòn bẩy giá”
Điểm đáng chú ý là chu kỳ giá ure trên thị trường quốc tế đang đảo chiều theo hướng đi lên. Theo dữ liệu giao dịch quốc tế, giá ure granular FOB Trung Đông đã tăng lên khoảng 652 USD/tấn, trong khi phần lớn thời gian của năm trước chỉ dao động quanh vùng 380–400 USD/tấn.
Mức tăng của loại phân bón chủ lực này khá mạnh nếu nhìn trên nhiều khung thời gian. Trong vòng một tháng, giá tăng hơn 34%. Trong ba tháng, mức tăng khoảng 66%. Còn nếu tính trong một năm, giá đã tăng trên 60%.
Xu hướng này phản ánh sự phục hồi của nhu cầu nông nghiệp toàn cầu cùng với việc nguồn cung từ một số khu vực sản xuất lớn bị thắt chặt. Với các doanh nghiệp sản xuất phân bón, biến động giá của ure có ảnh hưởng trực tiếp đến biên lợi nhuận.
Trên báo cáo tài chính, hàng tồn kho được ghi nhận theo giá vốn, tức chi phí sản xuất hoặc giá mua tại thời điểm trước đó. Điều này có nghĩa con số 3.434 tỷ đồng của DPM chưa phản ánh đầy đủ giá trị thị trường của lượng phân bón này.
Nếu tham chiếu với mức tăng giá ure khoảng 60% so với vùng giá thấp trước đây, giá trị kinh tế của lượng tồn kho theo giá thị trường có thể tương đương khoảng 5.000–5.500 tỷ đồng. Khoảng chênh lệch này chính là dư địa để biên lợi nhuận được cải thiện khi sản phẩm được bán ra trong giai đoạn giá cao.
Cơ hội lợi nhuận – nhưng vẫn là con dao hai lưỡi
Trong ngành hàng hóa, việc nắm giữ tồn kho lớn khi giá đi lên thường mang lại lợi thế cạnh tranh nhất định. Doanh nghiệp có thể bán sản phẩm được sản xuất ở mức chi phí thấp với giá bán cao hơn, qua đó cải thiện lợi nhuận trong các quý tiếp theo.
Với DPM, nơi ure chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu sản phẩm, hiệu ứng này có thể càng rõ nét nếu xu hướng tăng của giá phân bón tiếp tục được duy trì trong thời gian tới.
Tuy vậy, tồn kho lớn cũng luôn đi kèm rủi ro. Khi chu kỳ giá hàng hóa đảo chiều, lượng hàng được ghi nhận theo giá vốn cao có thể tạo áp lực lên biên lợi nhuận hoặc buộc doanh nghiệp phải trích lập dự phòng giảm giá tồn kho.
Ở góc độ kinh doanh, năm 2025 của DPM đã cho thấy tín hiệu phục hồi rõ rệt. Doanh thu thuần đạt khoảng 16.564 tỷ đồng, tăng hơn 22% so với năm 2024. Lợi nhuận sau thuế đạt 1.095,6 tỷ đồng, gần gấp đôi mức 554,3 tỷ đồng của năm trước.
Biên lợi nhuận gộp cũng cải thiện từ 14,1% lên 17,7%, cho thấy hiệu quả hoạt động được cải thiện khi chi phí đầu vào ổn định hơn và giá bán phân bón phục hồi.
Trong ngành phân bón, lợi nhuận không chỉ đến từ sản lượng bán ra mà còn từ thời điểm bán ra. Khi giá ure bước vào chu kỳ tăng mới, kho tồn hơn 3.400 tỷ đồng của Đạm Phú Mỹ có thể trở thành một đòn bẩy thầm lặng – yếu tố đủ sức tạo khác biệt cho kết quả kinh doanh trong những quý tới.
Nguyễn Huyền
