Mở “luồng vốn đặc biệt” cho dự án trọng điểm: Thêm dư địa cho tăng trưởng hai con số

Tháo gỡ điểm nghẽn vốn cho các dự án hạ tầng chiến lược

Trong giai đoạn 2026-2035, Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức cao, trong đó đầu tư hạ tầng được xác định là một trong những động lực quan trọng. Theo nhiều tính toán, nhu cầu vốn đầu tư cho các dự án hạ tầng, đặc biệt là hạ tầng giao thông, lên tới hàng trăm tỷ USD trong thập kỷ tới. Riêng 18 dự án do Vingroup, CTCP Hạ tầng hàng không Masterise và Sun Group đề xuất đã có tổng nhu cầu huy động vốn khoảng 752.138 tỷ đồng, bao gồm nhiều công trình quy mô lớn như các dự án phục vụ Hội nghị APEC, Khu liên hợp thể thao quốc tế Rạch Chiếc, tuyến đường sắt Bến Thành - Cần Giờ, tuyến đường sắt Hà Nội - Quảng Ninh...

Trước nhu cầu vốn rất lớn này, NHNN đã ban hành văn bản hướng dẫn các tổ chức tín dụng triển khai cấp vốn theo cơ chế đặc thù. Theo đó, đối với các khoản cấp tín dụng phát sinh mới hằng năm dành cho các dự án thuộc danh mục được phê duyệt, dư nợ sẽ không được tính vào mức tăng trưởng tín dụng (room tín dụng) của ngân hàng. Đây là điểm mới quan trọng giúp các ngân hàng có thêm dư địa cấp vốn mà không bị ảnh hưởng bởi hạn mức tăng trưởng tín dụng được giao.

NHNN quyết định loại trừ dư nợ phát sinh mới của các khoản cấp tín dụng đối với 18 dự án trọng điểm do Vingroup, Masterise và Sun Group triển khai khi tính tăng trưởng tín dụng hằng năm - Ảnh: ST

Theo ông Phạm Chí Quang, Vụ trưởng Vụ Chính sách tiền tệ (NHNN), Chính phủ và NHNN luôn đặc biệt quan tâm đến tăng trưởng tín dụng bởi đây là “mạch máu” của nền kinh tế. Ông cho biết việc loại trừ dư nợ khỏi room tín dụng không chỉ áp dụng đối với 18 dự án của ba tập đoàn kinh tế tư nhân mà còn hướng tới một số lĩnh vực có ý nghĩa phát triển dài hạn như khu công nghiệp, khu chế xuất, nhà ở xã hội và nhà ở cho người dân. “Đây là các dự án trọng điểm quốc gia, có tính lan tỏa vùng rộng, tác động đến nền kinh tế”, ông Phạm Chí Quang nhấn mạnh.

Các dự án này cùng với chương trình phát triển nhà ở xã hội, nhà cho thuê, bất động sản khu công nghiệp sẽ góp phần vừa mở rộng tổng cầu, vừa nâng cao năng lực tổng cung của nền kinh tế, từ đó tạo nền tảng cho mục tiêu tăng trưởng GDP ở mức cao. Do đó, NHNN quyết định không tính dư nợ vào room tín dụng để doanh nghiệp yên tâm đầu tư vào các dự án trọng điểm quốc gia.

Chuyên gia cho rằng, trong bối cảnh Việt Nam cần nguồn vốn đầu tư rất lớn cho phát triển hạ tầng, cơ chế tín dụng đặc thù này sẽ giúp khơi thông nguồn lực xã hội, đồng thời giảm áp lực lên ngân sách nhà nước.

Đánh giá về cơ chế mới, ông Bùi Văn Huy, Phó Tổng giám đốc FIDT, cho rằng việc loại trừ dư nợ khỏi room tín dụng tạo ra ba tác động tích cực đối với cả hệ thống ngân hàng và nền kinh tế. Cơ chế này giúp giảm chi phí cơ hội của các ngân hàng khi tham gia tài trợ các dự án quy mô lớn. Theo ông, trước đây một dự án hạ tầng lớn có thể chiếm đáng kể room tín dụng của ngân hàng, buộc tổ chức tín dụng phải cân nhắc giữa việc cấp vốn cho dự án với các khách hàng khác. Khi dư nợ phát sinh mới được loại khỏi cách tính tăng trưởng tín dụng, ngân hàng có thêm động lực tham gia tài trợ mà không lo thu hẹp dư địa kinh doanh trong phần còn lại của năm.

Ông Nguyễn Quang Huy - CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi đánh giá, chính sách này không đơn thuần là một điều chỉnh kỹ thuật, mà mang ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển quốc gia.

"Đây cũng là cách tiếp cận linh hoạt trong điều hành chính sách tiền tệ. Thay vì áp dụng một khuôn khổ tín dụng cho mọi lĩnh vực, Chính phủ và NHNN đã lựa chọn cơ chế ưu tiên đối với các dự án có khả năng tạo ra lợi ích công cộng rất lớn, thúc đẩy tăng trưởng dài hạn và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia" - ông Huy nhấn mạnh.

Thực tế cho thấy, mọi nền kinh tế thành công đều trải qua giai đoạn đầu tư mạnh mẽ vào hạ tầng. Đường sắt tốc độ cao, sân bay quốc tế, hệ thống logistics hiện đại hay các công trình phục vụ hội nhập quốc tế không chỉ tạo ra giá trị trong ngắn hạn mà còn định hình không gian phát triển của cả nền kinh tế trong nhiều thập kỷ.

