Doanh nghiệp 2026: vay vốn còn khó hơn cả trả lãi cao

Áp lực lãi suất đang quay trở lại nền kinh tế, nhưng điều khiến nhiều doanh nghiệp lo ngại lúc này không chỉ là chi phí vốn tăng cao, mà là cánh cửa tín dụng ngày càng hẹp hơn. Trong bối cảnh thanh khoản hệ thống ngân hàng chịu sức ép lớn từ lạm phát, tỷ giá và tăng trưởng tín dụng, nhiều doanh nghiệp năm 2026 bắt đầu đối mặt với bài toán khó hơn nhiều so với giai đoạn trước: có dự án nhưng không vay được vốn.

Ông Trương Chí Thiện, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Thực phẩm Vĩnh Thành Đạt cho biết nhiều doanh nghiệp hiện không chỉ chịu gánh nặng lãi vay tăng mạnh, mà còn rơi vào tình trạng ngân hàng thông báo gần hết hạn mức tín dụng, khiến kế hoạch mở rộng sản xuất phải tạm dừng. Điều này phản ánh một thực tế đáng chú ý: áp lực vốn của nền kinh tế đang tăng nhanh hơn khả năng cung ứng vốn của hệ thống ngân hàng.

Sức ép đặc biệt lớn với nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME), vốn phụ thuộc gần như hoàn toàn vào tín dụng ngân hàng. Theo ông Nguyễn Ngọc Hoà, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp TP.HCM (HUBA), trong khi thị trường vốn chưa phát triển đủ sâu để trở thành kênh dẫn vốn thay thế, các doanh nghiệp lớn đang hút lượng vốn khổng lồ từ hệ thống tài chính thông qua các dự án trọng điểm và đầu tư hạ tầng. Điều này khiến không gian tín dụng dành cho SME ngày càng bị thu hẹp.

Áp lực càng lớn hơn khi mặt bằng lãi suất huy động đã quay lại vùng 8-8,5%/năm ở nhiều ngân hàng. Trong bối cảnh đó, việc giảm mạnh lãi suất cho vay gần như rất khó xảy ra. Ông Phạm Chí Quang, Vụ trưởng Vụ Chính sách tiền tệ (NHNN), thừa nhận dư địa điều hành hiện không còn nhiều khi cơ quan quản lý cùng lúc phải hỗ trợ tăng trưởng, kiểm soát lạm phát và giữ ổn định tỷ giá.

Ở góc nhìn hệ thống, TS. Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược thương hiệu và Cạnh tranh, cho biết tỷ lệ huy động trên cho vay đã lên tới 112%, phản ánh sức ép thanh khoản ngày càng lớn. Đáng chú ý, nhiều ngân hàng đang sử dụng tới 90% vốn ngắn hạn để cho vay trung và dài hạn, trong đó bất động sản chiếm tỷ trọng rất lớn. Khi cấu trúc vốn mất cân đối, áp lực lãi suất gần như là điều khó tránh khỏi.

Điều này khiến bài toán của doanh nghiệp không còn đơn thuần là “vay đắt”, mà là “khó tiếp cận vốn”. Với nhiều SME, rào cản lớn nhất hiện nay thậm chí không nằm ở lãi suất, mà ở điều kiện tài sản thế chấp. Ông Trần Văn Hiển, Trưởng ban Kinh tế và Xúc tiến thương mại, Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam (VINASME), cho rằng hệ thống ngân hàng cần chuyển dần sang mô hình cho vay dựa trên dòng tiền và dữ liệu số thay vì phụ thuộc quá nhiều vào tài sản đảm bảo như hiện nay.

Không chỉ doanh nghiệp sản xuất, thị trường bất động sản cũng đang chịu áp lực lớn từ chi phí vốn. Ông Tô Anh Hùng, CEO Refi, Cố vấn tài chính thuộc Cộng đồng Cố vấn tài chính Việt Nam (VWA), cho biết nhiều nhà đầu tư hiện bị “mắc kẹt” với các khoản vay lãi suất cao do không thể đảo nợ sang ngân hàng khác khi dự án chưa có sổ đỏ. Trong bối cảnh lãi suất vay neo cao còn thanh khoản bất động sản hồi phục chậm, áp lực tài chính với người vay đang ngày càng lớn hơn.

Ở quy mô rộng hơn, nền kinh tế Việt Nam đang bước vào giai đoạn mà chính sách tiền tệ không còn nhiều dư địa để hỗ trợ mạnh như trước. TS. Đỗ Thiên Anh Tuấn, Giảng viên cấp cao Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright, Đại học Fulbright Việt Nam, nhận định việc điều hành lãi suất thời gian tới sẽ “vô cùng gian nan”, đồng thời cho rằng các ngân hàng cần chấp nhận thu hẹp biên lợi nhuận để chia sẻ khó khăn với doanh nghiệp thay vì tiếp tục duy trì cuộc đua huy động vốn.

Điểm đáng chú ý là nhiều chuyên gia bắt đầu cho rằng gốc rễ vấn đề không còn nằm ở lãi suất, mà ở cấu trúc vốn của nền kinh tế. Khi tín dụng ngân hàng vẫn là kênh dẫn vốn chủ đạo cho cả nhu cầu ngắn hạn lẫn dài hạn, mọi áp lực thanh khoản cuối cùng đều phản ánh ngược trở lại mặt bằng lãi suất và khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp.

Đây cũng là lý do nhiều ý kiến cho rằng giải pháp dài hạn không thể chỉ là giảm lãi suất. Việc phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp, mở rộng các quỹ bảo lãnh tín dụng, thúc đẩy cho vay dựa trên dòng tiền và cải cách thị trường vốn có thể sẽ quan trọng hơn nhiều trong giai đoạn tới. Khi dư địa tiền tệ ngày càng hạn chế, nền kinh tế nhiều khả năng sẽ phải dựa nhiều hơn vào cải cách thể chế và chính sách tài khóa để giảm áp lực lên hệ thống ngân hàng.