Loạt tỷ phú rút cam kết, đế chế từ thiện của Bill Gates đối mặt khủng hoảng uy tín

Hơn một thập kỷ trước, Giving Pledge - sáng kiến kêu gọi các tỷ phú cam kết hiến tặng phần lớn tài sản cho các hoạt động từ thiện - từng được xem là một chuẩn mực mới trong giới siêu giàu. Sáng kiến này ra đời năm 2010 do Bill Gates, Warren Buffett và Melinda French Gates khởi xướng với mục tiêu thuyết phục những người giàu nhất thế giới cam kết tặng hơn một nửa tài sản cho các hoạt động phi lợi nhuận. Khi đó, phong trào nhanh chóng trở thành biểu tượng văn hóa của tầng lớp tỷ phú toàn cầu.

Trong giai đoạn đầu, Giving Pledge thu hút sự chú ý mạnh mẽ. Chỉ trong vài tháng, hàng loạt gia đình tỷ phú đã tham gia, biến việc ký cam kết hiến tài sản thành một cột mốc danh tiếng trong giới siêu giàu. Những người tham gia thường được ca ngợi là các doanh nhân thành công nhưng vẫn sẵn sàng chia sẻ tài sản với xã hội.

Quỹ Bill & Melinda Gates với các chương trình về giáo dục, y tế toàn cầu và bình đẳng giới cũng nhận được sự ủng hộ rộng rãi từ cả hai đảng chính trị tại Mỹ. Warren Buffett từng dự đoán tổng số tiền hiến tặng thông qua sáng kiến này có thể đạt tới hàng nghìn tỷ USD trong dài hạn. Kỳ vọng đó từng khiến Giving Pledge trở thành phong trào từ thiện có ảnh hưởng nhất trong giới tỷ phú.

Tuy nhiên, hơn một thập kỷ sau, bối cảnh kinh tế và xã hội đã thay đổi đáng kể. Tại Silicon Valley, ngày càng nhiều tiếng nói hoài nghi về ý nghĩa thực sự của các cam kết từ thiện quy mô lớn. Một số tỷ phú từng ký Giving Pledge đã tìm cách điều chỉnh hoặc thậm chí rút lại lời hứa của mình.

Theo nhà xã hội học Aaron Horvath, phong trào này hiện giống như “một dấu ấn của thời kỳ năm 2010”. Ông cho rằng nhiều tỷ phú ngày nay tin rằng việc tập trung xây dựng doanh nghiệp và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế có thể tạo ra giá trị xã hội trực tiếp hơn so với những cam kết từ thiện mang tính biểu tượng.

Quan điểm này phản ánh sự thay đổi trong tư duy của thế hệ tỷ phú công nghệ mới. Không ít doanh nhân cho rằng các công ty do họ xây dựng - với việc tạo ra công nghệ, việc làm và tăng trưởng kinh tế - chính là một hình thức đóng góp cho xã hội. Tỷ phú Elon Musk từng nhận định rằng các doanh nghiệp của ông cũng có thể được xem như một dạng “từ thiện” thông qua tác động kinh tế và công nghệ.

Bên cạnh sự thay đổi trong quan điểm của giới doanh nhân, phong trào Giving Pledge còn chịu ảnh hưởng từ các tranh cãi liên quan đến những nhân vật sáng lập. Hình ảnh của Bill Gates bị ảnh hưởng sau khi xuất hiện thông tin về mối liên hệ giữa ông và Jeffrey Epstein. Bê bối này được cho là một trong những yếu tố dẫn đến cuộc ly hôn giữa Gates và Melinda French Gates vào năm 2021, trước khi bà Melinda rời khỏi quỹ vào năm 2024.

Một số chính trị gia Mỹ cũng từng chỉ trích các sáng kiến y tế toàn cầu do Quỹ Gates tài trợ. Trong bối cảnh chính trị ngày càng phân cực, các chương trình từ thiện quy mô lớn đôi khi trở thành chủ đề tranh luận. Điều này khiến hình ảnh của phong trào Giving Pledge không còn nhận được sự đồng thuận rộng rãi như trước.

Thực tế cho thấy tốc độ gia nhập sáng kiến đang giảm mạnh. Trong 5 năm đầu tiên, Giving Pledge thu hút 113 người ký cam kết. Con số này giảm xuống 72 người trong 5 năm tiếp theo và chỉ còn 43 người trong 5 năm gần đây. Riêng năm 2024, chỉ có 4 tỷ phú mới tham gia.

Một dấu hiệu rõ ràng của sự thay đổi xuất hiện khi Brian Armstrong, đồng sáng lập sàn giao dịch tiền điện tử Coinbase, bất ngờ rút khỏi sáng kiến. Armstrong từng ký cam kết vào năm 2019 theo lời khuyên của một số nhân vật thân cận với Bill Gates. Tuy nhiên đến năm 2024, bức thư cam kết của ông đã biến mất khỏi trang web chính thức của Giving Pledge.

Không lâu sau đó, Larry Ellison - nhà sáng lập Oracle và cũng là một trong những người ký cam kết sớm nhất - tuyên bố sẽ điều chỉnh lời hứa của mình. Ông cho biết vẫn ủng hộ tinh thần của sáng kiến nhưng muốn sử dụng một phần tài sản cho các dự án vì lợi nhuận, chẳng hạn các chương trình nghiên cứu tại Đại học Oxford. Những hoạt động này không nằm trong phạm vi tổ chức phi lợi nhuận theo tiêu chuẩn của Giving Pledge.

Trên thực tế, sáng kiến này không có cơ chế ràng buộc pháp lý. Ngay từ khi thành lập, Warren Buffett đã nhấn mạnh rằng đây chỉ là một cam kết mang tính đạo đức chứ không phải nghĩa vụ pháp lý. Những người tham gia chỉ cần công bố một lá thư cam kết hiến phần lớn tài sản của mình cho hoạt động từ thiện.

Theo Taryn Jensen, người hiện điều hành Giving Pledge, nhiều thành viên vẫn đang từng bước thực hiện lời hứa của mình. Bà cho rằng sáng kiến đã góp phần hình thành một chuẩn mực văn hóa mới, nơi việc chia sẻ tài sản cho xã hội được xem là trách nhiệm của giới siêu giàu.

Dù vậy, trong bối cảnh quan điểm xã hội và tư duy của giới tỷ phú đang thay đổi, phong trào từng được kỳ vọng tạo ra hàng nghìn tỷ USD cho hoạt động từ thiện đang phải đối mặt với nhiều thách thức. Những dấu hiệu rút lui và điều chỉnh cam kết cho thấy Giving Pledge có thể đang bước vào giai đoạn chuyển mình quan trọng.

Theo The NY Times , Business Insider