Khi giá dầu tăng mạnh, ai đang thực sự kiếm được tiền?

Cuộc chiến Mỹ - Israel và Iran đã tạo ra cú sốc lớn nhất với thị trường năng lượng toàn cầu kể từ sau xung đột Nga - Ukraine khi eo biển Hormuz liên tục gián đoạn. Giá dầu Brent có lúc tăng từ dưới 70 USD lên hơn 100 USD/thùng chỉ trong vài tuần, kéo theo kỳ vọng nhóm doanh nghiệp dầu khí Việt Nam sẽ bước vào chu kỳ lợi nhuận lớn. Nhưng thực tế quý I/2026 cho thấy bức tranh phân hóa mạnh hơn nhiều so với tưởng tượng.

Thống kê cho thấy 25/36 doanh nghiệp xăng dầu niêm yết ghi nhận lợi nhuận tăng trưởng trong quý đầu năm. Tuy nhiên, điều đáng chú ý là dòng tiền đang chảy chủ yếu vào nhóm thượng nguồn, vận tải và lọc hóa dầu, trong khi nhiều doanh nghiệp phân phối và bán lẻ lại chịu áp lực lớn vì tồn kho và biến động giá quá nhanh.

Cái tên hưởng lợi mạnh nhất là BSR khi lợi nhuận quý I đạt gần 8.300 tỷ đồng, gấp gần 21 lần cùng kỳ và là mức cao nhất kể từ giữa năm 2022. Đây không đơn thuần là câu chuyện giá dầu tăng, mà nằm ở crack spread – chênh lệch giữa giá dầu thô và sản phẩm đầu ra – tăng mạnh trong bối cảnh nguồn cung toàn cầu gián đoạn. Khi thị trường thiếu hụt nhiên liệu, các doanh nghiệp lọc dầu là nhóm kiếm tiền mạnh nhất.

PVOIL cũng ghi nhận lợi nhuận tăng gần 20 lần lên hơn 516 tỷ đồng, trong khi PV GAS tiếp tục duy trì gần 3.000 tỷ đồng lợi nhuận dù chi phí đầu vào leo thang mạnh. Điểm chung của nhóm này là đều nằm ở phần “có quyền định giá” cao hơn trong chuỗi giá trị dầu khí khi thị trường bước vào giai đoạn biến động.

Ở nhóm thượng nguồn, cú sốc Trung Đông đang giúp nhu cầu khoan và khai thác quay trở lại. PV Drilling (PVD) báo lãi hơn 300 tỷ đồng, tăng mạnh nhờ số lượng giàn khoan hoạt động tăng từ 3 lên gần 5 giàn cùng đơn giá thuê tiếp tục cải thiện. Đây là tín hiệu quan trọng bởi thị trường khoan dầu thường phản ứng sớm với kỳ vọng giá dầu neo cao trong trung hạn.

Trong khi đó, nhóm vận tải dầu khí lại nổi lên như “người hưởng lợi thầm lặng”. Gián đoạn nguồn cung quanh Hormuz khiến giá cước vận tải dầu tăng mạnh trên toàn cầu. PVTrans (PVT) lãi hơn 319 tỷ đồng, tăng gần 50%, còn nhiều doanh nghiệp như Âu Lạc hay VTO cũng hưởng lợi rõ rệt từ mặt bằng giá cước neo cao.

Nhưng phía ngược lại của cơn sốt dầu là áp lực rất lớn với các doanh nghiệp hạ nguồn và phân phối. Petrolimex (PLX) gây bất ngờ khi lỗ hơn 763 tỷ đồng dù doanh thu lên gần 99.000 tỷ đồng. Nguyên nhân nằm ở việc doanh nghiệp phải tăng mạnh trích lập dự phòng tồn kho khi giá dầu biến động quá mạnh và đảo chiều cuối quý.

Điều đáng chú ý là trong khủng hoảng nguồn cung, các đầu mối nhỏ gặp khó nhập hàng khiến áp lực dồn lên các doanh nghiệp lớn như Petrolimex. Với vai trò đảm bảo an ninh năng lượng, PLX buộc phải duy trì lượng tồn kho cao hơn khoảng 1,3 lần quy định, đồng nghĩa rủi ro giá hàng tồn kho tăng vọt khi thị trường đảo chiều nhanh.

Điều này cho thấy chiến tranh Trung Đông đang tái định giá toàn bộ chuỗi giá trị dầu khí. Không phải doanh nghiệp nào gắn với dầu cũng hưởng lợi như nhau. Những doanh nghiệp sở hữu tài sản khai thác, lọc hóa dầu, vận tải hoặc có khả năng hưởng lợi trực tiếp từ giá cước và crack spread mới là nhóm kiếm tiền lớn nhất trong giai đoạn hiện nay.

Theo Chứng khoán Rồng Việt (VDS), giá dầu nhiều khả năng sẽ tiếp tục duy trì trên 80 USD/thùng trong phần lớn năm 2026 do rủi ro địa chính trị chưa hạ nhiệt hoàn toàn. Điều này đồng nghĩa nhóm thượng nguồn và vận tải dầu khí có thể tiếp tục hưởng lợi trong ngắn hạn. Trong khi đó, các doanh nghiệp phân phối và bán lẻ sẽ còn chịu áp lực lớn nếu giá dầu tiếp tục biến động mạnh và khó dự báo như hiện nay.