Hơn một tháng vận hành, sàn giao dịch carbon vẫn chỉ có một phiên giao dịch

Sau hơn một tháng đi vào vận hành, sàn giao dịch carbon Việt Nam vẫn chưa ghi nhận thêm giao dịch mới ngoài phiên khai trương. Thực trạng này phản ánh những khó khăn ban đầu của một thị trường hoàn toàn mới, khi cả nguồn cung hàng hóa lẫn nhu cầu giao dịch từ doanh nghiệp đều chưa thực sự hình thành.

Ngày 29/6, sàn giao dịch carbon Việt Nam chính thức khai trương với 1.210 hạn ngạch phát thải được chuyển nhượng, mức giá dao động 130.000-136.000 đồng/tấn CO₂e, tương ứng tổng giá trị khoảng 161,7 triệu đồng. Tuy nhiên, kể từ sau phiên giao dịch đầu tiên, thị trường chưa phát sinh thêm giao dịch nào.

Theo bà Đặng Hồng Hạnh, Giám đốc điều hành Công ty Tư vấn Năng lượng và Môi trường (VNEEC), nguyên nhân đầu tiên đến từ việc hàng hóa trên sàn còn rất hạn chế. Hiện sản phẩm duy nhất được phép giao dịch là hạn ngạch phát thải giai đoạn tuân thủ 2025-2026, mã VN2025, đại diện cho hơn 511 triệu tấn CO₂e và có thời hạn giao dịch đến ngày 24/12/2027.

Trong khi đó, nguồn cung tín chỉ carbon vẫn chưa sẵn sàng. Đối với tín chỉ quốc tế từ các dự án chuyển tiếp theo Cơ chế phát triển sạch (CDM), doanh nghiệp dự kiến cần thêm khoảng 6-8 tháng để hoàn tất các thủ tục trước khi đủ điều kiện đưa lên sàn. Với tín chỉ carbon trong nước, việc giao dịch cũng chưa thể triển khai do khung phương pháp luận cho các loại dự án vẫn chưa được ban hành.

Ở phía cầu, thị trường cũng chưa hình thành nhu cầu giao dịch rõ nét. Trong giai đoạn thí điểm, mới có 92 doanh nghiệp, đại diện cho 110 cơ sở phát thải lớn tham gia, bao gồm nhiều tên tuổi như Hòa Phát, Formosa, EVN, Điện lực Dầu khí và VICEM. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp vẫn đang trong quá trình xác định lượng phát thải thực tế cũng như đánh giá mình đang thiếu hay dư hạn ngạch phát thải để đưa ra quyết định mua hoặc bán.

Ngoài việc chưa xác định được nhu cầu giao dịch, nhiều doanh nghiệp cũng còn lúng túng trong việc hạch toán kế toán, xử lý nghĩa vụ thuế và ghi nhận doanh thu, chi phí liên quan đến hạn ngạch phát thải. Theo các chuyên gia, đây là những vấn đề thường gặp ở giai đoạn đầu khi hình thành thị trường carbon và cũng từng xuất hiện tại Trung Quốc, Hàn Quốc trong những năm đầu vận hành sàn giao dịch.

Sàn giao dịch carbon Việt Nam do Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) vận hành, được thí điểm đến hết năm 2028 trước khi chuyển sang giai đoạn vận hành chính thức từ năm 2029. Trong thời gian thí điểm, Chính phủ miễn phí dịch vụ giao dịch nhằm khuyến khích doanh nghiệp tham gia và từng bước làm quen với cơ chế mua bán hạn ngạch phát thải.

Dù thanh khoản hiện còn rất thấp, việc đưa sàn giao dịch carbon vào vận hành vẫn được đánh giá là bước đi quan trọng trong lộ trình xây dựng thị trường carbon tại Việt Nam, hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng "0" (Net Zero) vào năm 2050. Theo các chuyên gia, khi nguồn cung tín chỉ carbon được bổ sung, khung pháp lý hoàn thiện và doanh nghiệp xác định rõ nhu cầu tuân thủ, thanh khoản của thị trường được kỳ vọng sẽ cải thiện trong các giai đoạn tiếp theo.