Giải mã: Ngành hàng ‘ẩn thân chi thuật’ mang về 15 tỷ USD cho Việt Nam mỗi năm

Mỹ, Nhật, Hàn - Bộ ba thị trường khó tính đã "gật đầu", thị trường Châu Âu, Bắc Mỹ rộng cửa chào đón

Theo số liệu từ Cục Hải quan, 9 tháng đầu năm 2026 Việt Nam thu về hơn 15,08 tỷ USD từ nhóm hàng phương tiện vận tải và phụ tùng, tăng 17% so với cùng kỳ 2025. Con số này khớp với dữ liệu công bố chính thức của Cục Thống kê: trong 9 tháng năm 2026, kim ngạch xuất khẩu cả nước vượt mốc 434 tỷ USD, tăng 24,5% so với cùng kỳ, trong đó riêng nhóm phương tiện vận tải và phụ tùng đạt 15,1 tỷ USD - một trong những nhóm hàng chục tỷ USD âm thầm nhất trong bức tranh xuất khẩu chung.

Đáng chú ý, khu vực FDI tiếp tục là đầu tàu của toàn bộ hoạt động xuất khẩu, khi kim ngạch khối doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đạt 350,41 tỷ USD, chiếm tới 80,7% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước trong 9 tháng, cho thấy phần lớn giá trị xuất khẩu phụ tùng ô tô cũng gắn liền với các nhà máy FDI đặt tại Việt Nam.

Tại thị trường Mỹ, kim ngạch xuất khẩu nhóm hàng này trong 8 tháng đầu năm 2026 đạt 2,83 tỷ USD, tăng hơn 20% so với cùng kỳ. Đây là bước tiến đáng kể so với vị thế trước đó: theo số liệu hải quan được công bố những năm gần đây, Mỹ vốn đã là thị trường xuất khẩu phụ tùng, phương tiện vận tải lớn nhất của Việt Nam, từng chiếm khoảng 1/5 tổng kim ngạch nhóm hàng này.

Song song đó, Nhật Bản và Hàn Quốc - nơi đặt đại bản doanh của Toyota, Honda, Hyundai, Kia, tiếp tục là hai trụ cột châu Á quan trọng, với kim ngạch lần lượt đạt 2,27 tỷ USD (+4,69%) và 1,29 tỷ USD (+6,65%). Việc ba thị trường có tiêu chuẩn kiểm định khắt khe bậc nhất thế giới đều tăng nhập khẩu phụ tùng Việt Nam là minh chứng cho năng lực kỹ thuật ngày càng được chuẩn hóa của ngành công nghiệp phụ trợ trong nước.

Điểm sáng bất ngờ nhất nằm ở Mexico, nơi kim ngạch xuất khẩu phương tiện vận tải và phụ tùng của Việt Nam tăng vọt từ 385,72 triệu USD lên 590,04 triệu USD, tương đương mức tăng gần 53%. Là trung tâm sản xuất ô tô chiến lược của khu vực Bắc Mỹ theo Hiệp định USMCA, việc Mexico tăng mạnh nhập khẩu linh kiện Việt phản ánh xu hướng các tập đoàn ô tô toàn cầu đang chọn Việt Nam làm mắt xích cung ứng.

Tại Đông Nam Á, Thái Lan, thường được gọi là "Detroit của khu vực" nhờ tập trung dày đặc các nhà máy lắp ráp ô tô Nhật Bản tiếp tục gia tăng nhập khẩu từ Việt Nam với kim ngạch hơn 470 triệu USD, tăng 9,36%. Đáng chú ý, mức tăng trưởng này đi kèm sự bùng nổ song hành ở nhóm hàng máy vi tính, linh kiện điện tử, cho thấy Việt Nam không chỉ cung cấp phụ tùng cơ khí mà đã trở thành đối tác cung ứng cả hệ thống điện tử cho chuỗi lắp ráp khu vực.

Tại các thị trường có tiêu chuẩn môi trường và kỹ thuật nghiêm ngặt như Đức, Hà Lan, Ý, phụ tùng Việt Nam cũng ghi nhận đà tăng tốc ấn tượng: Đức tăng từ 209,3 triệu USD lên 294 triệu USD (+40,51%), Hà Lan tăng từ 188,4 triệu USD lên 247,9 triệu USD (+31,55%), còn Ý đạt 289,4 triệu USD (+6,86%). Nhu cầu lớn về linh kiện điện, hệ thống dây dẫn kỹ thuật cao phục vụ quá trình chuyển đổi sang xe điện (EV) và xe hybrid tại châu Âu đang mở ra dư địa tăng trưởng mới cho ngành phụ trợ Việt Nam.

"Hậu phương" nội địa: Thị trường ô tô tăng trưởng nhanh nhất ASEAN-6

Phía sau những con số xuất khẩu là một thị trường nội địa đang bùng nổ. Theo dữ liệu công bố bởi Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô Việt Nam (VAMA) và các nguồn thống kê ngành, thị trường ô tô Việt Nam 8 tháng đầu năm 2026 tăng trưởng mạnh, với động lực chính đến từ làn sóng xe điện hóa. VinFast - thương hiệu xe điện nội địa đã bàn giao 154.073 xe điện trong 8 tháng, tăng khoảng 72-75% so với cùng kỳ, duy trì vị trí dẫn đầu thị trường ô tô Việt Nam suốt 24 tháng liên tiếp tính đến tháng 8/2026.

Chính quy mô sản xuất và tiêu thụ hàng trăm nghìn xe mỗi năm trong nước đã giúp các doanh nghiệp công nghiệp phụ trợ tích lũy kinh nghiệm, chuẩn hóa quy trình và tối ưu chi phí trước khi vươn ra các thị trường xuất khẩu khó tính.

Từ kim ngạch gần 3 tỷ USD tại Mỹ, cú bứt phá hơn 50% ở Mexico, vai trò ngày càng sâu tại Thái Lan, đến thị trường nội địa tăng trưởng hàng đầu khu vực, công nghiệp phụ trợ ngành vận tải của Việt Nam đang dần thoát khỏi hình ảnh "gia công chi tiết đơn giản" để trở thành một mắt xích khó thay thế trong chuỗi cung ứng ô tô toàn cầu, đúng vào thời điểm ngành công nghiệp này trên thế giới đang chuyển mình mạnh mẽ sang kỷ nguyên xe điện.