Một loại hàng hóa mới sắp xuất hiện trên thị trường tài chính Việt Nam

Sau nhiều năm được nhắc đến trong các chiến lược tăng trưởng xanh, thị trường carbon của Việt Nam đang tiến gần hơn tới thời điểm vận hành thực tế. Việc các cơ quan quản lý và đơn vị vận hành hạ tầng thị trường chính thức ký kết cơ chế phối hợp cho thấy một trong những mắt xích cuối cùng của sàn giao dịch carbon đang được hoàn thiện.

Ngày 22/6, Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) và Tổng Công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC) đã ký kết các biên bản phối hợp liên quan đến hoạt động vận hành thị trường carbon trong nước. Các nội dung bao gồm trao đổi dữ liệu, giám sát giao dịch, công bố thông tin và xử lý các nghiệp vụ liên quan đến hạn ngạch phát thải khí nhà kính cũng như tín chỉ carbon.

Thoạt nhìn, đây chỉ là một thủ tục hành chính. Nhưng ở góc độ thị trường, động thái này cho thấy Việt Nam đang hoàn thiện các điều kiện cần thiết để đưa một loại hàng hóa hoàn toàn mới lên hệ thống giao dịch tập trung. Khác với cổ phiếu hay trái phiếu, thứ được mua bán trên sàn carbon là quyền phát thải và tín chỉ giảm phát thải, những tài sản gắn trực tiếp với mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính của quốc gia.

Ông Nguyễn Tuấn Quang, Phó Cục trưởng điều hành Cục Biến đổi khí hậu cho biết các biên bản phối hợp là cơ sở để các bên thống nhất đầu mối, phương thức trao đổi dữ liệu và xử lý các tình huống phát sinh trong quá trình vận hành thị trường. Theo ông, điều này thể hiện sự sẵn sàng về tổ chức, kỹ thuật và nghiệp vụ nhằm đưa các công cụ kinh tế vào quá trình chuyển đổi xanh.

Một chi tiết đáng chú ý là phần lớn hạ tầng cơ bản của thị trường carbon đã được chuẩn bị. Theo đại diện Cục Biến đổi khí hậu, hệ thống đăng ký hạn ngạch phát thải, cơ sở dữ liệu quốc gia và nền tảng công nghệ phục vụ giao dịch đã cơ bản hoàn thành. Những quy chế vận hành cuối cùng và cơ chế cấp phép cho các thành viên thị trường hiện đang được hoàn thiện.

Ở phía nguồn cung, Chính phủ cũng đã phê duyệt tổng hạn ngạch phát thải khí nhà kính phân bổ thí điểm cho các cơ sở thuộc một số ngành phát thải lớn. Đây được xem là nguồn hàng hóa ban đầu để thị trường carbon có thể vận hành khi đi vào hoạt động.

Các thành viên đầu tiên của thị trường cũng đang dần xuất hiện. Tính đến giữa tháng 6, VSDC đã chấp thuận 5 thành viên lưu ký và thanh toán gồm VPS, CTS, VNDirect, DNSE và PSI. Sau đó, Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam tiếp tục chấp thuận DNSE, VNDirect và CTS tham gia hệ thống giao dịch. MBS cũng đã nộp hồ sơ đăng ký tham gia thị trường.

Điều đó cho thấy thị trường carbon đang dần mang dáng dấp của một thị trường tài chính hoàn chỉnh, với cơ quan quản lý, sở giao dịch, trung tâm lưu ký và các thành viên trung gian tương tự như thị trường chứng khoán hiện nay. Điểm khác biệt nằm ở loại tài sản giao dịch và mục tiêu cuối cùng mà thị trường hướng tới.

Về dài hạn, sự ra đời của sàn giao dịch carbon có thể tạo ra những thay đổi đáng kể đối với hoạt động sản xuất kinh doanh. Khi carbon được định giá, phát thải sẽ không còn là một chi phí vô hình. Các doanh nghiệp phát thải thấp hoặc sở hữu tín chỉ carbon có thể tạo thêm nguồn thu, trong khi những doanh nghiệp phát thải lớn sẽ phải tính toán lại chiến lược đầu tư công nghệ và sử dụng năng lượng.

Đối với thị trường tài chính, đây cũng là lần đầu tiên Việt Nam xuất hiện một loại tài sản giao dịch mới gắn trực tiếp với mục tiêu phát triển bền vững. Trong bối cảnh nhiều quốc gia đã coi carbon là một loại hàng hóa có giá trị kinh tế, việc hình thành sàn giao dịch trong nước được xem là bước chuẩn bị quan trọng để doanh nghiệp Việt Nam thích ứng với các tiêu chuẩn xanh ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế.

Thị trường carbon vẫn còn một chặng đường dài phía trước trước khi đạt được quy mô và thanh khoản như kỳ vọng. Tuy nhiên, việc hạ tầng giao dịch, cơ sở dữ liệu, nguồn hàng hóa và các thành viên thị trường đồng loạt xuất hiện cho thấy Việt Nam đang tiến thêm một bước đáng kể tới ngày hình thành công cụ định giá carbon đầu tiên trong lịch sử thị trường tài chính.