Vị chuyên gia cho rằng, nếu được triển khai đồng bộ về dự án, cơ chế, nguồn vốn, quản trị và giám sát thực thi, 18 dự án trọng điểm sẽ không chỉ tạo ra các công trình hạ tầng hiện đại mà còn góp phần hình thành không gian phát triển mới, động lực tăng trưởng mới và nền tảng cạnh tranh mới cho nền kinh tế Việt Nam.

Đối với Việt Nam, việc hình thành các doanh nghiệp quy mô lớn, có năng lực tài chính, công nghệ và quản trị để đảm nhận những dự án hàng tỷ USD sẽ góp phần nâng cao nội lực của nền kinh tế, giảm dần sự phụ thuộc vào khu vực có vốn đầu tư nước ngoài. Quan trọng hơn, các dự án trọng điểm không chỉ tạo việc làm cho các chủ đầu tư mà còn hình thành hệ sinh thái kinh tế rộng lớn, kéo theo sự tham gia của hàng nghìn doanh nghiệp trong các lĩnh vực xây dựng, vật liệu, cơ khí, logistics, công nghệ, tư vấn thiết kế và công nghiệp hỗ trợ.

Ở góc độ thị trường, chính sách này cũng tạo ra kỳ vọng tích cực đối với một chu kỳ tăng trưởng mới. Lợi ích sẽ lan tỏa đến nhiều lĩnh vực như ngân hàng, xây dựng, vật liệu, hạ tầng, bất động sản khu công nghiệp, logistics, du lịch và dịch vụ; mở ra cơ hội phát triển cho các doanh nghiệp có khả năng tham gia sâu vào chuỗi cung ứng.

Cơ chế đặc thù không có nghĩa là nới lỏng tín dụng

Đối với chính sách đặc thù cho các dự án trọng điểm, NHNN yêu cầu các ngân hàng phải theo dõi riêng các khoản dư nợ này, báo cáo định kỳ theo mẫu quy định; đồng thời kiểm soát chặt chẽ tổng nhu cầu vốn của từng dự án, bảo đảm khoản vay được sử dụng đúng mục đích và tổng dư nợ không vượt nhu cầu vốn đã đăng ký.

Với giới hạn cấp tín dụng cho một khách hàng hoặc nhóm khách hàng có liên quan, NHNN khuyến khích các TCTD thực hiện cho vay hợp vốn. Trường hợp vượt giới hạn theo quy định, ngân hàng phải báo cáo NHNN để trình Thủ tướng Chính phủ xem xét quyết định theo quy định hiện hành.

Đáng chú ý, NHNN cũng nhấn mạnh việc áp dụng cơ chế đặc thù không đồng nghĩa với nới lỏng tiêu chuẩn tín dụng. Các TCTD vẫn phải tự chịu trách nhiệm về quyết định cho vay, thực hiện đầy đủ quy trình thẩm định tính khả thi của dự án, đánh giá hiệu quả đầu tư, năng lực tài chính của khách hàng cũng như khả năng cân đối nguồn vốn của chính ngân hàng, đồng thời tuân thủ nghiêm các quy định bảo đảm an toàn hệ thống.

Theo ông Nguyễn Quang Huy, việc tín dụng gia tăng chắc chắn sẽ tác động nhất định đến tổng phương tiện thanh toán (M2). Bên cạnh đó, các dự án lớn thường kéo theo nhu cầu nhập khẩu máy móc, công nghệ và thiết bị, từ đó làm tăng nhu cầu ngoại tệ. Điều này có thể tạo ra áp lực nhất định đối với thanh khoản hệ thống, tỷ giá USD/VND và lãi suất trên thị trường liên ngân hàng.

Dù vậy, theo chuyên gia, đây là những áp lực có thể dự báo trước và quản trị được nếu NHNN tiếp tục điều hành linh hoạt các công cụ chính sách tiền tệ. Hơn nữa, khi các dự án đi vào vận hành, hiệu quả kinh tế mang lại có thể lớn hơn nhiều so với những sức ép ngắn hạn. Chi phí logistics giảm, năng lực cạnh tranh tăng, xuất khẩu mở rộng và khả năng thu hút đầu tư được cải thiện sẽ tạo ra nguồn lực mới cho nền kinh tế. Đối với hệ thống ngân hàng, đây cũng là cơ hội mở rộng hoạt động kinh doanh ngoài tín dụng. Các ngân hàng có thể gia tăng nguồn thu từ tài trợ thương mại, phát hành thư tín dụng (LC), bảo lãnh, thanh toán quốc tế, kinh doanh ngoại hối và quản lý dòng tiền cho các dự án quy mô lớn.

Tuy nhiên, đi cùng cơ hội là những yêu cầu cao hơn về quản trị rủi ro. Theo ông Huy, giải pháp phù hợp là tăng cường cho vay hợp vốn nhằm chia sẻ rủi ro giữa các tổ chức tín dụng, đồng thời mở rộng mô hình tài trợ chuỗi cung ứng, tài trợ nhà thầu và nhà cung cấp tham gia dự án.

Bản thân các ngân hàng cũng cần chủ động tăng vốn điều lệ, phát hành trái phiếu trung và dài hạn, đẩy mạnh chuyển đổi số và nâng cao năng lực thẩm định để đáp ứng yêu cầu tài trợ cho những dự án có thời gian triển khai kéo dài nhiều năm.